ŞARBON
ÖZET
Şarbon, çoğunlukla enfekte hayvan veya hayvansal ürünlerle temas sonrası gelişen, erken tedavi gerektiren ciddi bakteriyel enfeksiyondur. Deri, solunum veya sindirim sistemi tutulumu olabilir. Şüpheli maruziyet varsa belirti beklemeden sağlık hizmetiyle görüşülmelidir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Klinik tanı, tedavi ve halk sağlığı korunması; laboratuvar çoğaltma veya etken işleme talimatı içermez.
BELİRTİLER
Deri formu ağrısız kabarıklıkla başlayıp çevresi şiş, siyah kabuklu yaraya dönüşebilir. Sindirim tutulumunda karın ağrısı, kusma veya kanlı ishal; solunum tutulumunda göğüs ağrısı ve nefes darlığı gelişebilir. Ağrının az olması yaranın önemsiz olduğunu göstermez. [2]
KORUNMA VE BAŞVURU
Şüpheli hayvan veya ürünle teması sağlık ekibine açıkça bildirin. Şüpheli hayvan ölüsünü açmayın, yüzmeyin veya taşımayın; veteriner/halk sağlığı birimine haber verin. Koruyucu antibiyotik veya aşı gerekliliği maruziyet değerlendirmesiyle belirlenir; kendi kendine ilaç başlanmaz. [4] [1]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
MARUZİYET ODAKLI ANAMNEZ
Hayvan/hayvansal ürün teması, meslek, şüpheli gıda tüketimi ve enjeksiyonla madde kullanımı yargılamadan sorgulanır. Klinik biçim giriş yoluyla değişir. Enjeksiyon ilişkili hastalık belirgin derin doku hasarı ve sepsisle seyredebilir. [2]
FİZİK MUAYENE
İLK DEĞERLENDİRME
Hava yolu, solunum ve dolaşım önceliklidir. Lezyon, ödem, sistemik hastalık ve nörolojik bulgular değerlendirilir; sepsis veya meningoensefalit kuşkusu aranır. Uygun enfeksiyon kontrolüyle birlikte erken halk sağlığı bildirimi planlanır. [5]
AYIRICI TANI
Deri lezyonunda orf, tularemi, riketsiyal hastalık, ektima gangrenozum, lokal bakteriyel enfeksiyon ve vaskülit; gastrointestinal tabloda diğer gıda enfeksiyonları ve akut batın nedenleri düşünülür. İnhalasyon biçimi diğer ağır akut solunum hastalıklarıyla karışabilir. [5]
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE GECİKMENİN ÖNLENMESİ
Uygun klinik örnekle mikrobiyolojik doğrulama ve halk sağlığı/referans laboratuvar koordinasyonu gerekir. Örnek alma antibiyotiği geciktirmemelidir. İnhalasyon kuşkusunda akciğer görüntülemesi mediastinal genişleme veya plevral sıvı gibi bulguları değerlendirmeye yardım eder. [1]
TEDAVİ
LOKAL DERİ HASTALIĞI
Menenjit bulgusu bulunmayan deri şarbonunda uygun tek antibiyotik kullanılabilir; erişkinde siprofloksasin veya doksisiklin seçenekler arasındadır. Penisilin grubu ancak duyarlılık biliniyorsa seçilir. Komplikasyonsuz seyirde süre genellikle 7–10 gün veya klinik stabiliteye kadardır. [3]
SİSTEMİK HASTALIK
Sistemik şarbonda hastane tedavisi, başlangıçta farklı sınıflardan bakterisidal ajanlar ile protein/RNA sentez inhibitörü içeren kombinasyon değerlendirilir. Menenjit olasılığı rejimi değiştirir; dışlanamadığında yeterli merkezi sinir sistemi kapsamı gerekir. Deri dışı sistemik hastalıkta antibiyotiğe ek antitoksin önerilir; antitoksin antibiyotiğin yerine geçmez. [3]
İZLEM VE ÖNERİLER
Solunum, dolaşım, organ işlevleri ve nörolojik durum yakından izlenir. Plevral sıvı ve solunum yetersizliği ileri destek gerektirebilir. Maruziyet sonrası korunmanın süresi ile aktif hastalık tedavi süresi aynı değildir; aerosol maruziyeti ve bağışıklık durumu sonraki planı değiştirir. [1]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL SEVK
Nefes darlığı, şok bulguları, şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği veya nörolojik defisit acil hastane değerlendirmesi gerektirir. Sistemik hastalığı olan tüm hastalarda menenjit değerlendirilmelidir; yalnız deri lezyonuna odaklanılmaz. [3]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
TEMAS SONRASI KORUNMA
Aerosol maruziyetinde antibiyotik ve uygun aşı birlikte planlanabilir; süre bazı durumlarda 60 güne uzar. Aerosol olmayan maruziyette yaklaşım farklıdır; her deri teması için aynı uzun rejim ve aşı önerilmez. Yerel halk sağlığı birimi ürün erişimi ve hasta grubuna göre karar verir. [1]
TEDAVİ DÜZEYİ
Çocuk, gebelik ve organ işlev bozukluğunda rejim uzmanla uyarlanır.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Clinical Overview of Anthrax ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- Anthrax: guidance for testing ↗
UKHSA · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-25
- CDC Guidelines for the Prevention and Treatment of Anthrax ↗
CDC MMWR · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-25
- Anthrax: how to spot and report the disease ↗
UK Government · Kaynak tarihi: güncel çevrimiçi sürüm · Erişim: 2026-10-25
- Anthrax: implementation guidance for clinicians ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-25
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 8 ARAŞTIRMA
Araştırmalar farklı hasta grupları ve yöntemler içerir; sonuçları her hastaya aynı biçimde uygulanamaz. Yalnız konuya doğrudan katkı sunan çalışmalar seçilmiştir.
01 · OBİLTOKSAKSİMABIN SAĞLIKLI GÖNÜLLÜLERDE DEĞERLENDİRİLMESİ
Safety, Pharmacokinetics, and Immunogenicity of Obiltoxaximab After Intramuscular Administration to Healthy Humans.
Nagy CF ve arkadaşları · Clinical pharmacology in drug development · 2018
Çalışma türü: Randomize güvenlik/farmakokinetik çalışma
Kapsam: Sağlıklı erişkin gönüllüler
ÖZET
Araştırılan intramüsküler uygulamada sistemik maruziyet dozla yaklaşık orantılıydı; yarı ömür 16–23 gün arasında bulundu. İzlemde tedaviyle ortaya çıkan antikor bildirilmedi.
Hastalık tedavisi etkinliği araştırılmadı. Araştırma uygulama yolu, ruhsatlı intravenöz kullanımın yerine önerilemez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 29125719 · DOI: 10.1002/cpdd.410
02 · PX563L ADAY ŞARBON AŞISI
Safety and immunogenicity of Px563L, a recombinant anthrax vaccine candidate, in a two-dose regimen for post-exposure prophylaxis in healthy adults.
Schneider JC ve arkadaşları · Vaccine · 2021
Çalışma türü: Çift kör randomize plasebo kontrollü faz I
Kapsam: 54 sağlıklı erişkin
ÖZET
Ciddi advers olay veya yan etki nedeniyle erken ayrılma bildirilmedi. İkinci uygulamadan sonra toksin nötralizan antikor yanıtı yükseldi.
Küçük çalışma klinik şarbondan korunmayı ölçmedi; kullanılan bağışıklık eşiği hayvan modelleriyle ilişkili vekil sonlanımdı.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34544599 · DOI: 10.1016/j.vaccine.2021.08.075
03 · SİSTEMİK ŞARBONDA MENENJİT TARAMASI
Identifying Meningitis During an Anthrax Mass Casualty Incident: Systematic Review of Systemic Anthrax Since 1880.
Katharios-Lanwermeyer S ve arkadaşları · Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America · 2016
Çalışma türü: Tarihsel olguların sistematik derlemesi ve türetme/doğrulama analizi
Kapsam: 1880–2013 yayınlarından 363 sistemik olgu
ÖZET
Şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği, meningeal ve diğer nörolojik bulgular menenjitle ilişkiliydi. İki veya daha fazla bulgu menenjit olasılığını belirgin artırdı.
Tarihsel, seçilmiş ve eksik kayıtlı olgulara dayanır; tarama aracı klinik değerlendirme ve uygun tanısal incelemenin yerine geçmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 27025833 · DOI: 10.1093/cid/ciw184
04 · AV7909 ERKEN FAZ BAĞIŞIKLIK YANITI
Randomized, double-blind, placebo-controlled, safety and immunogenicity study of 4 formulations of Anthrax Vaccine Adsorbed plus CPG 7909 (AV7909) in healthy adult volunteers.
Hopkins RJ ve arkadaşları · Vaccine · 2013
Çalışma türü: Randomize çift kör plasebo kontrollü faz I
Kapsam: 18–50 yaşlarında 105 sağlıklı erişkin
ÖZET
İki uygulama sonrasında AV7909 gruplarında tepe toksin nötralizan yanıtı karşılaştırıcı BioThrax grubundan daha yüksek ve daha erken görüldü. Lokal reaksiyonlar yaygındı; geçici lenfopeni bildirildi.
Klinik hastalık veya ölüm önlenmesi ölçülmedi. Araştırılan formülasyonlar arasında anlamlı yanıt farkı gösterilmedi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 23701746 · DOI: 10.1016/j.vaccine.2013.04.063
05 · GC1109 ADAY AŞISININ FAZ II SONUÇLARI
Immunogenicity and safety evaluation of a recombinant protective antigen anthrax vaccine (GC1109): A phase II, dose-confirmed, randomized, double-blind, placebo-controlled study.
Kang CK ve arkadaşları · Vaccine · 2025
Çalışma türü: Randomize çift kör plasebo kontrollü faz II
Kapsam: 19–65 yaşlarında sağlıklı erişkinler
ÖZET
Aşı grubunda 36. haftada önceden belirlenen antikor eşiğine ulaşım %100 idi. Antikorlar sonrasında azaldı; kaşıntı aşı grubunda daha sıktı.
Özet toplam örneklem büyüklüğü vermiyor. Antikor sonlanımı gerçek maruziyette klinik etkinlik değildir; daha büyük güvenlik ve rapel araştırmaları gerekir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41067086 · DOI: 10.1016/j.vaccine.2025.127819
06 · ŞARBON MENENJİTİ İÇİN GÜNCELLENMİŞ TARAMA ALGORİTMALARI
Algorithms for the Identification of Anthrax Meningitis During a Mass Casualty Event Based on a Systematic Review of Systemic Anthrax From 1880 Through 2018.
Binney S ve arkadaşları · Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America · 2022
Çalışma türü: Tarihsel olguların sistematik derlemesine dayalı algoritma analizi
Kapsam: 1880–2018 sistemik şarbon kayıtları
ÖZET
Tek nörolojik tarama algoritması %86 duyarlılık ve %90 özgüllük sağladı. Eşleştirilmiş algoritmalar özgüllüğü artırırken bazı hastaları belirsiz grupta bıraktı.
Geriye dönük veri ve kaynak kısıtlı olay senaryosu; belirsiz hastalar ek inceleme gerektirir. Önceki derlemeyle hasta örtüşmesi olabilir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36251554 · DOI: 10.1093/cid/ciac546
07 · RAKSİBAKUMABIN ETKİNLİK VE İNSAN GÜVENLİK DEĞERLENDİRMESİ
Raxibacumab for the treatment of inhalational anthrax.
Migone TS ve arkadaşları · The New England journal of medicine · 2009
Çalışma türü: Randomize hayvan etkinlik deneyleri ve insan güvenlik çalışmaları
Kapsam: Hayvan modelleri; güvenlik için 333 sağlıklı gönüllü
ÖZET
Tedavi hayvan modellerinde sağkalımı artırdı; insanlarda ilaç düzeyi ve güvenlik değerlendirildi.
Sağkalım bulgusu insan şarbon hastalarındaki randomize tedavi kanıtı değildir. İnsan verileri farmakokinetik/güvenlik üzerinden destek sağlar.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 19587338 · DOI: 10.1056/NEJMoa0810603
08 · ADSORBE ŞARBON AŞISINDA AZALTILMIŞ ŞEMALAR
Effect of reduced dose schedules and intramuscular injection of anthrax vaccine adsorbed on immunological response and safety profile: a randomized trial.
Wright JG ve arkadaşları · Vaccine · 2014
Çalışma türü: Çok merkezli çift kör randomize faz IV aşağı kalmama çalışması
Kapsam: Alternatif şema ve uygulama yolu gruplarına ayrılmış erişkinler
ÖZET
Azaltılmış intramüsküler şemalar belirlenen zamanlarda antikor yanıtında aşağı kalmadı; lokal reaksiyonlar subkütan uygulamadan daha azdı. Uzun aradan sonraki rapel güçlü bağışıklık yanıtı oluşturdu.
Antikor yanıtı karşılaştırıldı; gerçek şarbon hastalığına karşı doğrudan klinik etkinlik ve her temas sonrası rejimin eşdeğerliği gösterilmedi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 24373307 · DOI: 10.1016/j.vaccine.2013.10.039
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.