ŞAŞILIK

NEDENLER VE RİSKLER

Göz hareketlerini yöneten kaslar, sinirler ve beyin arasındaki kontrolün bozulması farklı şaşılık türlerine yol açabilir. Bazı çocuklarda hipermetropiyle ilişkili odaklama çabası rol oynar. Erişkinde damar hastalıkları, nörolojik sorunlar, tiroid göz hastalığı veya travma araştırılabilir. Her şaşılığın nedeni aynı değildir; tek bir egzersiz bütün türleri düzeltmez. [2]

Çocukta kayan gözden gelen görüntü baskılanarak ambliyopi gelişebilir. Tersine, başka nedenle az gören bir göz zamanla kayabilir. Bu çift yönlü ilişki nedeniyle muayene yalnız gözlerin duruşuyla sınırlandırılmaz. Her iki gözün görme düzeyi ve yapısal sağlığı değerlendirilmelidir. [2]

BELİRTİLER VE BULGULAR

Gözlerden birinin farklı yöne bakması, bir gözü kapatma, başı eğme veya çevirme dikkat çekebilir. Çocuklar çift görmeyi söylemeyebilir; görüntüyü baskılamaları nedeniyle erişkinlerle aynı yakınmaları yaşamayabilirler. Ailenin fotoğraflarda fark ettiği kayma önemli bilgi sağlayabilir ancak tek fotoğrafla kesin tanı konulmaz. [1,3]

Sürekli kayma her yaşta değerlendirilmelidir. Üç aydan büyük bebekte devam eden aralıklı kayma da göz değerlendirmesi gerektirir. İlk aylarda görülen geçici uyumsuzluklar olabilir; buna rağmen ailenin belirgin veya sürekli kayma kaygısı “büyüyünce geçer” denilerek geçiştirilmemelidir. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Başlangıç yaşı, kaymanın aralıklı oluşu, çift görme, travma ve genel hastalıklar sorgulanır. Görme ölçümü, göz hareketleri, hizalanma ve gözlük gereksinimi değerlendirilir. Erişkinde yeni başlayan kaymanın nedenine göre ek inceleme veya başka uzmanlık değerlendirmesi gerekebilir. Tanı konulduktan sonra tedavi hedefi açıkça tanımlanır. [2]

Çift görmede bir göz kapatıldığında yakınmanın kaybolup kaybolmadığı ayırıcı tanıya yardımcıdır. İki göz açıkken olan çift görme hizalanma sorunuyla ilişkili olabilir. Tek göz açıkken devam eden çift görüntüde göz yüzeyi, kornea veya mercek nedenleri düşünülür. Bu ayrım acil belirtiler varsa başvuruyu geciktirmek için kullanılmaz. [3]

Tablo farklı klinik yolları gösterir; aynı görünen kaymaların nedenleri farklı olabilir. [1,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi gözlük, uygun hastada prizma veya belirli egzersizler, göz kaslarına yönelik girişimler ve cerrahiyi içerebilir. Seçim şaşılık türüne göre yapılır. Gözlükle düzelen bileşen varsa önce bunun belirlenmesi önemlidir. Çocukta eşlik eden ambliyopi ayrıca tedavi edilir; gözlerin hizalanması tek başına görme tembelliğinin düzeldiğini göstermez. [2]

Cerrahi kasların etkisini değiştirerek hizalanmayı düzeltmeyi amaçlar. Bazı durumlarda gözlük yeterli olmaz ve ameliyat değerlendirilir. Hastaya beklenen yarar ile takip gereksinimi anlatılır. Görünümün düzelmesi kadar iki gözün birlikte kullanımı, çift görmenin azaltılması ve yaşam kalitesi de hedefler arasındadır. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Ani çift görme veya çift görmeyle birlikte göz ağrısı aynı gün değerlendirilmelidir. Şiddetli baş ağrısı, büyümüş göz bebeği ya da kafa travması eşlik ediyorsa acil servise başvurulur. Akut çift görmesi olan kişi araç kullanmamalıdır; neden açıklanana kadar güvenlik önlemleri alınır. [3]

İZLEM VE ÖZEL GRUPLAR

Çocuklarda gözlük ve ambliyopi tedavisine uyum, erişkinde çift görmenin işlevsel etkisi takip edilir. Okul veya iş yaşamında zorlanma, özgüven ve sosyal kaygılar görüşülmelidir. Tedavi seçimi yalnız fotoğraftaki görünüşe göre değil, hastanın ihtiyacına ve muayene bulgularına göre yapılır. [1,2]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.