İçeriğe geç
Madde metnine geç
HASTALIK

SELENYUM EKSİKLİĞİ

ÖZET

Selenyum eksikliği, selenoproteinlerin işlevini etkileyebilen bir eser element yetersizliğidir. Bu proteinler tiroid hormon metabolizması ve oksidatif hasara karşı korunma gibi süreçlerde rol oynar. Eksiklik tek başına her zaman belirgin hastalık oluşturmaz; beslenme, coğrafi alım farkları ve eşlik eden hastalıklar önemlidir. Hemodiyaliz hastalarında düşük değerler görülebilse de bütün hastaların eksik olduğu veya herkese takviyenin klinik yarar sağlayacağı varsayılmamalıdır.

Uzun süreli parenteral beslenmede selenyum eksikliği kas ağrısı ve hassasiyetle ortaya çıkabilir. Öykü, fizik muayene ve uygun hastada laboratuvar ölçümü birlikte değerlendirilir. İyot eksikliğiyle birlikte bulunması tiroid işlev bozukluğuna katkıda bulunabilir; ancak bu ilişki her guatrın selenyum eksikliğine bağlanmasını haklı kılmaz. Tedavi eksikliğin yerine konmasını içerir; beslenme desteğinin kapsamı ve eksikliğin nedeni de gözden geçirilmelidir.

Erişkin beslenme desteği kılavuzu, iki haftadan uzun parenteral beslenme planlanan veya evde parenteral beslenmeye başlayacak kişilerde başlangıç selenyum ve CRP ölçümünü önerir. İnflamasyon ve albumin, sonucun yorumunu etkiler. Düşük dolaşım düzeyi her zaman aynı derecede doku eksikliğini göstermez; değerlendirme klinik durumla birlikte yapılır. İzlem sıklığı başlangıç sonucuna ve riskin devamına göre düzenlenir.

2026 tarihli bir olguda Crohn hastalığı, bağırsak rezeksiyonları ve diyaliz gereksinimi olan bir erişkinde hızla gelişen kalp işlev bozukluğu saptanmıştır. Tırnaklarda beyazlaşma ve düşük selenyum düzeyi tanısal değerlendirmeye katkı sağlamıştır. Replasman ve devam eden kalp tedavisi sonrasında kalp işlevinde iyileşme bildirilmiştir. Bu tek gözlem geri dönüş olasılığını gösterir, fakat her kardiyomiyopatinin bu nedenle geliştiğini veya tamamen düzeleceğini kanıtlamaz.

Doğumsal kalp hastalığı ve elemental diyet öyküsü olan iki yaşındaki bir çocukta bildirilen başka olguda da düşük selenyumla birlikte kalp işlev bozukluğu görülmüştür. Selenyum ve kalp yetersizliği tedavileri beraber uygulanmıştır. Bu durum uzun süreli beslenme ürünlerinin eser element içeriğinin gözden geçirilmesini hatırlatır; aynı doz veya inceleme yöntemi bütün çocuklara aktarılamaz. Pediatrik olgu, erişkin beslenme kılavuzunun çocuklara aynen uygulanması için kanıt değildir.

Kaynaklar:[1][2][3][4][5]
ANAHTAR KELİMELER
  • Selenoprotein
  • Parenteral beslenme
  • Miyopati
  • Kardiyomiyopati
  • CRP
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

GENEL BAKIŞ VE KAPSAM

Klinik eksiklik değerlendirmesi, sağlıklı kişilere genel amaçlı yüksek doz takviye önerilmesinden farklıdır. Selenyum besinlerden alınır; bitkisel besinlerin içeriği toprağa ve bölgeye göre değişebilir. Kan düzeyini yükseltmek, hastalığı önlemek veya kişinin şikâyetlerini gidermekle aynı sonuç değildir.

Kaynaklar:[1]

BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM

Uzun süreli parenteral beslenmede kas ağrısı ve hassasiyet görülebilir. Bu yakınmalar özgül bir laboratuvar tanısı yerine geçmez; öykü ve muayeneyle birlikte değerlendirilir.

Riskli hastada açıklanamayan kalp işlev bozukluğu değerlendirmesinde beslenme nedenleri de düşünülür. Bağırsak rezeksiyonu ve diyaliz öykülü erişkin olgusu, bu değerlendirmenin önemini göstermektedir; tek olgu bütün hastaların aynı belirtileri göstereceğini kanıtlamaz.

Kaynaklar:[2][4]

NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?

Şiddetli nefes darlığı veya göğüste ağırlık varsa acil yardım alın.

Uzun süreli özel beslenme alan kişiler, yeni kas veya eklem yakınmalarını ve çocuklarda büyüme sorunlarını izleyen ekiple paylaşmalıdır. Beslenme öyküsü ve muayene, olası eksikliğin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Kaynaklar:[6][7]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

ANAMNEZ

Uzun süreli parenteral beslenme ve eser element desteğinin içeriğini sorgulayın.

Bağırsak rezeksiyonları, malabsorpsiyon ve diyaliz öyküsünü kaydedin.

Diyet kısıtlamalarını, son dönemdeki beslenme değişikliklerini, kullanılan ilaçları ve yaşanılan bölgeyi değerlendirin. Öykü yalnız takviye kullanılıp kullanılmadığıyla sınırlanmamalıdır; gıda kaynakları ve alımı değiştiren hastalıklar birlikte ele alınır.

Kaynaklar:[2][4][7]

FİZİK MUAYENE

Kas ağrısı ve hassasiyetini değerlendirin.

Tırnak beyazlaşması olguda ipucu olmuştur; tek başına tanısal değildir.

Kalp hızını ve ritmini, eklemlerde hassasiyet ve hareket kısıtlılığını, deri ve tırnak görünümünü inceleyin. Çocuklarda büyüme seyri değerlendirilir. Bulgular sistem tutulumunu yönlendirir; yalnız görünümle selenyum eksikliği kesinleştirilmez.

Kaynaklar:[2][4][7]

AYIRICI TANI

Kardiyomiyopatinin diğer nedenleri dışlanmadan eksikliğe nedensellik atfedilmemelidir.

İyot eksikliği tiroid bulgularına katkıda bulunabilir. Guatr veya hipotiroidi görüldüğünde selenyum ve iyot ilişkisi dikkate alınmalı; tablo yalnız selenyumla açıklanmamalıdır.

İnflamasyon, işlevsel selenoprotein belirteçlerinin güvenilirliğini azaltabilir. Düşük dolaşım sonucu ile tek başına klinik hastalık gelişmesi aynı şey değildir.

Kaynaklar:[4][2][1]

TANISAL YAKLAŞIM

TANI VE TESTLERİN SINIRLARI

Erişkinde selenyumu CRP ve albuminle birlikte yorumlayın.

Serum yakın dönem alımdan etkilenir; işlevsel selenoprotein belirteçleri inflamasyonla değişebilir. Tam kan ölçümü daha uzun dönem durumunu yansıtabilir; farklı örneklerin sonuçları aynı zaman aralığını temsil ediyor kabul edilmemelidir.

Kaynaklar:[3][1]

TEDAVİ

TEDAVİ VE GÜVENLİK

Eksiklikte selenyum replasmanı uygulanır. Bu yaklaşım, eksiklik gösterilmeden kanserden korunmak için takviye verilmesiyle karıştırılmamalıdır; genel kanser önleme yararı kanıtlanmış değildir.

Diyalizde serum düzeyini yükseltmek, herkeste kanıtlanmış klinik yarar anlamına gelmez.

Kalp tutulumu olan çocuk olgusunda selenyum desteğiyle birlikte kalp yetersizliği ilaçları kullanılmıştır. Bu nedenle replasman, gerekli kardiyak tedavinin yerine geçmez; olgudaki kombine yanıt tek başına selenyumun etkisi olarak yorumlanmamalıdır.

Kaynaklar:[2][1][5]

İZLEM VE ÖNERİLER

Erişkin uzun süreli parenteral beslenmede testler gereksinime göre, en az 3–6 ayda bir tekrarlanır.

Kalp tutulumu olan olguda biyokimyasal ve kardiyak yanıt birlikte izlenmiştir.

Çocuk olgusunda iyileşme bir yıllık süreçte bildirilmiştir. Bu gözlem, tüm hastalar için sabit bir iyileşme süresi belirlemez; klinik ve kalp işlevinin seyri hasta özelinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar:[3][4][5]

ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ

ACİL UYARILAR VE SEVK

Şiddetli nefes darlığını beslenme eksikliği varsayımıyla bekletmeyin.

Beslenme planı, diyetisyen ve tedaviyi izleyen klinisyenle düzenlenir. Takviye içeriği ve dozunun eczacıyla gözden geçirilmesi, gereksiz yüksek alımdan kaçınmaya yardımcı olur; selenyum fazlalığı da toksik olabilir.

Kaynaklar:[6][7]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. Selenium — Health Professional Fact Sheet ↗

    NIH Office of Dietary Supplements · Kaynak tarihi: 2025-09-04 · Erişim: 2026-10-29

  2. Selenium Deficiency ↗

    Merck Manual · Erişim: 2026-10-29

    Tam gözden geçirme: Mayıs 2025; gün belirtilmemiştir.

  3. ESPEN practical short micronutrient guideline ↗

    Clinical Nutrition · Kaynak tarihi: 2024-01-30 · Erişim: 2026-10-29

    Çevrimiçi: 30 Ocak 2024; sayı: Mart 2024. 2025 düzeltmesi: Tablo 3 dipnot c; 12.1–12.2 değişmedi.

  4. Selenium deficiency-induced cardiomyopathy: a case report ↗

    European Heart Journal - Case Reports · Kaynak tarihi: 2026-03-10 · Erişim: 2026-10-29

  5. Secondary Cardiomyopathy Due to Selenium Deficiency: Multidimensional Cardiac Evaluation and Treatment ↗

    JACC: Case Reports · Kaynak tarihi: 2025-08-20 · Erişim: 2026-10-29

  6. Shortness of breath ↗

    NHS · Kaynak tarihi: 2024-01-30 · Erişim: 2026-10-29

  7. Selenium Deficiency ↗

    StatPearls · Kaynak tarihi: 2023-10-29 · Erişim: 2026-10-29

KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA

1 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.

01 · SELENYUM EKSİKLİĞİYLE İLİŞKİLİ KARDİYOMİYOPATİ: OLGU BİLDİRİMİ

Selenium deficiency-induced cardiomyopathy: a case report

Tomonari Moriizumi ve ark. · European Heart Journal - Case Reports · 2026

Çalışma türü: Tek olgu.

Kapsam: Crohn hastalığı ve diyaliz gereksinimi olan 63 yaşındaki erkek.

ÖZET

Replasman ve devam eden kalp tedavisiyle kalp işlevi ve belirtiler düzeldi.

Kontrol yoktur; birlikte tedaviler nedeniyle tek başına etki ayrıştırılamaz.

Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.