SELÜLİT VE ERİZİPEL

HASTALIK NASIL GELİŞİR?

Deri sağlamken etkili bir koruyucu tabakadır. Çatlak, çizik, egzama, ayak mantarı veya yara bu korumayı bozduğunda bakteriler daha derine ulaşabilir. Giriş kapısı bazen gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Bu nedenle “hiçbir yere çarpmadım” demek enfeksiyonu dışlamaz. Streptokoklar önemli etkenlerdir; klinik duruma göre başka bakteriler de rol oynayabilir. [1,3]

Özellikle lenfödem, kronik bacak şişliği, dolaşım sorunları ve iyi kontrol edilmeyen diyabet değerlendirilmelidir. Önceden selülit geçirmiş olmak tekrar riskini artırır. Aynı bölgedeki yeni bir atak, yalnızca yeni bir antibiyotik reçetesi gerektiren olay olarak görülmemeli; derinin neden yeniden enfekte olduğu araştırılmalıdır. Bu hastalıklar kalıtsal değildir ve sıradan temasla kişiden kişiye selülit şeklinde geçmez. Ancak açık yaraların temiz tutulması yine önemlidir. [1]

BELİRTİLER VE ACİL UYARILAR

Tipik yakınmalar ağrı, dokunmakla hassasiyet, sıcaklık ve şişliktir. Ateş, üşüme ve halsizlik eşlik edebilir. Koyu tenlerde kızarıklık daha silik olabileceği için yalnız renge bakmak yanıltır; ısı, şişlik ve hassasiyet de değerlendirilmelidir. Alt bacak sık tutulan bölgedir, fakat enfeksiyon başka yerlerde de gelişebilir. [2,3]

**Bilinç bulanıklığı, bayılma, hızlı solunum, belirgin çarpıntı, soğuk-terli görünüm veya morumsu deri değişikliği varsa 112/acil değerlendirme gerekir.** Ağrının görünür lezyona göre çok şiddetli olması, hızlı ilerleme ve göz çevresi tutulumu da daha ciddi hastalık olasılığını artırır. “Antibiyotik yeni başladı, birkaç gün bekleyelim” düşüncesi bu bulgular için geçerli değildir. [2,4]

TANI: TESTTEN ÖNCE DOĞRU KLİNİK DEĞERLENDİRME

Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneye dayanır. Hekim başlangıç zamanını, yayılma hızını, yakın zamanda oluşan yarayı, kullanılan ilaçları ve eşlik eden hastalıkları sorgular. Selüliti kesin gösteren tek bir kan testi yoktur; laboratuvar sonuçları ancak klinik tabloyla birlikte anlam kazanır. Tanı belirsizse dermatoloji değerlendirmesi gereksiz antibiyotiği önleyebilir. [5]

İki bacağın birden uzun süredir kızarık ve şiş olması, özellikle kaşıntı veya pullanma eşlik ediyorsa, venöz staz ya da kontakt dermatit gibi taklitçileri düşündürür. Bu görünüm tek başına enfeksiyon kanıtı değildir. Bu ayrım belirsizse ek değerlendirme gerekir. [6]

Sağlam deriden rutin sürüntü veya her hafif vakada kan kültürü istenmez. Ağır sistemik bulgular, bağışıklık baskılanması, hayvan ısırığı ya da suyla ilişkili yaralanma varsa mikrobiyolojik inceleme daha değerlidir. Gerekli tedavi, kültür sonucu beklenerek geciktirilmez. [3]

BENZER TABLOLARI AYIRMAK

Tablo tanı koydurmaz; özellikle erken dönemde görünümler örtüşebilir. [1,5,6]

İZLEM VE TEKRARIN ÖNLENMESİ

Başlangıçta lezyon sınırının işaretlenmesi ilerlemeyi izlemeyi kolaylaştırır. İlk günlerde deri görünümünün hemen normale dönmemesi tek başına başarısızlık değildir. Ancak 2–3 gün içinde düzelme başlamaması veya herhangi bir anda belirgin kötüleşme yeniden değerlendirme gerektirir. Kontrolde tanı ve tedavi planı gözden geçirilir. [4]

Etkilenen uzvun yükseltilmesi ve uygun yara bakımı tedaviyi destekler. Hastaya pansumanın nasıl yapılacağı gösterilmeli; reçete edilen ilaçlar kendi kendine değiştirilmemelidir. Ayak mantarı veya başka bir deri hastalığı enfeksiyonun giriş kapısıysa bunun tedavisi de planın parçasıdır. İyileşme sonrası bakım yalnız “kızarıklık geçti” noktasında bırakılmamalıdır. [5]

Cildi temiz ve nemli tutmak, kesikleri temizlemek, uygun ayakkabı ve koruyucu eldiven kullanmak yeni giriş kapılarını azaltır. Uzun süreli koruyucu antibiyotik bazı tekrarlayan olgularda düşünülebilir; herkes için gerekli değildir ve hekim denetimi gerektirir. [2]