SEROTONİN TOKSİSİTESİ

İLAÇ ETKİLEŞİMİ VE KORUNMA

Serotonin toksisitesi, serotonin etkisinin aşırı artmasına bağlı ilaç ilişkili bir tablodur. Yalnız fazla tablet alınmasına bağlı değildir; bazı ilaçların birlikte kullanılması sırasında da gelişebilir. Serotonerjik antidepresanlar ile bazı ağrı veya öksürük ilaçları arasındaki etkileşim önemlidir. Bütün opioidlerin riski aynı değildir ve ilaç kombinasyonu uzman tarafından değerlendirilmelidir. Bitkisel ürünler de ilaç listesinin dışında bırakılmamalıdır. Bir ürüne doğal denmesi, etkileşim bakımından güvenli olduğu anlamına gelmez. [1]

Korunmanın temelinde kullanılan reçeteli ilaçları, reçetesiz ürünleri ve destekleri aynı güncel listede tutmak bulunur. Yeni ilaç başlanırken veya tedavi değiştirilirken bu liste hekim ve eczacıya gösterilmelidir. Öksürük ilacı almak gibi sıradan görünen bir değişiklik de bildirilmelidir. Terleme, ishal, titreme, huzursuzluk, kalp hızında artış ve kaslarda istemsiz hareketler birlikte ortaya çıkarsa ilaç ilişkili tablo düşünülmelidir. Yüksek ateş veya bilinç değişikliği acil değerlendirme gerektirir. Yalnız olası etkileşimi okumak, düzenli ilacı kendi kendine bırakma gerekçesi değildir; fakat yeni belirtiler geliştiğinde beklemek de doğru olmaz. Sağlık ekibi şüpheli etkenleri belirleyerek kesilmesi gereken ilaçlara karar verir ve destek tedavisini düzenler. [1]

İlaçların serotonerjik etkileri birbirinden farklıdır. Reçeteyi düzenleyen kişinin bütün ürünleri bilmesi, riskli birlikteliklerin önceden fark edilmesini sağlar; yalnız antidepresanın adını bildirmek yeterli değildir. [1]

TANI VE ERİŞKİN TEDAVİSİNİN ÇERÇEVESİ

Tanı öncelikle öykü ve muayeneyle konur. Yakın zamanda başlanan ilaçlar, doz değişiklikleri ve birlikte kullanılan maddeler özellikle sorgulanır. Aşırı canlı refleksler, klonus adı verilen ritmik kasılmalar, terleme ve zihinsel değişiklikler klinik değerlendirmede önemlidir. Ancak ateş ve ajitasyonun her nedeni serotonin değildir. Enfeksiyon, metabolik sorunlar, yoksunluk ve başka ilaç sendromları dışlanmalıdır. Tek bir kan serotonin testiyle güvenilir tanı konduğu varsayılmamalıdır. [2]

Hekim kalp kaydı, elektrolitler, böbrek ve karaciğer testleri gibi incelemeleri olası komplikasyonlara göre seçer. Tedavi sorumlu maddelerin durdurulması ve belirtilerin kontrolüne dayanır. Ajitasyon ve kas etkinliğini azaltan ilaçlar, damar yoluyla sıvı ve gerektiğinde serotonin etkisini azaltan tedaviler hastanede değerlendirilebilir. Ağır olgularda solunum desteği gerekebilir. Kas hasarı böbrekleri etkileyebileceğinden iyileşme yalnız ateşin düşmesiyle değerlendirilmez. Taburculuk sonrasında hangi ilacın ne zaman yeniden kullanılacağı yazılı biçimde netleştirilmelidir. Hasta aynı kombinasyonu tekrar başlamamalı, yeni ilaç aldığında önceki olayı bildirmelidir. Erken tanınan ve uygun yönetilen olguların düzelmesi beklenebilir; ağır seyir ise yoğun bakım gerektirebilir. [2]

Bulguların ilaç başlangıcı veya değişikliğiyle zamansal ilişkisi önemlidir. Buna rağmen ateşli kişide enfeksiyon gibi başka nedenler araştırılmalı, tek bir belirtiyle kesin etiket konulmamalıdır. [2]

ÇOCUK VE ERGENDE İZLEM

Pediatrik rehber serotonin toksisitesini hafiften ağır tabloya uzanan bir spektrum olarak tanımlar. Çocukta serotonerjik ürüne olası erişim, ergende ise kasten alım ve birden fazla madde kullanımı değerlendirilir. Bilinç durumu, kas tonusu ve vücut sıcaklığı tekrar tekrar incelenir. Belirgin kas sertliği, nöbet, hızla artan sıcaklık veya ağır ajitasyon çocuk yoğun bakım gerektirebilir. Aile evde refleks testi yapmaya veya çocuğu zorlayarak kasılma oluşturmaya çalışmamalıdır. Bulguların yorumlanması klinik muayenenin parçasıdır. [3]

Çocukta kas hasarı ve organ etkilenmesi için gerekli testler klinik ağırlığa göre seçilir. Kasıtlı alımda başka ilaçların, özellikle erken belirti vermeyenlerin eşlik etmesi araştırılır. Belirli bir antidotun bulunması destek tedavisini gereksiz kılmaz. Gözlem süresi alınan ilacın özellikleri ve belirtilerin düzelmesiyle belirlenir; Avustralya pediatrik rehberindeki süre ve dozlar erişkinler için kural değildir. Taburculukta ruh sağlığı değerlendirmesi, tekrar maruziyetin önlenmesi ve aileye uyarı işaretlerinin anlatılması önemlidir. Bir başka sağlık kuruluşuna başvurulduğunda önceki serotonerjik toksisite öyküsü, sorumlu olduğu düşünülen ürünler ve yapılan tedavi bildirilmelidir. [3]

Ergende değerlendirme yalnız mevcut zehirlenmeyle sınırlı kalmamalıdır. Diğer madde kullanımı, ruhsal destek gereksinimi ve yeniden alım riski, güvenli taburculuk planının içinde ele alınır. [3]

AKIL KARTI

Yeni ilaç sonrası ateş, terleme, kasılma ve bilinç değişikliği birlikteyse gecikmeyin. [2]

ÖĞRETİCİ TABLO

Acil durumda 112; zehir danışmanlığı için UZEM 114. [4]