SERVİKAL OMURGA KIRIĞI VE OMURİLİK YARALANMASI

GENEL BAKIŞ VE MEKANİZMA

Servikal omurga kırığı, boyundaki yedi omurdan birinin veya birkaçının kırılmasıdır. Bu kemikler başı taşırken omuriliği de çevreler. Kırık ile omurilik hasarı aynı şey değildir; ancak birlikte bulunmaları hareket, duyu ve solunum açısından ağır sonuçlar doğurabilir. Trafik kazası, yüksekten düşme, sığ suya dalma ve bazı spor yaralanmaları önemli mekanizmalardır. Yaşlı kişide ayakta durma yüksekliğinden düşme gibi daha hafif travma da kırığa yol açabilir. [1]

Boyun ağrısı omuza veya kola yayılabilir; bazen şiddetli ağrı olmayabilir. Bilinci kapalı kişinin yakınma bildirememesi güvence sağlamaz. Boyun travması şüphesinde gereksiz hareketten kaçınılır ve acil yardım istenir. Kişiden boynunu döndürerek sağlamlığını göstermesi istenmemelidir. Boynu düzeltme, çekme veya masajla açma girişimleri yapılmaz. Nörolojik değerlendirme sağlık profesyoneline aittir. [1]

Tedavi, kırığın yeri ve stabilitesine göre koruyucu cihazdan cerrahiye kadar değişir. Spor koruyucuları, güvenli dalış davranışı, emniyet kemeri ve yaşlılarda düşme riskinin azaltılması korunmada önem taşır. Küçük görünen travmanın özellikle kırılgan kişide ciddi olabileceği akılda tutulmalıdır. [1]

ACİL DEĞERLENDİRME VE GÖRÜNTÜLEME

Travmada ilk değerlendirme hava yolu, solunum ve dolaşım gibi yaşamsal önceliklerle birlikte yürütülür. Omurganın korunması bu süreçte eğitimli ekip tarafından sağlanır. Yeni kol veya bacak güçsüzlüğü, duyu kaybı ve değerlendirmeyi güvenilmez kılan bilinç bozukluğu önemlidir. Canadian C-spine gibi karar kuralları profesyonel kullanım içindir; evde boyun hareket testi yapma izni vermez. [2]

NICE, görüntüleme gereken erişkin servikal travmada BT kullanılmasını önerir. Omurilik yaralanmasına bağlanabilecek nörolojik anormallik varsa, BT bunu göstermese bile sonrasında MR gerekir. Dolayısıyla kemik görüntüsünün rahatlatıcı olması bütün nörolojik sorunları dışlamaz. Çocuklarda görüntüleme yolu farklıdır; erişkin BT yaklaşımı ve tüm vücut görüntülemesi otomatik olarak uygulanmaz. Test seçimi yaş, mekanizma ve muayeneye dayanır. [2]

Omurilik yaralanması saptanırsa omurga cerrahisi ve omurilik yaralanması ekibi erken iletişim kurmalıdır. Tedavi ve uzun dönem bakım kişiye özgü planlanır. İlk görüşmede iyileşme hakkında kesin vaat verilmez; mevcut bulgular, belirsizlikler ve sonraki değerlendirmeler açıklanır. Hasta ile yakınlarının soruları için sorumlu iletişim noktası bulunması önemlidir. [2]

BOYUNLUKLA TAKİP VE GÜVENLİK

Hastanede sert boyunluk verilmişse takma süresi ve bakım şekli kişisel talimata göre izlenir. Cihazın ayarı kendi kendine değiştirilmemelidir. Boyunluk, hareketi sınırlandırmak için seçilmiştir; ağrı azaldığında erken çıkarılması uygun değildir. Çıkarma, temizleme ve tekrar takma yalnız ekip tarafından öğretilen güvenli yöntemle yapılır. Bu metin cihaz uygulama basamaklarını anlatmaz. [3]

Ciltte kızarıklık, bası ağrısı, yara veya cihaz hasarı değerlendirilmelidir. Yeni nefes alma ya da yutma güçlüğü, kol ve bacakta güçsüzlük veya uyuşma, görme değişikliği ve mesane bağırsak işlevinde yeni bozulma acil başvuru nedenidir. Bunlar boyunluğa alışma süreci olarak kabul edilmez. Bakım veren kişinin de bu uyarıları bilmesi gerekir. [3]

Araç kullanma, ağır iş ve boyunda ani hareket oluşturabilecek faaliyetler kısıtlanabilir. Kontrolde belirtiler, cihaz uyumu ve gerektiğinde görüntüler değerlendirilir. Boyunluğu bırakma ve fizyoterapiye başlama kararı ekip tarafından verilir. Süren sertlik veya güçsüzlük için daha sonra rehabilitasyon gerekebilir. Randevu ulaşmadığında takibin düzenlenmesi için kurumla iletişim kurulmalıdır; süren kullanım veya bırakma kararı tahmin edilmez. [3]

Kırığın omuriliğe yakın olması tek başına kalıcı felç gelişeceği anlamına gelmez. Tersine, başlangıçta hareket edebilmek de bütün yaralanmaları dışlamaz. Kesin değerlendirme tamamlanana kadar korunma önemlidir. Yaralanmanın mekanizması, olaydan sonraki bilinç durumu ve belirtilerdeki değişim acil ekibe aktarılmalıdır. [1]

AKIL KARTI

Eğitim amaçlıdır; taşıma, boyun çekme veya cihaz yerleştirme talimatı değildir.