SİFİLİZ

GENEL BAKIŞ

Bu bölümün ilk açıklaması yukarıdaki özette sunulmuştur.

BELİRTİLER VE BULGULAR

İlk evrede genital bölgede, anüste veya ağız çevresinde çoğunlukla ağrısız bir yara görülebilir. Yara gözden kaçabilir ve tedavi alınmadan da kapanabilir. Daha sonra avuç içi veya ayak tabanını da tutan döküntü, lenf bezi büyümesi ve genel yakınmalar gelişebilir. Belirtisiz, gizli dönem yıllarca sürebilir. Yaranın ağrısız olması veya döküntünün kaybolması güvenilir iyileşme ölçütü değildir. [1]

NEDENLER VE RİSKLER

Bulaş, enfeksiyon içeren lezyonla temas sırasında olabilir. Vajinal, anal veya oral cinsel temas değerlendirilmelidir; gebelikte bebeğe geçiş ayrı önem taşır. Kondom riski azaltır ancak kapatmadığı alandaki lezyonlar üzerinden bulaş olabilir. Test yaptırmak için mutlaka belirti beklenmemelidir. Cinsel öykü yargılamadan ve gizlilik içinde ele alınmalıdır; amaç suçlu aramak değil, doğru bakım ve korunmadır. [2]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Hekim yara, döküntü ve diğer organ bulgularını inceler; benzer yakınmalar yapan başka enfeksiyonları da değerlendirir. Kan testleri ve uygun durumda lezyondan alınan örnekler kullanılır. Aynı görüşmede diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için inceleme önerilebilir. Eski sifiliz tanısı veya tedavisi varsa tarih ve belgeler mutlaka paylaşılmalıdır. Belirtisiz kişilerde de laboratuvar değerlendirmesi gerekebilir. [3]

Treponemal ve treponemal olmayan testler birlikte yorumlanır. Tek test türü tanı için yetersiz olabilir. RPR veya VDRL gibi nicel sonuçlar tedavi yanıtını izlemede kullanılır; farklı yöntemlerin sayıları doğrudan karşılaştırılmaz. Önceki tedavi ve sonuçların bilinmesi yorum hatasını azaltır. [4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi hastalığın evresine ve organ tutulumuna göre planlanır. Penisilin temel tedavidir; gebelikte doğru penisilin tedavisi doğuştan enfeksiyonun önlenmesi açısından özellikle önemlidir. Gebelik, ilaç alerjisi ve nörolojik, göz veya kulak yakınmaları reçete öncesinde açıklanmalıdır. İnternetten bulunan tek bir antibiyotik şeması bütün sifiliz biçimlerine uygulanamaz. Erken tedavi mevcut enfeksiyonu iyileştirebilir; gelişmiş hasarın her zaman tamamen geri döneceği söylenemez. [2]

Tedavi sonrası ilk gün ateş, baş ağrısı veya kas ağrısı gibi yakınmalar oluşabilir. Bunları önceden konuşmak, hastanın neyi izleyeceğini bilmesini sağlar; yeni veya ağır belirtiler değerlendirilmelidir. Tedaviyi kendi kararıyla kesmek yerine bakım ekibiyle görüşülmelidir. [3]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kontrollerde klinik seyir ve uygun kan testleri izlenir. Kişi kendini iyi hissettiğinde de kontrolü sürdürmelidir. Güncel ve yakın dönem partnerlerin değerlendirilmesi gerekir; sağlık hizmeti bu iletişimin gizliliğe uygun yapılmasına yardımcı olabilir. Cinsel temasa yeniden başlama zamanı, hem kişinin hem partnerin tedavisine göre açıklanmalıdır; yalnız yaranın kapanması yeterli değildir. [3]

Gebelikte tarama ve pozitif sonucun gecikmeden ele alınması bebeğin korunması için önemlidir. Doğuştan etkilenmiş bebeklerin değerlendirmesi doğumda görünür belirti olmamasına rağmen gerekebilir. Annedeki tedavinin türü ve zamanı, bebeğin planlanacak inceleme ve bakımında önem taşır. [2]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni görme kaybı, göz ağrısı, ani işitme azalması, şiddetli baş ağrısı veya bilinç değişikliği varsa acil değerlendirme alın. Sinir sistemi, göz ve kulak tutulumu yalnız ileri evrede değil başka evrelerde de görülebilir. [1]

Randevu sonunda kontrol tarihlerini yazılı alın. Belirtiler kaybolsa da kanla takip planını tamamlamak ve yeni yakınmaları bildirmek tedavinin önemli bir parçasıdır. [3]

AKIL KARTI

Yaranın kapanması iyileşme değildir. Eski tedavi belgelerini saklayın. Partner değerlendirmesi ve kanla izlem, tedavinin tamamlayıcı parçalarıdır. [3]

Tablo evreyi kişinin kendi kendine belirlemesi için kullanılmamalıdır. [2]