ŞİGELLOZ

ŞİGELLOZ NEDİR?

Her yaşta görülebilmekle birlikte beş yaş altındaki çocuklarda sıktır. Güvenli suya ve tuvalete erişimin yetersiz olduğu koşullar, uluslararası seyahat ve yakın temas içeren ortamlar riski artırabilir. Ateş, karın ağrısı, ishal ve bağırsak boş olsa bile dışkılama isteği tipik yakınmalardır. Dışkıda kan bulunabilir; ancak kan görülmemesi enfeksiyonu dışlamaz. Birlikte yaşayanlarda benzer yakınmaların ortaya çıkması, klinisyenin temas ve olası salgın öyküsünü ayrıntılandırmasını gerektirir. [1]

UYARI BULGULARI VE ÖZEL GRUPLAR

Kanlı veya uzayan ishal, ateş, şiddetli karın ağrısı ve sıvı kaybı bulgularında sağlık değerlendirmesi alınmalıdır. Bağışıklığı baskılanmış veya genel sağlık durumu kötü kişilerde hastalık daha uzun ve ağır seyredebilir. Küçük çocuklarda nöbet gibi olağan dışı bulgular acil değerlendirme gerektirir. Dışkılama sıklığı kadar sıvı alabilme ve genel durum da önemlidir. Yakınmaların birkaç gün sürmesi mümkün olsa da belirgin kötüleşmeyi beklenen seyir olarak kabul etmek doğru değildir. [4]

Nadiren kan dolaşımı enfeksiyonu, reaktif artrit veya hemolitik üremik sendrom gibi komplikasyonlar görülebilir. Bu olasılıklar her ishal vakasında gerçekleşmez. Bununla birlikte ishal sonrası yeni eklem yakınmaları ya da böbrek işlevini düşündüren belirgin idrar azalması yeniden değerlendirme gerekçesidir. Hemolitik üremik sendrom, özellikle bazı toksin üreten Shigella türleriyle ilişkilidir; bütün türlere aynı risk atfedilmemelidir. Klinik şiddetin değerlendirilmesi, yalnız etken adını öğrenmekten ayrı bir basamaktır. [4]

TANI VE TEDAVİ İLKELERİ

Dışkı örneği, etkenin ve gerektiğinde antibiyotik direncinin değerlendirilmesini sağlar. Hafif hastalıkta sıvı desteği ve dinlenme yeterli olabilir. Ağır hastalıkta antibiyotik gerekebilir; ancak direnç nedeniyle her antibiyotik etkili değildir. Tedavi başladıktan sonra düzelmeyen hastada yeniden değerlendirme ve ek test gerekebilir. Hastanın kendi başına ilacı değiştirmesi yerine, tedaviyi düzenleyen ekibe belirtilerin seyrini bildirmesi önemlidir. Önceden kullanılan antibiyotiklerin adı da paylaşılmalıdır. [2]

Bağırsak hareketlerini yavaşlatan ishal kesici ilaçlar şigellozda kullanılmamalıdır; özellikle kanlı ishalde reçetesiz ürün seçmek güvenli değildir. Çocuk için yetişkin ilacını küçültülmüş miktarda vermek de uygun bir yaklaşım olmaz. Tedavi kararı yalnız dışkılama sayısına değil; yaş, genel durum, sıvı kaybı ve direnç olasılığına dayanır. Sağlık çalışanı hastaya ne zaman geri başvuracağını ve test sonucunu kimden öğreneceğini açık biçimde anlatmalıdır. [2]

Yakınmaların sürmesi her zaman aynı antibiyotiğe daha uzun süre devam edilmesini gerektirmez. Dirençli bakteri, farklı bir tanı veya sıvı kaybı gibi etkenler yeniden ele alınabilir. Klinisyen, gerekirse dışkı örneğini yeniden değerlendirir ve tedavinin uygunluğunu gözden geçirir. Aile üyelerinde benzer yakınmalar varsa bu bilgi paylaşılmalı; başkasına yazılan ilaç ortak kullanılmamalıdır. [2]

EVDE VE TOPLUMDA YAYILIMIN ÖNLENMESİ

Tuvalet veya bez değişimi sonrasında, yiyecek hazırlamadan önce eller sabun ve suyla yıkanır. Bez değişiminde çocuğun elleri de temizlenmeli; kirlenen yüzeyler gecikmeden temizlenmelidir. Hastayken başkalarına yiyecek hazırlanmamalı ve yüzülmemelidir. Çocuğun okula, yetişkinin özellikle gıda veya bakım işine dönüşü yerel sağlık önerileriyle belirlenir. İshalin bitmesinden sonra da dışkıyla temas riskini azaltmak gerekir. [3]