SİKLİK KUSMA SENDROMU

ÖRÜNTÜ VE EŞLİK EDEN DURUMLAR

Ataklar arası sağlık, migren, uyku, stres, adet ilişkisi, esrar ve tedavi öyküsü yargılamadan sorgulanır. [1]

ATAKTA DEĞERLENDİRME

Vital bulgular, bilinç ve hidrasyon değerlendirilir; akut tabloda elektrolitler, glukoz, böbrek işlevi ve klinik duruma göre karaciğer testleri/lipaz incelenir. Muayene ve görüntüleme atak örüntüsünden farklı akut patolojileri dışlamaya yöneltilir. [1]

POZİTİF TANI, HEDEFLİ DIŞLAMA

Çocuklarda tanıyı doğrulayan biyobelirteç yoktur. Güncel NASPGHAN yaklaşımı şüpheli tüm çocuklarda tarama amaçlı kan/idrara dayalı inceleme ve üst gastrointestinal seri önerir; diğer testler bulguya göre seçilir. Gelişigüzel geniş inceleme panellerinin getirisi düşüktür. [3]

Kannabinoid hiperemezisi, anatomik tıkanma ve klinik özelliklere göre metabolik veya nörolojik nedenler değerlendirilir. Önceki sendrom tanısı yeni bir organik hastalığı dışlamaz. [1,3]

GÜNCEL SINIFLAMA VE KLİNİK KARAR

Rome V yetişkin araştırma ölçütleri, 10 güne kadar süren stereotipik atakların yılda en az 3, son 6 ayda en az 2 kez ve en az 1 hafta arayla oluşmasını içerir. Aralarda hafif bulantı/tekil kusma olabilir; klinik değerlendirme bu eşiklerin dolmasını beklememelidir. [4]

Rome V çocuk ölçütleri: saat içinde çok kez tekrarlayan stereotipik kusma; son 12 ayda ≥ 4 ayrı atak, her biri 2 saat–7 gün, ≥ 1 hafta aralıklı; arada başlangıç sağlığına dönüş ve başka nedenin dışlanması. [4]

ATAK TEDAVİSİ

Erken dönemde kişiye uygun antiemetik veya migren odaklı kurtarma planı uygulanır. Çocukta migren kişisel/aile öyküsü varsa uygun NSAİİ veya triptan için kanıt daha güçlüdür; ondansetron ve aprepitant önerileri daha düşük kesinliktedir. Ayaktan kurtarma başarısızsa erken intravenöz sıvı değerlendirilir. [2]

Orta-ağır yetişkin hastalıkta amitriptilin ilk koruyucu seçenek, topiramat veya aprepitant alternatiflerdir; kanıt kesinliği sınırlıdır. Amitriptilin öncesi ve doz artırımlarında EKG/QT güvenliği gözetilir. Rutin tekrarlayan opioid kullanımından kaçınılır. [1]

Çocukta koruyucu seçim farklıdır: propranolol, siproheptadin veya aprepitant uygun bağlamda düşünülebilir. Amitriptilin daha elverişli seçeneklere yanıtsız sık/ağır hastalıkta; antikonvülzanlar ise dirençli olgulara ayrılır. Sedasyon, kilo artışı ve bronkospazm/bradikardi izlenir. TCA kullanan tüm çocuk/adölesanlarda intihar düşüncesi dahil davranış değişiklikleri açıkça sorgulanır. [2]

ÜREME GÜVENLİĞİ

Topiramat gebelikte fetal zarar riski taşır. Gebelik olasılığında tedavi öncesi test, etkili kontrasepsiyon ve danışmanlık gerekir; MHRA gebelik önleme programı koşullarını zorunlu tutar. CVS’de alternatif tedavi uzmanla değerlendirilir; nöbet için de kullanılıyorsa ilaç kendi kendine aniden bırakılmaz. [10]

BAŞARI VE TOLERANSI BİRLİKTE ÖLÇME

Atak/yatış sayısı, işlev kaybı ve tolerans izlenir. Anksiyete, depresyon, migren, uyku ve otonom sorunlar ele alınır. [1]

Topiramat kohortunda yan etki nedeniyle bırakma sık olduğundan yalnız kusma azalmasını başarı saymak yeterli değildir. Bilişsel yakınmalar, yorgunluk ve parestezi tedavi uyumunu bozabilir. [7]

YENİDEN İNCELEME VE ACİL BAŞVURU

Sıvı alamama, bilinç değişikliği, belirgin dehidratasyon veya alışılmış ataktan farklı bulgular acil değerlendirme gerektirir. Çocukta atipik/giderek değişen örüntüde tanı algoritması yeniden ele alınır; dirençli olgular çocuk gastroenterolojisine yönlendirilir. [1,3]