SİNDİRİM KANALININ YAPISI VE EMİLİM

LÜMEN, HAREKET VE KİMYASAL PARÇALANMA

Lümen, kanalın içindeki boşluğu ifade eder. Besin burada ilerlerken duvarın kasları onu karıştırır ve ileri taşır. Peristalsis, içeriğin ilerlemesini sağlayan kasılma düzenidir. Mekanik parçalama ile kimyasal sindirim farklı süreçlerdir: çiğneme parçaları küçültürken enzimler büyük moleküllerin daha küçük bileşenlere ayrılmasına katılır. Ağızda başlayan süreç, mide ve ince bağırsakta farklı salgıların etkisiyle devam eder. Kanalın her bölümü aynı işi aynı ölçüde yapmaz. [1]

Sindirim ile emilim de eş anlamlı değildir. Sindirim, besin bileşenlerinin emilebilecek hale gelmesine yardım eder; emilim ise bu bileşenlerin bağırsak yüzeyini geçerek vücudun kullanabileceği dolaşım yollarına ulaşmasıdır. İçeriğin kanalda bulunması, o içeriğin vücuda kazanılmış olduğu anlamına gelmez. Bu fark, besinin ağıza alınması ile dokular tarafından kullanılabilmesi arasında neden birden fazla işlem gerektiğini açıklar. [2]

İNCE BAĞIRSAĞIN YÜZEYİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

İnce bağırsak duodenum, jejunum ve ileum olarak adlandırılan bölümlerden oluşur. İç yüzeyin kıvrımlı düzeni ve küçük çıkıntıları emilim alanını artırır. Mukoza, lümenle karşılaşan iç yüzeyi oluşturur; villuslar ve hücre yüzeyindeki mikrovilluslar bu geniş yüzeyin farklı ölçeklerdeki parçalarıdır. Bu nedenle ince bağırsak, yalnız uzunluğu olan düz bir boru gibi düşünülmemelidir. Yüzeyin organizasyonu da işlev için önem taşır. [2]

Duodenum, mideden gelen içerikle safra ve pankreas salgılarının karşılaştığı ilk ince bağırsak bölümüdür. Daha ileride karıştırma ve ilerletme sürerken besinlerin emilimi devam eder. İnce bağırsak suyun emiliminde de rol oynar. “Besin ince bağırsakta, su yalnız kalın bağırsakta emilir” şeklindeki keskin ayrım doğru değildir; bölümler arasında görev dağılımı vardır, fakat işlevler tamamen birbirini dışlamaz. [2]

KALIN BAĞIRSAKTA İÇERİK NASIL DEĞİŞİR?

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan gelen daha sıvı artık içeriği alır. Su ve tuzların geri kazanılmasıyla içerik giderek dışkı biçimine yaklaşır. Kas tabakalarının hareketi, dışkının ilerlemesini destekler. Rektum son bölümde depolama ve dışkılama isteğinin oluşumuyla ilişkilidir; anüs çevresindeki sfinkterler ise çıkışın kontrolüne katılır. Dışkı oluşumu bu nedenle yalnız suyun çekilmesi değil, hareket ve sinirsel kontrolün de bulunduğu bir süreçtir. [3]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

KANALIN TAMAMINI BİRLİKTE DÜŞÜNMEK

Kalın bağırsak ile kolon günlük dilde birbirinin yerine kullanılabilir, ancak anatomik olarak kolon kalın bağırsağın bir bölümüdür. Çekum, kolon ve rektum adları kanalın farklı kısımlarını işaret eder. Bu ayrım, bir inceleme raporunda geçen bölgeyi anlamaya yardımcı olur; rapordaki bir terim tek başına hastalık anlamına gelmez. Organ adı, normal bir anatomik yerleşimi de tanımlıyor olabilir. [3]

Bu anlatım normal akışı açıklar; öğün planı, takviye seçimi veya sindirim yakınmalarına yönelik kişisel tedavi önermez. Bir bölgenin görevini öğrenmek, o bölgedeki yakınmanın nedenini kendiliğinden belirlemez. Özellikle içeriğin ilerlemesi, salgılarla karışması ve yüzeyden emilmesi ayrı sorulardır. Bu üç işlemi birbirine karıştırmadan izlemek, sindirim kanalını tek bir öğütücü gibi görmek yerine iş bölümü yapan bir sistem olarak anlamayı sağlar. [4]