SINIRDA KİŞİLİK BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE RİSKLER

Terk edilme veya reddedilmeye aşırı duyarlılık, ilişkilerde hızlı değişim, yoğun öfke, boşluk hissi ve dürtüsel davranışlar görülebilir. Kişi bazen kendisini veya çevresini gerçek dışı hissedebilir. Kendine zarar verme her hastada bulunmaz; varsa ciddiye alınmalıdır. Belirti şiddeti ve görünümü kişiden kişiye değişir. [1]

Genetik, biyolojik ve çevresel etkenler birlikte rol oynayabilir. Travma veya ihmal öyküsü bazı kişilerde bulunur; ancak bunlar tanı için zorunlu değildir ve tek başına hastalığı kanıtlamaz. Bir aileyi veya kişiyi suçlayan basit açıklamalar güven ilişkisini bozar. [1]

TANI VE AYIRICI TANI

Tanı ayrıntılı kişisel ve aile öyküsüyle, belirtilerin farklı zaman ve ilişkilerdeki örüntüsü değerlendirilerek konur. Tek kriz görüşmesi veya çevrim içi test yeterli değildir. Bipolar bozukluk, depresyon, travma ilişkili sorunlar ve madde kullanımıyla karışan ya da birlikte bulunan belirtiler araştırılır. Özellikle davranış değişikliklerinin yalnız yükselmiş enerji dönemlerinde olması farklı bir açıklama gerektirebilir. [1]

Değerlendirmede yaşam kalitesi, işlev, son davranış değişiklikleri ve mevcut güvenlik ayrıca ele alınır. Ruhsal sıkıntısı olan kişi bu tanı nedeniyle genel sağlık hizmetlerinden dışlanmamalıdır. Eşlik eden depresyon, yeme bozukluğu veya bağımlılık da kendi gereksinimleri doğrultusunda tedavi planına alınır. [2]

Tablo bir tanı testi değil, yargılamayan görüşmenin hatırlatıcısıdır. [2,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Temel yaklaşım yapılandırılmış psikoterapidir. Diyalektik davranış terapisi, kişinin duygularını kabul ederken zararlı davranışları değiştirecek beceriler geliştirmesine yardımcı olur. Mentalizasyon temelli yaklaşım, kişinin kendi ve başkalarının düşünce ve duygularını daha esnek anlamasını hedefler. Seçim gereksinim, tercih ve hizmet olanaklarına göre yapılır; eğitimli uygulayıcı önemlidir. [4]

İlaçlar sınırda kişilik bozukluğunun kendisi veya tüm belirtileri için tek başına temel tedavi değildir. Eşlik eden başka bir hastalık için gerekebilir. Krizde kısa süreli ilaç düşünülürse amaç, süre ve bırakma planı açık olmalıdır; gereksiz çoklu ilaç kullanımı gözden geçirilmelidir. [3]

KRİZ YÖNETİMİ VE İZLEM

Kriz sırasında mevcut risk, tetikleyici olay, geçmişte yardımcı olan yöntemler ve kullanılabilecek destekler değerlendirilir. Kişinin sıkıntısını küçümsemek yerine yönetilebilir adımlar belirlenir; sonraki görüşmenin zamanı kararlaştırılır. Artan veya azalmayan riskte uzman kriz desteği gerekir. Yakın intihar tehlikesi veya güvenliğin sağlanamaması halinde 112/acile başvurulur. [3]

Uzun dönem bakım planında sağlık ve sosyal gereksinimler, ulaşılabilecek sorumlu ekip ve gözden geçirme aralıkları bulunmalıdır. Tedavi aylar veya daha uzun sürebilir. Bir zorlanma yaşanması bütün ilerlemenin kaybolduğu anlamına gelmez; plan yeni gereksinime göre düzenlenir. [4]

ÖZEL GRUPLAR VE YAKINLARIN ROLÜ

Ergenlerde benzer belirtiler gelişim bağlamında uzman ekipçe değerlendirilir; yetişkin etiketi aceleyle uygulanmaz. Yakınlar kişinin mahremiyetini gözeterek bakım planına katılabilir. Kendileri de destek gereksinimi duyabilir; yardım sunmak bütün sorumluluğu tek aile üyesine yüklemek değildir. [3,4]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

İzlem görüşmesinden önce zor bir etkileşim örneğini not etmek, neyin yardım ettiğini konuşmayı kolaylaştırabilir. Örneğin kişi o sırada ne hissettiğini, kimden destek istediğini ve sonrasında neye ihtiyaç duyduğunu anlatabilir. Bu bir suçlama listesi değildir. Terapinin hedefleri, görüşme araları ve kriz sırasında ulaşılabilecek hizmetler mümkün olduğunca açık konuşulmalıdır. Yakınların destek sunarken kendi sınırlarını nasıl koruyacağı da bakım görüşmesinin konusu olabilir. Hastalığın adı, kişinin bütün özelliklerini veya geleceğini tanımlayan bir etiket değildir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.