SİNÜZİT: SÜRE, UYARI BELİRTİLERİ VE ANTİBİYOTİK KARARI
ÖZET
Akut sinüzit çoğunlukla virüslerle ilişkilidir ve antibiyotiksiz düzelebilir. Uzayan, iyileşirken yeniden kötüleşen veya ağır belirtiler değerlendirme gerektirir.
GENEL OKUYUCU
SİNÜSLERDE NE OLUR?
Sinüsler burun çevresindeki hava dolu boşluklardır. İç yüzeyleri şiştiğinde salgıların boşalması zorlaşır; yanak, alın veya göz çevresinde basınç, burun tıkanıklığı ve koku almada azalma gelişebilir. Sıklıkla soğuk algınlığını izler. Baş ağrısı, diş ağrısı ve öksürük eşlik edebilir. Küçük çocuklarda huzursuzluk veya beslenme güçlüğü ön planda olabilir.
HANGİ SEYİR MUAYENE GEREKTİRİR?
On günü aşan ve düzelmeyen yakınmalar, başlangıçtaki iyileşmenin ardından yeniden kötüleşme, şiddetli yüz ağrısı veya birkaç günden uzun süren ateş için sağlık değerlendirmesi alın. Yıl içinde sık tekrarlayan atakları da bildirin. Bu örüntüler antibiyotiğe kendiniz başlamanız gerektiğini değil, nedenin ve komplikasyon riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Bağışıklığı baskılayan hastalıklar ve ilaçlar riski artırabilir.
BEKLENEN SÜRE VE ANTİBİYOTİK
Komplikasyonsuz akut sinüzit genellikle iki ila üç hafta sürer. İlk yaklaşık on günde antibiyotik çoğunlukla önerilmez. Daha uzun süren belirtilerde de otomatik olarak antibiyotik gerekmez; olası yarar, bulantı ve ishal gibi zararlarla birlikte değerlendirilir. Hekim izlem veya gecikmiş reçete seçebilir. Böyle bir plan yapıldıysa hangi kötüleşmede tekrar başvuracağınızı açıkça öğrenin.
GÜVENLİ ÖZBAKIM
Dinlenmek, yeterli sıvı almak ve sigara dumanından uzak durmak rahatlamaya yardımcı olabilir. Burun temizliğinde uygun hazır tuzlu su ürünleri veya kaynatılıp soğutulmuş suyla hazırlanmış çözeltiler kullanılabilir. Ağrı kesici seçimini yaşınıza ve diğer hastalıklarınıza göre sağlık uzmanına danışın. Özellikle çocuklarda yetişkin ilacını uyarlamayın. Üç hafta içinde düzelmeme, tekrarlama veya sürekli tek taraflı yakınma muayene gerektirir. Kullanacağınız ilacın prospektüsündeki uyarıları ve kullanım sınırlarını kontrol edin.
ACİL UYARI BELİRTİLERİ
Göz çevresinde belirgin şişlik, çift görme, yeni görme kaybı veya göz hareketlerinde bozulma acil değerlendirme gerektirir. Çok şiddetli alın ağrısı, ense sertliği, yeni nörolojik bulgu veya ağır genel durum da sıradan sinüzit olarak bekletilmemelidir. Ciddi belirtilerde acil servise başvurun; bilinç değişikliği ya da hızlı ağırlaşmada 112’yi arayın. Komplikasyon şüphesinde evde tedavinin sonucunu beklemeyin.
ÇOCUKLARDA VE TEKRARLAYAN ATAKLARDA
Çocuklarda öksürük ve soğuk algınlığı ürünleri yaşa göre sakıncalı olabilir; reçetesiz olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Çocuğun kullandığı bütün ürünleri sağlık uzmanına bildirin ve aspirin vermeyin. Alerji, sigara dumanı, burun polipleri ve bağışıklık baskılanması tekrarlayan sorunlarla ilişkili olabilir. Elleri temiz tutmak ve hasta kişilerle yakın teması azaltmak üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunmaya yardımcı olur.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ANAMNEZ: SÜRE VE HASTALIK EĞRİSİ
Başlangıç günü, ilk iyileşme olup olmadığı ve yeniden kötüleşmenin tarihi ayrı kaydedilir. Burun tıkanıklığı, ön/arka akıntı, koku değişikliği, yüz basıncı, diş ağrısı ve öksürüğün baskınlığı öğrenilir. Ateşin süresi ve ölçülmüş değerleri, gündelik işlev ve uyku etkisi sorgulanır. “Sinüs ağrısı” ifadesi tanı kabul edilmez; burun belirtileri olmadan yüz ağrısı başka nedenleri düşündürür. Geçmiş atakların arasında tamamen normale dönülüp dönülmediği akut tekrarlama ile sürekli kronik hastalığı ayırmaya yardımcı olur.
ÖZGEÇMİŞ, SOYGEÇMİŞ VE RİSK DEĞİŞTİREN DURUMLAR
Tekrarlayan alt/üst solunum yolu enfeksiyonu, astım, nazal polip, önceki cerrahi ve kronik sistemik hastalıklar sorgulanır. Ailede bağışıklık yetersizliği, hipogammaglobulinemi veya benzer ağır enfeksiyonlar varsa bu bilgi kaydedilir; herkese genetik tarama gerektirmez. Tedaviye dirençli kronik hastalıkta immün yetersizlik, kistik fibrozis ve siliyer hastalık olasılığı klinik bağlamla değerlendirilir. Kullanılan steroidler, immün baskılayıcılar, daha önceki antibiyotikler, ilaç alerjisinin gerçek reaksiyonu ve sigara maruziyeti ilk değerlendirmede görünür hâle getirilir. Gebelik olasılığı ilaç planından önce öğrenilir.
GEBELİK: BİREYSEL PLAN VE KANIT SINIRI
Gebelik haftası, önceden kronik rinosinüzit, astım, önceki burun/sinüs cerrahisi ve mevcut ilaçlar kaydedilir. Gebelikte nazal tıkanıklığın hormonal olabileceği dikkate alınır; enfeksiyon kararı yalnız tıkanıklığa dayanmaz. Gebelikte rinosinüzit tedavisine ilişkin doğrudan araştırma sınırlıdır: 2016 çok disiplinli panel önerileri güçlü çalışma kanıtı gibi sunulmamalıdır. KBB ve obstetri ortak kararı özellikle sistemik ilaç, ağır hastalık veya komplikasyon şüphesinde önemlidir.
FİZİK MUAYENE
FİZİK MUAYENE: NAZAL VE DENTAL ODAK
Genel görünüm ve ateş değerlendirmesinden sonra burunda sekresyon, ödem, eritem ve polip aranır. Ağız, dişler ve diş etleri dental kaynak açısından incelenir; yalnız sinüs üzerine hassasiyet bakteriyel etkeni kanıtlamaz. Göz çevresi şişlik ve yüz asimetrisi değerlendirilir. Bulguların tek taraflı olması, kanama veya kötü koku atipik odak araştırmasını gerektirir. Ön rinoskopide görülemeyen patoloji için uygun olguda KBB endoskopisi düşünülür; görüntülemenin klinik değerlendirme yerine geçmesi beklenmez.
ÇOCUK: ORBİTAL KOMPLİKASYON MUAYENESİ
Göz kapağı ödemini değerlendirirken görme, göz hareketleri, hareketle ağrı, diplopi ve proptozis özellikle araştırılır. Orbital ve periorbital enfeksiyon benzer görünebilir; görme etkilenmesi veya ağrılı/kısıtlı göz hareketi orbital tutulumu düşündürür. Çocuğun genel durumu, bilinç ve ateş ile bulguların hızla ilerleyip ilerlemediği kaydedilir. Muayene yapılamıyorsa belirsizlik güvenli biçimde çözülmelidir; göz kapağı kapalı olduğu için görmenin değerlendirilememesi normal muayene olarak kaydedilemez.
AYIRICI TANI
KLİNİK YAKLAŞIM: AYIRICI TANI
Uzayan ya da tekrarlayan yakınmalarda alerjiyle ilişkili durumlar ve kronik rinosinüzit değerlendirilmelidir. Kalıcı tek taraflı belirtiler kulak burun boğaz incelemesi gerektirebilir. Akut ataktaki yaklaşım kronik hastalık yönetimiyle aynı değildir. Bağışıklığı baskılanmış veya belirgin kötüleşen hastada rutin kontrol zamanını beklemek yerine daha erken yüz yüze değerlendirme planlanmalıdır.
AYIRICI TANI: AĞRININ GERÇEK KAYNAĞI
Migren, küme baş ağrısı, trigeminal nevralji ve dental enfeksiyon yüz ağrısını taklit edebilir. Kaşıntı, hapşırma ve sulu göz yakınmaları alerjik rinitle uyumludur. Akut viral rinosinüzit, bakteriyel atak ve kronik rinosinüzit farklı klinik örüntülerdir. İzole kronik yüz ağrısını sinüzite bağlamak doğru tedaviyi geciktirebilir; belirgin nazal yakınma yoksa alternatif ağrı değerlendirmesi yapılır.
TANISAL YAKLAŞIM
KLİNİK YAKLAŞIM: TANI
Tanı belirtilerin süresi, seyri ve muayeneye dayanır. Viral etkenler çoğunluktadır. On günü aşan düzelmeme veya ilk iyileşme sonrası kötüleşme yeniden değerlendirme nedenidir. Yakınmaların yalnız şiddeti değil zaman içindeki değişimi de kaydedilmelidir. Mevsimsel alerji ve soğuk algınlığı benzer bulgularla ortaya çıkabileceğinden klinik bağlam önem taşır.
ERİŞKİN TEŞHİSİ VE GÖRÜNTÜLEME SINIRI
2025 AAO-HNSF kılavuzu 18 yaş ve üzeri komplikasyonsuz olguları hedefler. Pürülan akıntıyla birlikte tıkanıklık veya yüz ağrısı/basıncının en az 10 gün düzelmeden sürmesi ya da ilk iyileşme sonrası kötüleşme bakteriyel rinosinüziti destekler. Komplikasyon veya alternatif tanı şüphesi yoksa rutin görüntüleme yapılmaz. Komplike hastalık, odontojenik enfeksiyon ve immün yetersizliğe özgü yönetim bu ayaktan algoritmayla tamamlanamaz.
ÇOCUK: ÜÇ TANISAL ÖRÜNTÜ
AAP’nin 1–18 yaş tanı çerçevesinde üç örüntü öne çıkar: 10 günden uzun düzelmeyen gündüz öksürüğü veya burun akıntısı; iyileşmenin ardından yeni ya da artan ateş, akıntı veya öksürük; en az üç gün birlikte süren 39°C veya üzeri ateş ve pürülan akıntı. Akıntının rengi tek başına bakteriyel tanı değildir. Bir yaş altındaki bebeğe bu tanı ve izlem eşikleri otomatik uygulanmaz; ayrı pediatrik değerlendirme gerekir.
ÇOCUK: TEST VE SEVK SINIRI
Komplikasyonsuz çocukta tanı genellikle kliniktir. Nazal sürüntü sinüs patojenlerini güvenilir yansıtmaz ve rutin alınmaz. BT; tedaviye yanıtsızlık, cerrahi planlama veya orbital/intrakraniyal komplikasyon şüphesinde değerlendirilir. Tek taraflı kötü kokulu akıntıda yabancı cisim, horlama ve ağız solunumunda adenoid hipertrofi, tekrarlayan ağır hastalıkta immün/siliyer bozukluk araştırılır. Yenidoğanın burun tıkanıklığı akut bakteriyel sinüzit kabul edilmez; solunum ve beslenme etkilenmesi uzman değerlendirmesini gerektirir.
TEDAVİ
KLİNİK YAKLAŞIM: YÖNETİM
Sistemik olarak çok hasta veya komplikasyon riski yüksek kişide hemen antibiyotik değerlendirilir. Orbital ya da intrakraniyal bulgular hastane sevki gerektirir. Tedaviye rağmen kötüleşmede diş enfeksiyonu gibi alternatif tanılar ve önceki antibiyotik kullanımı gözden geçirilir. İntranazal kortikosteroid seçimi yaş, eşzamanlı steroid kullanımı ve uygulama güçlüğü dikkate alınarak yapılmalıdır.
ERİŞKİN TEDAVİSİ: İZLEM VEYA ANTİBİYOTİK
Komplikasyonsuz erişkinde güvenilir yeniden değerlendirme sağlanabiliyorsa antibiyotiksiz yakın izlem sunulur. 2025 güncellemesinde tanı sonrası izlem genellikle 3–5 gündür; kötüleşme beklenmeden değerlendirilir. Antibiyotik kararı verilirse çoğu erişkinde amoksisilin veya amoksisilin–klavulanat ve 5–7 günlük yaklaşım önerilir. Alerji, yakın antibiyotik kullanımı ve yerel direnç seçimi değiştirir. Bu süreler çocuklara, gebeliğe veya komplike enfeksiyona otomatik aktarılmaz; kişisel doz verilmez.
ÇOCUK: TEDAVİ VE ERKEN KONTROL
Ağır başlangıç veya kötüleşen seyirde antibiyotik gerekir; yalnız kalıcı, ağır olmayan belirtilerde aileyle güvenilir üç günlük gözlem seçeneği konuşulabilir. Başlangıçta uygun beta-laktam seçimi alerji öyküsü ve yerel dirençle belirlenir. İlk yaklaşımın ardından yaklaşık 72 saatte düzelmeme yeniden değerlendirme nedenidir; belirgin kötüleşme için bu süre beklenmez. Erişkin 5–7 gün şeması çocuk tedavi süresi olarak kopyalanmaz; süre güncel yerel pediatri protokolüne göre belirlenir.
GEBELİK: SEMPTOM KONTROLÜ VE ANTİBİYOTİK GEREKSİNİMİ
Uzman paneli salin ve gerektiğinde standart dozlarda lokal nazal steroidlerle kontrolü destekler; yüksek doz, ruhsat dışı steroidli irrigasyon bu önerinin kapsamı değildir. Bakteriyel hastalıkta gerekiyorsa gebelikle uyumlu antibiyotik, alerji ve yerel protokol doğrulanarak seçilir; penisilin/sefalosporin grupları sıklıkla değerlendirilen seçeneklerdir. Uzun süreli antibiyotiği kronik hastalığın rutin bakımı gibi kullanmak uygun değildir. Oral dekonjestanlar önerilmez. Komplike enfeksiyonun acil değerlendirmesi gebelik nedeniyle ertelenmez; ilaç seçimi obstetrik değerlendirmeyle kişiselleştirilir.
ÇOCUK SİNÜZİTİNDE ARAŞTIRMA DENGESİ
2024 meta-analizi, belirtileri dört haftadan kısa süren 18 yaş altı hastalardaki altı plasebo kontrollü çalışmayı değerlendirdi. Antibiyotikler tedavi başarısızlığını azaltırken ishali artırdı. Az sayıda çalışma ve yöntem farklılıkları sonucu sınırlar; tek ortalama etki her çocuğun aynı yararı göreceği anlamına gelmez. Seçilmiş komplikasyonsuz olgulardaki veriler orbital komplikasyon, ağır hastalık veya bağışıklık baskılanması için yönetim kanıtı değildir. Yakın izlemin düşünüldüğü olgular ile acil değerlendirme gerektiren tablolar birbirinden ayrı tutulmalıdır.
ÇOCUKLARDA SALGI RENGİ VE YANIT
2023 ABD çalışması, klinik olarak akut sinüzit tanısı alan 2–11 yaşındaki 515 çocuğu randomize etti. Antibiyotik grubunda belirti yükü daha düşüktü; yarar, burun salgısının renkli olup olmamasına göre anlamlı biçimde değişmedi. Nazofarenkste belirli bakterilerin saptanmasına ilişkin alt grup sonuçları araştırma bağlamındadır; rutin sürüntüyle antibiyotik seçen bir algoritma oluşturmaz. Seçilmiş komplikasyonsuz çocuklardan elde edilen bulgular, salgı rengini tek başına tanı veya tedavi ölçütü yapmayı desteklemez.
ERİŞKİN AKUT RİNOSİNÜZİT KANITI
2018 Cochrane derlemesi, ayaktan izlenen 3.057 erişkini içeren 15 çalışmada antibiyotikleri plasebo veya tedavisizlikle karşılaştırdı. Ortalama iyileşme yararı küçüktü ve yan etkiler arttı. Tarama Ocak 2018’e kadar uzandığı için bu çalışma yeni bir 2026 deneyi gibi sunulamaz. Çocuklar, ağır sinüziti olanlar ve bağışıklığı baskılanmış hastalar için sonuç çıkarılamadı. Bazı çalışmalarda görüntüleme kullanılması, komplikasyonsuz hastada rutin görüntüleme önerisi değildir; erişkin bulguları çocuk kanıtıyla birleştirilmemelidir.
İZLEM VE ÖNERİLER
ERİŞKİN İZLEM: TEDAVİ BAŞARISIZLIĞI
Uygun antibiyotiğe rağmen 3–5 günde düzelmeme veya herhangi bir zamanda kötüleşme tanının yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Uyum, dental odak, dirençli etken ve orbital/intrakraniyal komplikasyon araştırılır; yalnız aynı reçete uzatılmaz. Kronik hastalık tanısı klinik yakınmalarla birlikte rinoskopi, endoskopi veya BT ile inflamasyonun gösterilmesini gerektirir. Görüntüleme veya cerrahiye erişmek için tek başına rutin antibiyotik denemesi yapılmaz.
ÖNERİLER: SALİN UYGULAMASINI GÜVENLİ KILMAK
Salin irrigasyon öneriliyorsa kullanılacak su ve cihaz temizliği açıkça konuşulur. İçilebilir musluk suyu, burun yıkama için kendiliğinden güvenli sayılmaz; steril, distile veya uygun biçimde kaynatılıp soğutulmuş su kullanılır. Cihaz üretici talimatıyla temizlenip kurutulur; düz su yerine uygun salin hazırlanır. Küçük çocukta tolerans ve yaşa uygunluk değerlendirilir. İmmün baskılanmış hastada uygulama öncesi klinik görüş gerekir. Yıkama sırasında veya sonrasında belirgin kötüleşme, ateş, kanama ya da baş ağrısı olursa yeniden değerlendirme yapılır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ÇOCUK: ACİL YATIŞ VE ORTAK UZMAN DEĞERLENDİRMESİ
Orbital selülit şüphesinde acil hastane değerlendirmesi, KBB ve göz hastalıkları konsültasyonu gerekir; kontrastlı görüntüleme ve intravenöz tedavi hastane ekibince planlanır. Şiddetli baş ağrısı veya nörolojik değişiklik intrakraniyal yayılım olasılığını artırır. İyi görünen, yalnız hafif preseptal enfeksiyonu olan çocukta ayaktan tedavi ancak tanı ve yakın takip güvence altındaysa düşünülebilir; bu durum bütün göz çevresi şişliklerinin evde izlenebileceği anlamına gelmez.
ACİL VE SEVK: ERİŞKİN DAHİL ALARM BULGULARI
Görme azalması, diplopi, göz hareket bozukluğu, belirgin periorbital ödem, frontal şişlik, menenjizm, fokal nörolojik bulgu veya ağır sistemik hastalık acil hastane değerlendirmesi gerektirir. Komplikasyon şüphesinde antibiyotiksiz izlem süresi beklenmez; hava yolu, dolaşım ve bilinç öncelikle değerlendirilir.
ÖZEL GRUP: İNVAZİV MANTAR OLASILIĞI
Kontrolsüz diyabet, uzamış nötropeni, transplantasyon veya uzun süreli kortikosteroid kullanımı olan hastada hızlı ilerleyen tek taraflı yüz ağrısı/şişliği, kanlı akıntı, görme değişikliği ya da siyah nekrotik lezyon invaziv mantar hastalığı açısından acildir. Ateşin olmaması güvence değildir. Bu tabloda rutin ayaktan bakteriyel sinüzit reçetesiyle beklemek uygun olmaz; acil KBB, enfeksiyon hastalıkları ve gerektiğinde göz değerlendirmesi gerekir. Tanı etkilenen dokudan histopatoloji/kültürle desteklenir; standart kan mantar belirteçleri mukormikozu dışlayamaz. Antifungal ve cerrahi yönetim uzman hastane ekibine aittir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Sinusitis (sinus infection) ↗
NHS · Kaynak tarihi: 2024-01-31 · Erişim: 2026-10-23
- Sinus Infection Basics ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024-04-17 · Erişim: 2026-10-23
- Sinusitis (acute): antimicrobial prescribing (NG79) ↗
NICE · Kaynak tarihi: 2017-10-27 · Erişim: 2026-10-23
- Clinical Practice Guideline: Adult Sinusitis Update ↗
AAO-HNSF · Kaynak tarihi: 2025-07-31 · Erişim: 2026-10-23
- Diagnosis and Management of Acute Bacterial Sinusitis in Children Aged 1 to 18 Years ↗
American Academy of Pediatrics · Kaynak tarihi: 2013-07-01 · Erişim: 2026-10-23
- Sinusitis ↗
RACGP · Erişim: 2026-10-23
- Rhinitis and rhinosinusitis ↗
Royal Children’s Hospital Melbourne · Erişim: 2026-10-23
- Periorbital and orbital cellulitis ↗
Royal Children’s Hospital Melbourne · Erişim: 2026-10-23
- European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020 ↗
European Rhinologic Society · Erişim: 2026-10-23
- Management of rhinosinusitis during pregnancy: systematic review and expert panel recommendations ↗
Rhinology / International Rhinologic Society · Erişim: 2026-10-23
- Is Rinsing Your Sinuses With Neti Pots Safe? ↗
FDA · Erişim: 2026-10-23
- Clinical Overview of Mucormycosis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024-04-24 · Erişim: 2026-10-23
- Antibiotics for Acute Sinusitis in Children: A Meta-Analysis. ↗
Pediatrics · Kaynak tarihi: 2024-05-01 · Erişim: 2026-10-24
PMID 38646685; DOI 10.1542/peds.2023-064244. Yorum PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
- Identifying Children Likely to Benefit From Antibiotics for Acute Sinusitis: A Randomized Clinical Trial. ↗
JAMA · Kaynak tarihi: 2023-07-25 · Erişim: 2026-10-24
PMID 37490085; DOI 10.1001/jama.2023.10854. Yorum PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir. Düzeltme kaydı: PMID 38864163; DOI 10.1001/jama.2024.11869.
- Antibiotics for acute rhinosinusitis in adults. ↗
The Cochrane database of systematic reviews · Kaynak tarihi: 2018-09-10 · Erişim: 2026-10-24
PMID 30198548; DOI 10.1002/14651858.CD006089.pub5. Yorum PubMed özetine dayanır; tam metin incelemesi değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme içindir; tanı veya kişisel tedavi önerisi değildir. Acil tehlike belirtilerinde Türkiye’de 112’yi arayın.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.