SİSTEMATİK DERLEME VE META-ANALİZİ OKUMA
ÖZET
Sistematik derleme, belirli bir soruya ait araştırmaları önceden tanımlanmış yöntemlerle bulup değerlendiren kanıt sentezidir. Meta-analiz ise uygun çalışmaların sonuçlarını istatistiksel olarak birleştirme işlemidir; her sistematik derlemede yapılması gerekmez. Çalışmaları bir araya getirmek, içlerindeki yanlılığı ortadan kaldırmaz. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Heterojenlik, yanlılık ve sonuçların uygulanabilirliği üzerinden, ağırlıklı olarak müdahale derlemelerini okumaya odaklanır; bir hastalık tedavi rehberi değildir. Tanısal ve ağ meta-analizlerinin değerlendirilmesi ek yöntemler gerektirir.
BAŞLIĞA DEĞİL SORUYA BAKMAK
Derlemenin kimleri, hangi müdahaleyi, neyle karşılaştırarak ve hangi sonuç için değerlendirdiği belirlenmelidir. Başlığın geniş olması, bütün yaşlar veya hastalık ağırlıkları için kanıt bulunduğu anlamına gelmez. Araştırmaların ne zaman arandığı ve neden dışlandığı da sonucun güncelliğini ve kapsamını anlamaya yardım eder. [2]
ÇOK ÇALIŞMA HER ZAMAN GÜÇLÜ KANIT MI?
Hayır. Etki tahmininin kesinliği, yanlılık, tutarsızlık, soruya dolaylılık, belirsizlik ve yayın yanlılığıyla birlikte değerlendirilir. Aynı derlemede ölüm için güçlü, yaşam kalitesi için zayıf kanıt olabilir. Kanıt kesinliği her sonuç için ayrı belirtilmelidir. [3]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN BİLİMSEL AÇIKLAMA
YÖNTEM ŞEFFAFLIĞINI KONTROL ETMEK
Önceden hazırlanmış protokol, kapsamlı arama, çalışma seçimi, veri çıkarma, dışlamaların gerekçesi ve dahil çalışmaların yanlılık değerlendirmesi aranır. AMSTAR 2 özellikle kritik alanlardaki zayıflıkları dikkate alır. Maddeleri toplayıp tek sayısal puan üretmek, ciddi bir kusuru çok sayıdaki iyi özellik içinde görünmez kılabilir. [4]
ORMAN GRAFİĞİNİ OKUMAK
Çalışma tahminleri, güven aralıkları ve ağırlıkları birlikte görülür; özet elmas tek başına okunmaz. Sabit etki ve rastgele etkiler farklı varsayımlara dayanır. Rastgele etkiler modeli çalışmalar arası farklılığı yok etmez; ortalama etkiyi özetler. Yeni bir ortamda beklenebilecek etki çeşitliliği için tahmin aralığı, yalnız ortalamanın güven aralığından daha açıklayıcı olabilir. [1]
HETEROJENLİK NEYE İŞARET EDER?
Katılımcı, doz, karşılaştırıcı, izlem ve yöntem farklılıkları klinik olarak incelenir. Etkiler ters yönlerdeyse tek ortalama yanıltıcı olabilir; meta-analizden kaçınmak geçerli bir seçenektir. Sonuç görüldükten sonra üretilen alt gruplar hipotez oluşturur. Küçük çalışma sayısıyla nedenleri kesin açıklamak güçtür; I² tek başına birleştirme veya reddetme kararı değildir. [1]
RAPORLAMA, YÖNTEM VE SONUÇ KESİNLİĞİNİ AYIRMAK
PRISMA, neden ve nasıl yapıldığını şeffaf bildirmeye yarar; yöntem kalitesine sertifika vermez. AMSTAR 2 kritik yöntem kusurlarını, ROBIS ise derlemenin yanlılık riskini farklı açılardan değerlendirir. Bir makalenin “PRISMA’ya uygun” yazması, aramanın yeterli veya yorumun tarafsız olduğunu kanıtlamaz. [2,4]
SENTEZDEN KLİNİK KARARA
Sonuç kendi hasta grubunuza dolaylıysa bunu açıkça belirtin. Yarar ve zarar için mutlak büyüklük, belirsizlik ve hastanın önem verdiği sonuçlar karşılaştırılır. İstatistiksel olarak anlamlı küçük değişiklik hasta için önemli olmayabilir. Kesinlik değerlendirmesinin gerekçesi yazılmalı; yalnız yüksek/orta/düşük etiketiyle yetinilmemelidir. [3]
DERLEME İÇİNDEKİ SEÇİMİ SORGULAMAK
ROBIS; uygunluk ölçütleri, çalışmaları bulma/seçme, veri toplama/değerlendirme ve sentez alanlarını inceler. Sonuç bölümünün belirlenen sınırlılıkları gerçekten hesaba katıp katmadığı ayrıca değerlendirilir. Olumsuz bir çalışmanın dışlanması veya yalnız belirli analizlerin seçilmesi, çok büyük bir toplam örnekleme rağmen sonucu saptırabilir. [5]
KARARI DEĞİŞTİREN AYRIMLAR
Bu tablo kavramsal karar desteğidir; kişiye özel reçete veya tek başına kurum protokolü değildir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Chapter 10: Analysing data and undertaking meta-analyses ↗
Cochrane Handbook · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. ↗
Matthew J Page ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2021 · Erişim: 2026-10-26
- Assessing certainty of evidence ↗
NHMRC · Kaynak tarihi: 2026 erişimi · Erişim: 2026-10-26
- AMSTAR 2: a critical appraisal tool for systematic reviews that include randomised or non-randomised studies of healthcare interventions, or both. ↗
Beverley J Shea, Barnaby C Reeves, George Wells, Micere Thuku, Candyce Hamel, Julian Moran, David Moher, Peter Tugwell, Vivian Welch, Elizabeth Kristjansson, David A Henry · Kaynak tarihi: 2017 · Erişim: 2026-10-26
- ROBIS: A new tool to assess risk of bias in systematic reviews was developed. ↗
Penny Whiting, Jelena Savović, Julian P T Higgins, Deborah M Caldwell, Barnaby C Reeves, Beverley Shea, Philippa Davies, Jos Kleijnen, Rachel Churchill, ROBIS group · Kaynak tarihi: 2016 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
Seçilmiş çalışmalar aşağıdadır. Bulgular çalışmanın ortamı, tasarımı ve değerlendirdiği sonuçlarla sınırlıdır; tek bir çalışma tüm uygulamaları temsil etmez.
01 · AMSTAR 2 GELİŞTİRMESİ
AMSTAR 2: a critical appraisal tool for systematic reviews that include randomised or non-randomised studies of healthcare interventions, or both.
Beverley J Shea, Barnaby C Reeves, George Wells, Micere Thuku, Candyce Hamel, Julian Moran, David Moher, Peter Tugwell, Vivian Welch, Elizabeth Kristjansson, David A Henry · BMJ (Clinical research ed.) · 2017
Çalışma türü: Eleştirel değerlendirme aracının yöntemsel geliştirmesi
Kapsam: Randomize ve randomize olmayan müdahale araştırmalarını içeren derlemeler.
ÖZET
Önceki AMSTAR, farklı tasarımları ve yanlılık değerlendirmesini daha ayrıntılı ele alacak biçimde yenilendi. Kritik alanlardaki kusurlar güven düzeyini belirler.
Hasta tedavi etkisi çalışması değildir; yazarlar yeni aracın kapsamlı doğrulamasını yapmadıklarını belirtir. Tek toplam puan önerilmez. Özet ve erişilen birincil metin pasajları değerlendirildi; tam makale bütünüyle incelenmedi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 28935701 · DOI: 10.1136/bmj.j4008
02 · ROBIS GELİŞTİRMESİ
ROBIS: A new tool to assess risk of bias in systematic reviews was developed.
Penny Whiting, Jelena Savović, Julian P T Higgins, Deborah M Caldwell, Barnaby C Reeves, Beverley Shea, Philippa Davies, Jos Kleijnen, Rachel Churchill, ROBIS group · Journal of clinical epidemiology · 2016
Çalışma türü: Kanıt incelemesi, uzman toplantısı ve pilot uygulamayla yöntem geliştirme
Kapsam: Müdahale, tanı, prognoz ve etiyoloji sistematik derlemeleri.
ÖZET
Araç, derleme sürecindeki dört alanda kaygıları belirleyip genel yanlılık değerlendirmesine taşır; işaretleyici sorular değerlendirmeyi yapılandırır.
Klinik müdahale deneyi değildir; güvenilir kullanım konu ve yöntem bilgisi gerektirir, aracın varlığı derlemeyi otomatik doğru yapmaz. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 26092286 · DOI: 10.1016/j.jclinepi.2015.06.005
Eğitim amaçlıdır; kişisel sağlık değerlendirmesi, tedavi önerisi veya kurumun yetkili güvenlik protokolünün yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.