ŞİSTOZOMİYAZİS
ÖZET
Şistozomiyazis, enfekte tatlı suda bulunan larvaların deriden girmesiyle oluşan paraziter hastalıktır. Kronik hasarın önemli kısmı dokuda kalan yumurtalara karşı gelişen inflamasyondan kaynaklanır; bağırsak-karaciğer ve ürogenital biçimler ayrılır. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Tatlı su teması, üriner/intestinal komplikasyonlar ve antiparaziter tedavi.
HALK İÇİN KISA BİLGİ
Endemik bölgede göl veya nehirde yüzme, yıkanma ve suyla çalışma bulaş riski taşır. Enfeksiyon yalnız kirli suyu içmekle oluşmaz. Tedavi yeniden enfeksiyona bağışıklık sağlamaz; güvenli su, sanitasyon ve riskli tatlı su temasından kaçınma korunmanın temelidir. [1]
İdrarda kan, dışkıda kan, karın ağrısı veya seyahat sonrası ateş değerlendirilmelidir. Hastalık belirtisiz de olabilir. Uzun süreli enfeksiyonda karaciğer-dalak büyümesi, portal hipertansiyon veya idrar yolu hasarı gelişebilir. [2]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Seyahat veya yaşam bölgesi, tatlı su teması, son temas tarihi ve önceki antiparaziter tedaviler kaydedilir. S. mansoni ve S. haematobium birlikte endemik olabileceğinden yalnız bir örnek türüne odaklanılmaz. Yeniden enfeksiyon öyküsü seroloji yorumunu değiştirir. [3]
FİZİK MUAYENE
MUAYENE VE KLİNİK BİÇİMLER
Katayama sendromunda ateş, döküntü, solunum yakınmaları ve eozinofili; hepatosplenomegali görülebilir. Kronik hastalıkta bağırsak kanaması, üriner yakınmalar ve organ büyümesi araştırılır. Nörolojik lezyonlar seyrek olsa da beyin veya omurilikte yumurtalara bağlı inflamasyon gelişebilir. [2]
AYIRICI TANI
AYIRICI TANI VE ORGAN DEĞERLENDİRMESİ
Eozinofili başka helmintler, malignite veya otoimmün hastalıktan kaynaklanabilir; normal eozinofil enfeksiyonu dışlamaz. Genital yakınmada jinekolojik değerlendirme diğer hastalıkları ve eş enfeksiyonları ayırır. Antiparaziter tedaviye rağmen gerilemeyen veya malignite kuşkusu taşıyan mesane lezyonu yalnız parazite bağlanmaz; ürolojik inceleme ve gerektiğinde biyopsi gerekir. [5]
TANISAL YAKLAŞIM
Temel doğrulama dışkı ve/veya idrarda yumurta gösterilmesidir. Hafif enfeksiyonda atılım aralıklı olduğundan farklı günlerde 3 örnek duyarlılığı artırır. Hematüri tek başına bireysel tanı koydurmaz. Yeni maruziyet sonrası seroloji için en az 6–8 hafta beklenir; daha önce tedavi edilmiş kişide kalıcı antikor aktif enfeksiyonla iyileşmeyi ayıramaz. [3]
TEDAVİ
S. mansoni, S. haematobium ve S. intercalatum için prazikuantel toplam 40 mg/kg, 1 günde 2 doza bölünür; S. japonicum ve S. mekongi için 60 mg/kg, 1 günde 3 doza bölünür. İlaç erişkin parazitlere daha etkilidir; yolcuda son temastan en az 6–8 hafta sonra verilmesi önemlidir. Hafif yükte 2–4 hafta sonra tekrar gerekebilir. Gebelik ve küçük çocukta hastalık riski, uygun formülasyon ve bireysel doz uzman tarafından değerlendirilir. [4]
Ağır akut inflamatuvar tabloda kortikosteroid ile antiparaziter tedavinin zamanlaması uzman tarafından düzenlenir. Erken prazikuantel olgunlaşmamış parazitleri temizlemeyebilir; sonradan tekrar kür gerekebilir. Artemeter kombinasyonunun rutin kullanımı desteklenmez. [5]
İZLEM VE ÖNERİLER
Tedavi öncesi yumurta gösterilmişse 1–2 ay sonra dışkı veya idrar kontrolü önerilir. Seroloji düşüşü kısa dönem kür ölçütü değildir. [3,4]
Başlangıçta üriner veya hepatik yapısal lezyon varsa görüntüleme izlemi planlanır. Yumurtanın canlılığı ve yeniden temas, pozitif kontrolün yorumunda önemlidir; eozinofilin düzelmesi tek başına parazitolojik kür değildir. [5]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL SEVK
Yeni güçsüzlük, yürüme veya sfinkter bozukluğu gibi omurilik bulguları ile nöbet veya bilinç değişikliği olası nöroşistozomiyazis açısından acildir. Portal hipertansiyonla ilişkili kanama ve ciddi üriner/böbrek etkilenmesi hastane değerlendirmesi gerektirir. [2]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
AYIRICI DEĞERLENDİRME
Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Schistosomiasis ↗
WHO · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Overview of Schistosomiasis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Testing and Diagnosis for Schistosomiasis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Clinical Care of Schistosomiasis ↗
CDC · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Schistosomiasis in non-endemic areas: Italian consensus recommendations for screening, diagnosis and management ↗
SIMET ve iş birliği yapan uzmanlık dernekleri · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.
01 · PRAZİKUANTEL DOZUNUN ARTIRILMASI
A multicentre randomized controlled trial of the efficacy and safety of single-dose praziquantel at 40 mg/kg vs. 60 mg/kg for treating intestinal schistosomiasis in the Philippines, Mauritania, Tanzania and Brazil.
Piero L Olliaro, Michel T Vaillant, Vincente J Belizario, Nicholas J S Lwambo, Mohamed Ouldabdallahi, Otavio S Pieri, Maria L Amarillo, Godfrey M Kaatano, Mamadou Diaw, Analucia C Domingues, Tereza C Favre, Olivier Lapujade, Fabiana Alves, Lester Chitsulo · PLoS neglected tropical diseases · 2011
Çalışma türü: Çok merkezli randomize kontrollü çalışma
Kapsam: Dört ülkede bağırsak şistozomiyazisi olan 856 hasta.
ÖZET
Tek 40 mg/kg ile 60 mg/kg karşılaştırmasında 21 günlük kür oranları %91,7 ve %92,8 idi. Yüksek doz kısa dönem belirgin etkinlik üstünlüğü göstermedi; ilk 4 saatte advers olay bildirenlerin oranı daha yüksekti.
Çalışma rejimleri tür ve güncel kılavuz şemasıyla birlikte yorumlanır; nörolojik hastalık veya akut sendrom için doz belirlemez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 21695161 · DOI: 10.1371/journal.pntd.0001165
02 · KÜÇÜK ÇOCUKLARA UYGUN ARPRAZİQUANTEL FORMU
Efficacy, safety, and palatability of arpraziquantel (L-praziquantel) orodispersible tablets in children aged 3 months to 6 years infected with Schistosoma in Côte d'Ivoire and Kenya: an open-label, partly randomised, phase 3 trial.
Eliézer K N'Goran, Maurice R Odiere, Ronald Assandé Aka, Mamadou Ouattara, N A David Aka, Bernhards Ogutu, Fredrick Rawago, Wilhelmina M Bagchus, Matthias Bödding, Elly Kourany-Lefoll, Aliona Tappert, Xiaoyan Yin, Deon Bezuidenhout, Henk Badenhorst, Eric Huber, Benjamin Dälken, Okba Haj-Ali Saflo · The Lancet. Infectious diseases · 2023
Çalışma türü: Açık, kısmen randomize faz 3 çalışma
Kapsam: 3 ay–6 yaş aralığında 288 çocuk; randomize karşılaştırma 4–6 yaş S. mansoni grubundaydı.
ÖZET
Randomize kohortta ağızda dağılan arpraziquantel ile kür %87,8, prazikuantelle %81,3 bulundu. Sık ilaç ilişkili olaylar karın ağrısı, ishal, kusma ve uyuklamaydı; yeni güvenlik sinyali saptanmadı.
Tüm yaş ve tür grupları randomize değildi. Çalışma dozları farklı formülasyonlara birebir aktarılmaz; yerel ruhsat ve erişim ayrıca değerlendirilir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36893784 · DOI: 10.1016/S1473-3099(23)00048-8
03 · ÇOCUKLARDA ÜRİNER HASARIN TEDAVİ SONRASI DEĞİŞİMİ
Ultrasonographic evaluation of urinary tract morbidity in school-aged and preschool-aged children infected with Schistosoma haematobium and its evolution after praziquantel treatment: A randomized controlled trial.
Beatrice Barda, Jean T Coulibaly, Christoph Hatz, Jennifer Keiser · PLoS neglected tropical diseases · 2017
Çalışma türü: Randomize çalışmaya gömülü ultrason değerlendirmesi
Kapsam: Başlangıçta 162 okul öncesi ve 141 okul çağı çocuğu; 250 kişi kontrol ultrasonuna geldi.
ÖZET
Prazikuantel tedavisi üriner morbiditenin gerilemesiyle ilişkiliydi; plaseboda kötüleşme görüldü. Altıncı ayda enfeksiyon ve hafif üriner bulgular yine sıktı.
Endemik ortamda tekrar bulaş ve takip kaybı yorumunu sınırlar; yumurta temizlenmesi ile yapısal iyileşme aynı sonlanım değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 28222149 · DOI: 10.1371/journal.pntd.0005400
04 · AKUT JAPONİCUM ENFEKSİYONUNDA ARTEMETER EKLENMESİ
A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of safety and efficacy of combined praziquantel and artemether treatment for acute schistosomiasis japonica in China.
Xun-Ya Hou, Donald P McManus, Darren J Gray, Julie Balen, Xin-Song Luo, Yong-Kang He, Magda Ellis, Gail M Williams, Yue-Sheng Li · Bulletin of the World Health Organization · 2008
Çalışma türü: Çift kör randomize plasebo kontrollü çalışma
Kapsam: Çin’de akut S. japonicum hastaları; erişilen özette toplam örneklem sayısı belirtilmiyor.
ÖZET
Prazikuantelin iki doz şemasına artemeter veya plasebo eklendi. Kırk beş günlük izlemede parazitolojik etkinlik kollar arasında anlamlı farklı değildi; bir kombinasyon kolunda ateş ve yatış süresi daha kısa bulundu.
Kısa izlem ve belirli akut tür/popülasyon; sonuç rutin artemeter kullanımını veya yolculardaki Katayama yaklaşımını kesinleştirmez.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 18949216 · DOI: 10.2471/blt.08.053041
Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.