SITMA

Seyahat güzergâhı, mevsim, kalış süresi, dönüş ve ateş başlangıcı, alınan profilaksi ve doz atlamaları sorgulanır. Gıda/su, hayvan ve diğer vektör temasları ayırıcı tanıyı genişletir. Seyahat öyküsü olmaması, yerel bulaş veya kan ürünleri gibi nadir yollar söz konusuysa sıtmayı bütünüyle dışlamaz. [5]

MUAYENE VE İLK AĞIRLIK DEĞERLENDİRMESİ

Vital bulgular, bilinç, solunum, perfüzyon ve idrar çıkışı değerlendirilir. Hemogram, glukoz ve organ işlevleri ağırlık değerlendirmesine katkı sağlar. Bilinç bozukluğu, nöbet, ağır anemi, böbrek hasarı, şok, akciğer ödemi veya hipoglisemi ağır hastalığı düşündürür; yalnız ateş yüksekliğiyle sınıflama yapılmaz. [2]

Seyahat sonrası odağı belirsiz ateşte dengue, enterik ateş ve riketsiyal enfeksiyonlar da değerlendirilir. Belirli muayene bulgusunun olmaması sıtma veya tifoyu dışlamaz. Seyahat bölgesi ve inkübasyon aralığı testleri yönlendirir; gerekli kan kültürleri ve diğer incelemeler sıtma araştırmasına paralel yürütülür. [5]

ACİL TANI

Kalın damla ve ince yayma acilen incelenir; hızlı antijen testi veya uygun NAAT daha erken sonuç sağlayabilir, fakat tür/parazitemi ve izlem için yayma gerekir. Yüksek şüphede ilk yayma negatifse 12–24 saat arayla toplam üç set değerlendirilir. Negatif hızlı test dışlama değildir; seroloji akut tanı amacıyla kullanılmaz. Saatler içinde test sağlanamıyorsa uygun merkeze sevk edilir. [2]

KOMPLİKE OLMAYAN HASTALIK

İlaç seçimi tür, edinilen bölgenin direnci, gebelik, kilo ve önceki profilaksiye bağlıdır. Tür bilinmiyorsa falciparum gibi yaklaşılır. Artemisinin temelli kombinasyonlar temel seçeneklerdir. CDC, Ağustos 2026’dan itibaren ABD’de falciparum için artemeter-lumefantrini beş günlük/on doz şema olarak önerir; bu değişiklik evrensel ulusal takvim gibi sunulmamalıdır. Falciparum/knowlesi veya belirsiz tür başlangıçta yatırılarak izlenir. [3]

AĞIR SITMA

Ağır sıtma, türden bağımsız acil intravenöz artesunat ve destek tedavisi gerektirir. Güçlü klinik şüphede güvenilir tanı gecikiyorsa tedavi sevk/test beklenerek ertelenmez. İlk parenteral tedaviden sonra parazitemi ≤%1 ve oral alım uygun olduğunda tam oral kür tamamlanır. Artesunat erişimi yoksa acil temin/sevk ve geçici tedavi uzman ekipçe birlikte yürütülür. [4]

YANIT VE GEÇ KOMPLİKASYON

Klinik yanıt ve parazitemi izlenir. Ağır olguda yatış boyunca en az günlük yayma, taburculuk sonrası gerekiyorsa tekrar inceleme yapılır. IV artesunat alanlarda başlangıçtan sonra dört haftaya kadar haftalık hemoliz değerlendirmesi önerilir; anemi gelişirse hemogram, retikülosit ve hemoliz belirteçleri incelenir. Tekrarlayan ateş yeniden başvuru nedenidir. [4]

ACİL UYARILAR

Bilinç değişikliği, nöbet, solunum güçlüğü, şok, idrar azalması veya kanama acil yatış gerektirir. CDC yaklaşımında ≥%5 parazitemi de ağır hastalık ölçütüdür; organ bozukluğu varsa daha düşük parazitemi güvence sağlamaz. [2]