SİYANÜR ZEHİRLENMESİ
ÖZET
Siyanür, hücrelerin oksijeni kullanmasını bozarak hızla ağır zehirlenmeye yol açabilir. Baş ağrısı, baş dönmesi ve kafa karışıklığı gibi başlangıç belirtilerini bilinç kaybı veya nöbet izleyebilir. Kokuya güvenilmez. Şüpheli maruziyette güvenle ortamdan uzaklaşmak, yetkili ekiplerin talimatlarına uymak ve hemen tıbbi yardım almak gerekir; yutma sonrasında kusturma yapılmaz.
Klinik yaklaşım maruziyet yolunu ve hastanın durumunu birlikte değerlendirir. Gaz maruziyeti ile sıvı veya katı madde bulaşı aynı değildir. Kirli giysi ve kusmuk çevredekileri de etkileyebilir. Oksijen ve gerekli yaşam desteği antidot hazırlanırken bekletilmez; hidroksokobalamin güncel zehir merkezi rehberinde ilk seçenektir.
Tanı öncelikle kliniktir. Kan gazı, laktat, glukoz, elektrolitler ve EKG değerlendirmesi organ etkilenmesini ve komplikasyonları izlemeye yardım eder. Tam kan siyanür sonucu gecikebileceğinden acil tedavi buna bağlanmaz. Ağır maruziyetten sağ kalanlarda nörolojik ve kardiyak hasarın izlenmesi önemlidir.
Antidot kanıtı değerlendirilirken çalışma tasarımı dikkate alınmalıdır. Prospektif bir duman maruziyeti serisinde hidroksokobalamin verilen erişkinlerin çoğu sağ kalmıştır; ancak kontrol grubu yoktur ve hastane öncesi ölenler dışlanmıştır. Tüm hastalar laboratuvarla doğrulanmış siyanür zehirlenmesi değildir. Bu nedenle gözlenen sağ kalım doğrudan ilacın etkisi sayılamaz.
Diğer bir yoğun bakım kohortunda hidroksokobalamin ile akut böbrek hasarı arasında ilişki bildirilmiştir. Tedavi alan hastaların daha ağır olması ve siyanürün ölçülmemesi yorumu sınırlar. Bu gözlemsel ilişki, güçlü siyanür şüphesinde yaşam kurtarıcı tedavinin verilmemesi gerektiğini göstermez; yarar ve risk klinik bağlamda değerlendirilir.
Ürün güvenliği ayrıca kontrol edilmelidir. ABD için yayımlanan 2025 partiye özgü duyuru, bazı ürünlerde olası sterilite sorununa karşı ek uygulama önlemleri bildirmiştir. Sağlık ekibi eldeki ürünün parti numarasını güncel üretici ve yerel düzenleyici talimatlarıyla eşleştirmelidir; tarihsel bildirim bütün mevcut ürünlerin güvensiz olduğunu kanıtlamaz.
- Siyanür
- Hidroksokobalamin
- Duman inhalasyonu
- Laktik asidoz
- Antidot
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Siyanür hücrelerin oksijeni kullanmasını engelleyen, hızla ağırlaşabilen bir zehirdir. Solunum, yutma veya deri temasıyla hastalık gelişebilir; acil değerlendirme gerektirir.
Özellikle kapalı alan yangınında siyanür olasılığı değerlendirilir; ancak her duman maruziyeti siyanür zehirlenmesi değildir. Karbonmonoksit de eş zamanlı etkili olabilir.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Baş ağrısı, baş dönmesi, güçsüzlük, kafa karışıklığı ve nefes darlığı görülebilir. Ağır olguda nöbet, bilinç kaybı ve dolaşım çökmesi gelişebilir.
Badem benzeri koku güvenilir bir uyarı değildir: koku her zaman bulunmaz ve herkes kokuyu algılayamaz. Kokunun olmaması güvenli ortam anlamına gelmez.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Şüpheli maruziyette güvenle etkilenen alandan uzaklaşın ve acil yardım isteyin. Yetkililerin tahliye veya bulunduğunuz yerde korunma talimatlarına uyun. Yutulduysa kusturmaya çalışmayın.
Koruyucu ekipmanı ve eğitimi olmayan kişiler tehlikeli alana kurtarma amacıyla girmemelidir. Sıvıyla kirlenmiş giysiler ve deri, yardım eden kişileri de etkileyebilir.
Hidroksokobalamin sonrası nefes darlığı veya yüz-boğaz şişmesinde acil yardım isteyin.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Maruziyet yolu, zamanı, işyeri olayı veya kapalı alan yangını sorgulanır. Ağız çevresinde kurum ve bilinç değişikliği, yangın öyküsüyle birlikte siyanür şüphesini artırır.
Yalnız gaz maruziyeti ile sıvı veya katı madde bulaşı ayrılmalıdır. Kirli giysiler ve yutma sonrasındaki kusmuk, çevredekiler için yeniden maruziyet kaynağı olabilir.
FİZİK MUAYENE
Hava yolu, solunum, dolaşım ve bilinç değerlendirilir. Başlangıçtaki hızlı solunumu yavaş veya düzensiz solunum izleyebilir; hipotansiyon, ritim bozukluğu ve nöbet araştırılır.
AYIRICI TANI
Yangın sonrası laktat yüksekliği yalnız siyanüre özgü değildir; karbonmonoksit de katkıda bulunabilir. Öykü, kurum ve bilinç durumu birlikte yorumlanır.
Hidrojen sülfür maruziyeti benzer klinik tablo oluşturabilir; kokuya dayanarak ajan ayrımı güvenilir değildir. Nitritler methemoglobinemi oluşturduğundan eşlik eden karbonmonoksit maruziyetinde sakıncalıdır.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Kan gazı, laktat, glukoz, elektrolitler ve EKG değerlendirilir. Tam kan siyanür ölçümü maruziyeti belgeleyebilir ancak sonucu gecikebilir; acil tedavi kararının bekletilmesi uygun değildir.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Oksijen, gerekli ventilasyon ve dolaşım desteğiyle antidot tedavisi geciktirilmeden birlikte yürütülür. Güncel zehir merkezi rehberinde hidroksokobalamin ilk seçenektir; çocukta erişkin dozu otomatik kullanılmaz.
Nitrit içeren alternatif rejimler, özellikle duman ve karbonmonoksit maruziyetinde, uzman değerlendirmesi olmadan rutinleştirilmez. Methemoglobin oluşumu oksijen taşınmasını daha da bozabilir.
Hidroksokobalamin için resmî kontrendikasyon yoktur; bilinen ciddi B12 ilişkili anafilakside mevcut alternatifler değerlendirilir. Gebelik, yaşam kurtarıcı tedaviyi geciktirme gerekçesi değildir. ABD pediatrik kanıt ifadesi ile Avrupa tüm yaş endikasyonu farklıdır.
Kullanılacak ürünün parti numarası ve güncel güvenlik duyurusu kontrol edilir. 2025 ABD bildirimi belirli partiler için ek filtre ve enfeksiyon izlemi önermiştir; bu, tüm ülkelerdeki bütün güncel partilerin kontamine olduğu anlamına gelmez.
İZLEM VE ÖNERİLER
Hidroksokobalamin sonrası böbrek işlevi en az yedi gün, bozulmuşsa düzelene kadar izlenir. Hipertansiyon, laboratuvar girişimi ve diyalizde yalancı kan kaçağı alarmı olabileceği ekibe bildirilir.
Ağır zehirlenmeyi atlatanlarda beyin ve kalp hasarı ile sonraki nörolojik kayıplar değerlendirilir; akut düzelme uzun dönem izlemin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Şüpheli maruziyetle birlikte nöbet, bilinç kaybı, solunum bozukluğu veya dolaşım çökmesi varsa resüsitasyon ve ileri bakım geciktirilmez.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Cyanide ↗
Centers for Disease Control and Prevention · Kaynak tarihi: 2026-05-05 · Erişim: 2026-10-27
- Cyanide Fact Sheet ↗
Sanford Poison Center · Erişim: 2026-10-27
Ağustos 2026 revizyonu; kesin gün belirtilmemiştir.
- Medical Management Guidelines for Hydrogen Cyanide ↗
ATSDR · Kaynak tarihi: 2014-10-21 · Erişim: 2026-10-27
- CYANOKIT — prescribing information ↗
DailyMed / BTG International · Kaynak tarihi: 2023-04-27 · Erişim: 2026-10-27
Liste güncellemesi 2023; ürün bilgisi revizyonu Mayıs 2021.
- Cyanokit — EPAR product information ↗
European Medicines Agency · Erişim: 2026-10-27
Erişilen belgenin kesin revizyon tarihi doğrulanamadı.
- Cyanide or Hydrogen Sulphide Exposure ↗
Defence Medical Command · Kaynak tarihi: 2026-09-18 · Erişim: 2026-10-27
- Important drug information: Cyanokit affected batches and infusion filter ↗
BTG / SERB · Kaynak tarihi: 2025-02-06 · Erişim: 2026-10-27
- Prospective study of hydroxocobalamin for acute cyanide poisoning in smoke inhalation ↗
Annals of Emergency Medicine · Kaynak tarihi: 2007-05-04 · Erişim: 2026-10-27
4 Mayıs 2007 çevrimiçi; Haziran 2007 sayısı.
- Association between hydroxocobalamin administration and acute kidney injury after smoke inhalation: a multicenter retrospective study ↗
Critical Care · Kaynak tarihi: 2019-12-23 · Erişim: 2026-10-27
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 2 ARAŞTIRMA
2 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · DUMAN MARUZİYETİNDE HİDROKSOKOBALAMİN GÖZLEMSEL SERİSİ
Prospective study of hydroxocobalamin for acute cyanide poisoning in smoke inhalation
Stephen W Borron, Frédéric J Baud, Patrick Barriot, Michel Imbert, Chantal Bismuth · Ann Emerg Med · 2007
Çalışma türü: Prospektif, kontrolsüz gözlemsel çalışma.
Kapsam: 69 erişkin duman maruziyeti; hastane öncesi ölümler dışlandı.
ÖZET
50 hasta sağ kaldı. Siyanürü doğrulanan 42 kişilik alt grupta 28 kişi sağ kaldı.
Özgün özet; kontrol grubu yoktur, 69 hastanın tamamı doğrulanmış değildir. Sağ kalımın antidottan kaynaklandığını kanıtlamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 17481777 · DOI: 10.1016/j.annemergmed.2007.01.026
02 · DUMAN İNHALASYONUNDA BÖBREK HASARI İLİŞKİSİ
Association between hydroxocobalamin administration and acute kidney injury after smoke inhalation: a multicenter retrospective study
François Dépret ve ark. · Crit Care · 2019
Çalışma türü: Çok merkezli retrospektif kohort.
Kapsam: 21 yoğun bakım biriminde 739 duman inhalasyonu hastası.
ÖZET
Hidroksokobalamin kullanımı ayarlanmış analizde akut böbrek hasarıyla ilişkiliydi; sağ kalımla anlamlı ilişki gösterilmedi.
Özgün tam metin; tedavi edilenler daha ağırdı ve hiçbir hastada siyanür düzeyi ölçülmemişti. Nedensellik veya güçlü siyanür şüphesinde tedaviyi bırakma sonucu çıkarılamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 31870461 · DOI: 10.1186/s13054-019-2706-0
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.