SJÖGREN HASTALIĞI

GENEL BAKIŞ

Sjögren hastalığı, bağışıklık sisteminin özellikle gözyaşı ve tükürük bezlerini etkilediği kronik otoimmün bir hastalıktır. En bilinen yakınmalar göz ve ağız kuruluğudur. Bununla birlikte hastalığı yalnız “kuruluk sorunu” olarak görmek eksik olur; yorgunluk, eklem ağrısı ve bazı kişilerde akciğer, böbrek veya sinir sistemi tutulumu gelişebilir. Tek başına ya da başka otoimmün hastalıklarla birlikte görülebilir. [1]

BELİRTİLER VE RİSKLER

Gözlerde yanma, batma, kum varmış hissi, ışıkta rahatsızlık ve bulanıklık olabilir. Ağız kuruluğu kuru yiyecekleri yutmayı, konuşmayı ve tat almayı zorlaştırabilir. Tükürüğün koruyucu etkisi azaldığından diş çürüğü ve ağız enfeksiyonları kolaylaşabilir. Boyun veya yüz çevresindeki tükürük bezlerinde şişlik görülebilir. [1]

Deri, burun ve vajinal kuruluk da yaşam kalitesini etkileyebilir. Kadınlarda daha sık görülür, ancak farklı yaşlarda ve erkeklerde de gelişebilir. Genetik ve bağışıklıkla ilişkili etkenler araştırılmaktadır; kesin tek bir neden bilinmez. Hastalık kişisel hijyen eksikliğinden kaynaklanmaz ve yakınmalar “sadece yaşlanma” diye geçiştirilmemelidir. [1,3]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Yeni görme azalması veya belirgin ağrılı-kırmızı göz, olağan kuruluk gibi kabul edilmeden hızla değerlendirilmelidir. Kronik kuruluk kornea hasarı veya göz enfeksiyonuyla ilişkili olabilir. Yeni nefes darlığı, belirgin güçsüzlük veya yaygın uyuşma da ekibe bildirilmelidir. Kalıcı veya giderek büyüyen bez şişliği değerlendirme gerektirir; Sjögren'de lenfoma olasılığı artmış olsa da bu komplikasyon seyrektir. Her bez şişliği kanser anlamına gelmez. [1,4]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Tek bir kan testi tanıyı kesinleştirmez. Hekim kuruluğun süresini, günlük etkisini, kullanılan ilaçları ve başka hastalıkları sorgular. Gözyaşı üretimi ve göz yüzeyi incelenebilir; tükürük akımı ölçümü, bez ultrasonu veya seçilmiş kişide küçük tükürük bezi biyopsisi kullanılabilir. Otoantikor sonuçları klinik ve bez işlevi bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır. [2]

Anti-SSA/Ro gibi antikorlar tanıya yardımcı olabilir, fakat bazı hastalarda antikorlar negatif olabilir. Öte yandan pozitiflik de tek başına yeterli değildir. İlaçla ilişkili kuruluk ve daha yaygın göz-ağız sorunları değerlendirilmeden bütün belirtilerin otoimmün hastalığa bağlanması uygun olmaz. Romatoloji, göz hekimliği ve diş hekimliği arasındaki iletişim tanısal süreci güçlendirir. [2,4]

Tablo farklı yakınmaların neden farklı uzmanlıklar gerektirebildiğini gösterir. [1–4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavi kuruluğu hafifletmeye ve komplikasyonları önlemeye yöneliktir. Yapay gözyaşı, uygun göz jelleri veya gerektiğinde reçeteli göz tedavileri kullanılabilir. Ağız nemlendiricileri ve seçilmiş hastalarda tükürük üretimini artıran ilaçlar düşünülebilir. Bazı ilaçlar kuruluğu artırdığından mevcut ilaç listesi gözden geçirilir; reçeteli ilaçlar kendiliğinden kesilmez. [2]

Ciddi eklem veya organ tutulumu varsa bağışıklık sistemine yönelik tedavi gerekebilir; yalnız kuruluğu olan herkes güçlü bağışıklık baskılayıcı tedaviye ihtiyaç duymaz. Tedavinin hedefi ve olası zararları hasta ile konuşulmalıdır. Yeni bir damla veya ağız ürünü rahatsızlığı artırıyorsa, daha çok kullanmak yerine uygun alternatif için danışılmalıdır. [2,4]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Florürlü diş macunu, düzenli diş kontrolleri, şekersiz sakız ve uygun sıvı alımı ağız bakımını destekler. Dumanlı, çok kuru ve rüzgârlı ortamlardan korunmak göz yakınmalarını azaltabilir. Düzenli göz ve romatoloji kontrolleri sürdürülmelidir. Gebelik planı veya erken gebelik, olası riskler ve ilaç uyumu için ekiple paylaşılmalıdır. [3]

Kuruluk yakınmasının yemek yeme, konuşma, okuma ve gece uykusunu nasıl etkilediği takipte sorulmalıdır. Farklı damla veya ağız bakım ürünlerinin yararı kişiden kişiye değişebilir. Hastanın kullandığı bütün ürünleri bildirmesi, yetersiz kalan alanların ve tahrişe yol açan uygulamaların değerlendirilmesini kolaylaştırır. Tedavi günlük yaşamın içine yerleştirilmelidir. [3,4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.