SKOLYOZ

GENEL BAKIŞ

Skolyoz, omurganın yana eğrilmesiyle birlikte dönme göstermesidir. En sık büyüme çağında fark edilir, ancak bebeklikten erişkinliğe kadar görülebilir. Her eğrilik ilerlemez ve her skolyoz ameliyat gerektirmez. Tedavinin amacı yalnız görünümü değiştirmek değil; büyüme, eğriliğin ilerleme olasılığı, ağrı ve günlük işlevi birlikte değerlendirmektir. Hafif bir eğrilikte düzenli izlem aktif ve anlamlı bir yaklaşım olabilir. [1]

NEDENLER VE BELİRTİLER

En sık görülen ergenlik dönemi tipi “idiyopatik”, yani kesin nedeni bilinmeyen skolyozdur. Ailesel yatkınlık bulunabilir. Kötü oturuş veya ağır çanta taşımak idiyopatik skolyozun nedeni değildir; çocuk ya da ailesi suçlanmamalıdır. Doğuştan omur oluşum bozuklukları ve sinir-kas hastalıkları farklı skolyoz tiplerine yol açabilir. Bu grupların değerlendirmesi ve izlem gereksinimi aynı değildir. [2]

Omuzların eşit olmaması, bir kürek kemiği veya kalçanın daha belirgin görünmesi, gövdenin yana kayması ve kıyafetlerin asimetrik durması fark edilebilir. Öne eğilince bir taraftaki kaburgalar daha belirginleşebilir. Ağrı özellikle erişkinlerde görülür; çocukta belirgin yakınma bulunmaması eğriliği dışlamaz. Yeni fark edilen asimetri için muayene uygun ilk adımdır. [1,2]

UYARI İŞARETLERİ

Çocukta şiddetli sırt ağrısı, kol veya bacaklarda güçsüzlük ya da uyuşma sıradan idiyopatik skolyoza bağlanmamalıdır. Bu belirtiler başka nedenlerin değerlendirilmesini gerektirir ve geciktirilmeden hekimle görüşülmelidir. Eğriliğin kısa sürede belirgin değişmesi de takip planının yeniden değerlendirilmesine neden olur. Yalnız dış görünüşe bakarak nörolojik yakınmaları açıklamaya çalışmak güvenli değildir. [2]

TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Hekim duruşu ve omurgayı inceler; şüphe varsa uzman değerlendirmesi ve omurga röntgeniyle eğriliğin büyüklüğü belirlenir. Yaş, büyümenin devam edip etmediği ve önceki ölçümler kararın parçasıdır. Omuz yüksekliği farkı tek başına tedavi reçetesi oluşturmaz. Doğuştan, sinir-kas kaynaklı ve erişkin dejeneratif tablolar ayrılarak kişiye uygun yaklaşım seçilir. [1,2]

ÇOCUK VE ERGENDE YÖNETİM

Hafif ve ilerlemeyen eğrilikler düzenli muayene ve gerektiğinde röntgenle izlenebilir. Büyüyen çocukta ilerleme eğilimi varsa korse önerilebilir. Korsenin temel amacı eğriliğin artmasını sınırlamaktır; kullanım planı kişiye göre düzenlenir. Ailenin uygulamayı anlaması, çocuğun okul ve sosyal yaşamının dikkate alınması önemlidir. Kontrolsüz internet korseleri uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. [3]

Bazı küçük çocuklarda alçı veya büyümeye uyumlu cerrahi yöntemler, ileri eğriliklerde ise omurga cerrahisi düşünülebilir. Cerrahi büyük bir girişimdir; yarar ve riskler, büyüme durumu ve beklenen sonuçlarla birlikte konuşulur. Düzenli egzersiz genel sağlık ve kuvvet için önemlidir. Ancak egzersiz veya elle uygulanan tedavilerin eğriliği kesin düzelteceği sözü verilmemelidir. [3]

ERİŞKİNDE TEDAVİ VE İZLEM

Erişkinde yaklaşım çoğunlukla ağrı ve işlev kaybını azaltmaya yöneliktir. Uygun egzersiz ve fizyoterapi, hareketi sürdürmeye yardımcı olabilir; bunun eğriliği ortadan kaldırması beklenmez. Ağrı kesiciler kişisel risklere göre seçilir. Sinir baskısıyla ilişkili yakınmalarda enjeksiyon veya cerrahi gibi seçenekler uzman tarafından değerlendirilebilir. Her erişkin skolyozu cerrahi gerektirmez. [4]

Takipte yalnız röntgen değil, yürüme, uyku, çalışma ve kişinin önem verdiği etkinlikler konuşulmalıdır. Cerrahi düşünülüyorsa ağrının mutlaka tamamen geçmeyeceği ve iyileşmenin uzun sürebileceği açıklanır. Çocuk ve ergende beden algısı, korseye uyum ve psikolojik destek gereksinimi de bakımın parçasıdır. Hastanın korkularını dinlemek, bütün yaşamını eğriliğin derecesine indirgememek gerekir. [1,4]

Erişkin hastada egzersiz seçimi sürdürülebilir olmalı, kişinin sağlık durumu ve mevcut yakınmalarına uyarlanmalıdır. Ağrıyı hafifleten bir uygulamanın eğriliği düzelttiği varsayılmaz. Kontrolde kazanımlar ve yan etkiler birlikte değerlendirilerek tedavinin gerçekten günlük yaşama katkı sağlayıp sağlamadığı konuşulur. [4]

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.