SOLAR ÜRTİKER

ÖYKÜ: SÜRE, IŞIK TÜRÜ VE SİSTEMİK BELİRTİLER

Döküntünün ışıkla başlaması ve gölgede kaybolmasına kadar geçen süre kaydedilir. Bulutlu hava, cam arkası, yapay ışık ve ince giysi altındaki ataklar sorgulanır. Baş dönmesi, bulantı veya kusma gibi geniş alan tutulumuna eşlik edebilen belirtiler ayrıca sorulur.

Muayenede döküntü olmayabileceği için güvenli biçimde daha önce çekilmiş fotoğraflar yararlıdır. Fotoğraf elde etmek amacıyla bilerek güneşe çıkıp atak başlatmak gerekmez. Önceki tetikleyicileri gösteren öykü tanısal değerlendirmenin önemli parçasıdır.

MUAYENE: GEÇİCİ ÜRTİKERYAL PLAKLAR

Kabarık ödemli plaklar ve ışık alan bölgeyle örtüşme aranır. Maruziyet kesilince hızlı gerileme beklenir; nadiren daha uzun süren atak olabilir. Kalıcı lezyonu otomatik olarak solar ürtikere bağlamadan başka fotodermatozlar düşünülmelidir.

AYIRICI TANI: DİĞER IŞIĞA DUYARLILIK TABLOLARI

Diğer fotodermatozlarla benzerlik nedeniyle ayrıntılı zaman öyküsü şarttır. Porfiriler gibi alternatiflerde uygun biyokimyasal inceleme gerekebilir. Yalnız güneşle ilişki bulunması tanı için yeterli değildir; tetikleyici spektrum ve reaksiyonun gerileme hızı birlikte değerlendirilir.

TANI: UZMAN MERKEZDE FOTOTEST

Kontrollü fototest, hangi UVA, UVB veya görünür ışık dalga boyunun reaksiyona yol açtığını belirlemeye yardımcı olur. Test uzman merkeze yönlendirme gerektirir. Seçilmiş olgularda kan testleri veya biyopsi başka nedenleri değerlendirmek için kullanılır.

Fotoinceleme sonrası tedavi, fotobiyoloji biriminin önerisiyle planlanır. Özellikle koruyucu fototerapi düşünülüyorsa tanının ve tetikleyici ışığın doğrulanması önemlidir; evde rastgele UV cihazıyla tolerans geliştirme tıbbi fototerapinin karşılığı değildir.

TEDAVİ: KORUMA, ANTİHİSTAMİNİK VE DİRENÇLİ HASTALIK

Birinci basamakta H1 antihistaminikler kullanılır; yetersiz yanıtta doz artırımı hekim gözetimindedir. 2025 meta-analizi fototerapi ve dirençli olguda omalizumabı basamaklı seçenekler olarak destekler. Çoğu veri gözlemseldir; yüksek yanıt yüzdeleri kesin bireysel başarı garantisi değildir.

Korunma ve ikinci kuşak H1 antihistaminiğe, uzman gözetiminde ruhsatlı dozun dört katına kadar artışa rağmen yanıt yetersizse NB-UVB düşünülebilir. Bu yaklaşım fotoinceleme ve uzman merkez tavsiyesi gerektirir; yaşa ve hastaya göre uygunluk ayrıca değerlendirilir.

Omalizumab solar ürtikerde ruhsat dışı uzman seçeneğidir. İncelenen İngiliz ürün bilgisi ürtiker endikasyonunu 12 yaş ve üzeri kronik spontan ürtiker olarak tanımlar; bu, solar ürtiker için onay değildir. İlk üç doz sağlık personeli tarafından veya gözetiminde uygulanır.

İZLEM: TAM KONTROL İLE KISMİ YANITI AYIRIN

2025 hasta anketinde omalizumab kullanan 28 kişinin yalnız bir kısmı tam kontrol bildirdi. Bu oran klinik seri meta-analizlerindeki sonuçlarla doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Takipte atak süresi, maruziyet sınırı, kaçınma davranışı ve yaşam kalitesi birlikte kaydedilir.

Fototerapiyle kazanılan tolerans kısa sürebilir ve tekrar tedavi gerekebilir. Koruyucu giysi ve uygun güneş koruması sürdürülür. Antihistaminikler şikâyeti azaltabilse de bütün reaksiyonları önlemeyebilir; tedavi altında da güvenli maruziyet planı gerekir.

PROFESYONEL YÖNLENDİRME: ANAFİLAKSİYE HAZIRLIK

Omalizumab verilen birimde anafilaksi tedavisi için gerekli ilaç ve donanım hazır olmalıdır. Önceden anafilaksi öyküsü olanlarda uygulama sağlık personeli tarafından yapılır. Ciddi alerjik reaksiyonda ilaç durdurulur ve uygun acil tedavi başlatılır; ürtiker kontrol planı akut müdahalenin yerine geçmez.