SPONDİLOLİSTEZİS

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Spondilolistezis, bir omurun alttaki omura göre öne kaymasıdır. En sık bel bölgesinde görülür; disk fıtığıyla aynı durum değildir. Bazı kişilerde belirti olmazken bazılarında bel, kalça veya uyluk ağrısı gelişir. Ayakta durma ve yürümeyle artıp oturmayla hafifleyen yakınmalar olabilir. Bacağa yayılan ağrı, uyuşma veya karıncalanma sinirlerin etkilenmesini düşündürür. Tek başına bel ağrısı ise bu tanıyı kanıtlamaz. [1]

Yaşla gelişen değişiklikler, ailesel yatkınlık veya özellikle genç sporcularda görülen küçük stres yaralanmaları kaymaya katkıda bulunabilir. Hekim öykü ve muayeneden sonra grafi isteyebilir. Bacakta duyu veya kuvvet yakınması varsa MR gibi ek incelemeler değerlendirilebilir. Ateş, gece terlemesi veya açıklanamayan kilo kaybının eşlik ettiği ağrı yalnız mekanik kaymaya bağlanmamalıdır. Bu bilgiler başvuruda açıkça paylaşılmalıdır. [1]

İlk tedavide yakınmayı artıran yüklerin düzenlenmesi, kişiye uygun ağrı tedavisi ve fizyoterapi yer alabilir. Gerektiğinde uzman görüşü alınır. Günlük yaşamda hangi hareketlerin zorlaştığı, ayakta kalma süresi ve iş gereksinimi görüşülmelidir. Görüntüde kayma görülmesi, herkesin ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez. [1]

TİPLER VE ÖZEL GRUPLAR

British Scoliosis Society, dejeneratif, kemik yapısındaki defektlerle ilişkili, doğumsal, travmatik ve bazı hastalıklara bağlı kayma türlerini ayırır. Bu nedenler aynı değildir. Kaymanın miktarı önemli olmakla birlikte genellikle ağrı ve sinir belirtileri tedavi gereksinimini belirler. Çocukta ise büyüme sürerken kaymanın ilerlemesi ayrıca önem taşıyabilir; erişkin yaklaşımı doğrudan uygulanmaz. Büyüme potansiyeli ve tekrarlayan görüntüleme gereği uzman tarafından değerlendirilir. [2]

Muayenede omurga ve uzuvların sinir işlevi incelenir. MR, grafi veya seçilmiş durumda BT kullanılabilir. Belirti olmayan kişide tüm etkinliklerin yasaklanması zorunlu değildir; ağrılı spor veya yüklenme değerlendirme tamamlanana kadar düzenlenebilir. Fizyoterapi kaymış omuru yerine koymaz, ancak ağrı ve işlev üzerinde yarar sağlayabilir. Korse erişkinlerde rutin bir çözüm değildir; bazı çocuklarda özel gerekçeyle kullanılabilir. [2]

Enjeksiyonlar seçilmiş hastada geçici rahatlama sağlayabilir; yanıt ve süresi değişkendir. Cerrahi seçimi kayma ve belirtilere bağlıdır. Basının kaldırılması ile stabilitenin sağlanması farklı hedeflerdir ve bazen birlikte ele alınır. Hangi hedef için hangi işlemin önerildiği, riskleri ve ameliyat sonrası bakım ihtiyacı açıkça konuşulmalıdır. [2]

NÖROLOJİK UYARILAR VE ERİŞKİN TEDAVİSİ

Erişkinde dejeneratif ve istmik tiplerin mekanizmaları farklıdır. İstmik tipte omurun belirli bir kemik bağlantısındaki defekt önemlidir. Ayakta dururken veya yürürken yaygın bacak güçsüzlüğü, uyuşma ve ağrı sinir basısıyla ilişkili olabilir. İlerleyen güç kaybı veya sık düşme hızla uzman değerlendirmesi gerektirir; sıradan ağrı kontrolüyle beklenmez. [3]

Gerektiğinde hareketli grafiler instabiliteyi, MR ise sinir basısını değerlendirmeye yardımcı olur. Bu testlerin yapılması profesyonel gözetim gerektirir. Konservatif tedavinin amacı belirtileri azaltmaktır; kaymanın görüntüsünü tamamen ortadan kaldırması beklenmez. Yeterli tedaviye rağmen günlük işlev ciddi etkileniyorsa cerrahi konuşulur. Omurga yeterince stabilse bazı dejeneratif olgularda füzyon zorunlu olmayabilir. [3]

İZLEM VE KARAR PAYLAŞIMI

Ameliyat sonrası iyileşme uygulanan işleme göre değişir. Yalnız bası giderilmesi ile kemik kaynaması gereken işlemler aynı süreç değildir. Takipte yürüyüş, bacak belirtileri, ağrı ve işe dönüş değerlendirilir. Cerrahi öncesinde hangi yakınmanın düzelmesinin beklendiği sorulmalıdır; bel ağrısı ve sinir kaynaklı bacak yakınması aynı yanıtı vermeyebilir. Beklentilerin gerçekçi olması tedavi kararının önemli bir parçasıdır. [3]

Çocuklarda büyüme döneminin kalan kısmı takip kararını etkiler. Erişkinde ise ağrı ve sinir yakınmalarının günlük yaşamı ne kadar etkilediği özellikle önemlidir. Aynı kayma oranına sahip iki kişinin farklı izlem veya tedavi alması, bu klinik farklardan kaynaklanabilir. [2]

Yeni idrar yapamama veya kaçırma, genital ve makat çevresinde uyuşma kauda ekuina açısından acildir; planlı kontrol beklenmez. [4]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.