SPONTAN KORONER ARTER DİSEKSİYONU
ÖZET
Spontan koroner arter diseksiyonunda (SCAD) damar duvarı içinde gelişen ayrışma veya kanama gerçek kan kanalını sıkıştırır. Aterosklerotik plak rüptüründen farklı bir kalp krizi mekanizmasıdır; tedavi yaklaşımı da aynı değildir. [2]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Aterosklerotik olmayan koroner duvar hastalığı ve konservatif/girişim kararı; aort diseksiyonu değil.
HALK İÇİN: KİMLERDE GÖRÜLÜR?
Genç veya orta yaşlı kadınlarda, alışılmış kalp hastalığı riskleri az olsa bile görülebilir. Göğüste ağrı/baskı, nefes darlığı, soğuk terleme veya bayılma gibi kalp krizi belirtileri acil yardım gerektirir; genç yaş koruyucu bir dışlama ölçütü değildir. [1]
HALK İÇİN: İYİLEŞME VE GÜNLÜK YAŞAM
Damar kendiliğinden iyileşebildiğinden her hastaya stent takılması gerekmez. Bu karar hastanedeki kan akımı, iskemi ve dolaşım değerlendirmesine dayanır; “evde bekleme” anlamına gelmez. [2]
Kardiyak rehabilitasyon ve kademeli egzersiz fiziksel ve ruhsal toparlanmayı destekler. Tüm hareketten kaçınmak yerine kişiselleştirilmiş program planlanır; ağır ıkınma ve aşırı yüklenme konusunda ekipten açık sınırlar alınır. [4]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Gebelik/doğum sonrası dönem, önceki SCAD, bağ dokusu veya damar hastalığı ve fiziksel/duygusal tetikleyiciler sorgulanır. Fibromüsküler displazi birlikteliği önemlidir; tetikleyici saptanması hastanın olaya “neden olduğu” anlamına gelmez. [2]
FİZİK MUAYENE
ACİL DEĞERLENDİRME
Hemodinami, ritim ve kalp yetmezliği bulguları değerlendirilir. Devam eden iskemi, şok veya yüksek riskli proksimal anatomi tedavi yolunu değiştirir. [2]
AYIRICI TANI
Aterosklerotik plak rüptürü, koroner spazm, emboli ve kateter kaynaklı diseksiyon ayrılır. Aort diseksiyonunun koronere uzanması SCAD tanımıyla aynı değildir. Genç kadınlarda ağrıyı doğrudan kaygıya bağlamak akut iskemiyi kaçırabilir. [3]
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE GÖRÜNTÜLEME
Akut koroner sendromda EKG/troponin değerlendirmesine ek olarak koroner anjiyografi temel tanısal incelemedir. Uzun düzgün daralma veya sınırlı stenoz plakla karışabilir. Şüpheli olguda IVUS/OCT yardımcıdır, ancak enstrümantasyon diseksiyonu ilerletebileceğinden yalnız gerekli durumda deneyimli ekip kullanır. [3]
TEDAVİ
AKUT YÖNETİM
Stabil, süren iskemisi olmayan ve yüksek riskli anatomisi bulunmayan hastada konservatif yaklaşım tercih edilir; erken genişleme riski nedeniyle hastane izlemi gerekir. Süren iskemi, sol ana koroner tutulum veya instabilitede PCI/CABG değerlendirilir. PCI teknik başarısızlık ve diseksiyon ilerlemesi riski taşır. [2]
Bilinen SCAD’de tromboliz uygulanmaz. Stent varsa antiplatelet yaklaşım stent endikasyonuyla düzenlenir; stentsiz olguda çift tedavinin süresi belirsizdir. [2,3]
Antikoagülasyon başka endikasyon yoksa tanı sonrası kesilmek üzere değerlendirilir; statin yalnız standart lipid/ateroskleroz endikasyonuyla kullanılır. [2]
Beta bloker kullanımı bir kohortta daha düşük yinelemeyle ilişkiliydi; randomize korunma kanıtı değildir. Kan basıncı, kalp hızı, sol ventrikül işlevi ve toleransa göre değerlendirilir. [6]
İZLEM VE ÖNERİLER
UZUN DÖNEM TAKİP
Sol ventrikül işlevi ve yeni yakınmalar izlenir; eşlik eden damar anomalileri için koroner dışı damar taraması değerlendirilir. Rutin tekrar invaziv anjiyografi yerine beklenen yarar ve iatrojenik risk tartılır. Yeni ağrı yineleyen SCAD veya başka iskemi açısından incelenir. [3]
Gebelik planı kardiyoloji ve yüksek riskli obstetri ekibiyle görüşülmelidir. Gebelik ilişkili kohortta daha ağır anatomik ve klinik başlangıç görüldü; sonuçlar her gebeliğin aynı riskte olduğu anlamına gelmez. [7]
Rehabilitasyon yalnız egzersiz reçetesi değildir; kaygı, tekrar olay korkusu ve işe dönüş de ele alınır. Aktivite tamamen yasaklanmadan güvenli, aşamalı plan oluşturulur. [4]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL BELİRTİLER
Yeni/uzayan göğüs ağrısı, nefes darlığı, soğuk terleme veya bayılmada acil yardım istenir. Önceki damarın iyileşmiş olması yeni olay olasılığını dışlamaz. [1,5]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
AYIRICI DEĞERLENDİRME
Özellikler birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Coronary Artery Dissection: Not Just a Heart Attack ↗
American Heart Association · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
- Spontaneous Coronary Artery Dissection: Current State of the Science ↗
American Heart Association · Kaynak tarihi: 2018 · Erişim: 2026-10-26
- ESC-ACCA position paper on spontaneous coronary artery dissection ↗
ESC-ACCA · Kaynak tarihi: 2018 · Erişim: 2026-10-26
- Physical Activity Recommendations for SCAD and FMD ↗
American College of Cardiology · Kaynak tarihi: 2021 · Erişim: 2026-10-26
- Canadian Spontaneous Coronary Artery Dissection Cohort Study: 3-Year Outcomes. ↗
Saw ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
- Spontaneous Coronary Artery Dissection: Clinical Outcomes and Risk of Recurrence. ↗
Saw, Humphries, Aymong, Sedlak, Prakash, Starovoytov, Mancini · Kaynak tarihi: 2017 · Erişim: 2026-10-26
- Spontaneous Coronary Artery Dissection Associated With Pregnancy. ↗
Tweet, Hayes, Codsi, Gulati, Rose, Best · Kaynak tarihi: 2017 · Erişim: 2026-10-26
- Revascularization and long-term outcomes in high-acuity spontaneous coronary artery dissection. ↗
Thaler, Witt, Henry, Grey, Baechler, Lohese, Okeson, Schmidt, Sharkey · Kaynak tarihi: 2022 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 4 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar farklı klinik soruları aydınlatır; tedavi seçiminde çalışma popülasyonu ve tasarımı dikkate alınmalıdır.
01 · KANADA SCAD KOHORTU: ÜÇ YILLIK SONUÇLAR
Canadian Spontaneous Coronary Artery Dissection Cohort Study: 3-Year Outcomes.
Jacqueline Saw, Andrew Starovoytov, Eve Aymong, Taku Inohara, Mesfer Alfadhel, Cameron McAlister, Rohit Samuel, Tejana Grewal, Johandra Argote Parolis, Tej Sheth, Derek So, Kunal Minhas, Neil Brass, Andrea Lavoie, Helen Bishop, Shahar Lavi, Colin Pearce, Suzanne Renner, Mina Madan, Robert C Welsh, Brent M McGrath, Ram Vijayaraghavan, Bryan Har, Reda Ibrahim, Pulkit Chaudhary, Santhi K Ganesh, John Graham, Alexis Matteau, Giuseppe Martucci, Dennis T Ko, Karin Humphries, Gb John Mancini · Journal of the American College of Cardiology · 2022
Çalışma türü: Çok merkezli prospektif gözlemsel kohort
Kapsam: 22 Kuzey Amerika merkezinden 750 hasta; % 88,5 kadın.
ÖZET
Üç yılda ölüm % 0,8, tekrar infarktüs % 9,9, yeni SCAD % 2,4 idi. Çoğu başlangıçta konservatif tedavi edildi.
Tedaviler randomize değildi. Tekrar infarktüs, önceki diseksiyon uzaması ve yeni SCAD aynı sonlanım değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36265953 · DOI: 10.1016/j.jacc.2022.08.759
02 · SCAD YİNELEMESİ VE KLİNİK İLİŞKİLER
Spontaneous Coronary Artery Dissection: Clinical Outcomes and Risk of Recurrence.
Jacqueline Saw, Karin Humphries, Eve Aymong, Tara Sedlak, Roshan Prakash, Andrew Starovoytov, G B John Mancini · Journal of the American College of Cardiology · 2017
Çalışma türü: Prospektif izlem kohortu
Kapsam: 327 hasta; % 90,5 kadın.
ÖZET
Ortanca 3,1 yılda yineleyen SCAD % 10,4 idi. Hipertansiyon daha fazla, beta bloker kullanımı daha az yinelemeyle ilişkiliydi.
Gözlemsel ilişki; ilaç etkisi nedensel kanıtlanmadı. Kohort ve tanım farkları nedeniyle daha yeni kayıtla oranlar doğrudan karşılaştırılamaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 28838364 · DOI: 10.1016/j.jacc.2017.06.053
03 · GEBELİKLE İLİŞKİLİ SCAD
Spontaneous Coronary Artery Dissection Associated With Pregnancy.
Marysia S Tweet, Sharonne N Hayes, Elisabeth Codsi, Rajiv Gulati, Carl H Rose, Patricia J M Best · Journal of the American College of Cardiology · 2017
Çalışma türü: Retrospektif/prospektif kayıt karşılaştırması
Kapsam: 54 gebelik ilişkili ve 269 gebelik dışı SCAD olgusu.
ÖZET
Gebelik ilişkili grupta STEMI, sol ana/çok damar tutulumu ve ağır ventrikül işlev bozukluğu daha sık görüldü. Olaylar sıklıkla ilk doğum sonrası aydaydı.
Seçilmiş kayıt popülasyonu; sonraki gebeliğin bireysel mutlak riskini hesaplatmaz.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 28728686 · DOI: 10.1016/j.jacc.2017.05.055
04 · YÜKSEK AKUT RİSKTE REVASKÜLARİZASYON
Revascularization and long-term outcomes in high-acuity spontaneous coronary artery dissection.
Christina Thaler, Dawn R Witt, Timothy D Henry, Elizabeth Z Grey, Courtney J Baechler, Opema Lohese, Brynn K Okeson, Christian W Schmidt, Scott W Sharkey · Catheterization and cardiovascular interventions : official journal of the Society for Cardiac Angiography & Interventions · 2022
Çalışma türü: Tek merkezli prospektif/retrospektif kohort
Kapsam: 139 ilk SCAD infarktüsü; % 96 kadın.
ÖZET
60 kişiye revaskülarizasyon uygulandı; girişimler çoğunlukla yüksek riskli olgulardaydı. PCI yapılanların % 21’inde yeniden girişim gerekti.
Endikasyon yanlılığı belirgindir; konservatif ve girişimsel tedavi arasında randomize üstünlük karşılaştırması değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 36273416 · DOI: 10.1002/ccd.30448
Eğitim amaçlıdır; kişiye özel tanı, tedavi veya acil değerlendirme yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.