STRES KIRIKLARI

YÜK ARTIŞI VE BİYOLOJİK RİSK

Antrenman süresi/şiddeti, yeni zemin, dinlenme ve uyku düzeni sorgulanır. Hormonal bozukluk, yetersiz beslenme ve metabolik kemik hastalığı riski artırabilir. [6] Önceki kemik stres yaralanması güçlü risk işaretidir; enerji alımı ve yük yönetimi birlikte ele alınır. [2]

ENERJİ VE MENSTRÜEL ÖYKÜ

Menstrüel düzen, oligomenore/amenore, toplam enerji alımı, kilo değişimi ve yeme bozukluğu belirtileri sorgulanır. [5] Düşük enerji kullanılabilirliği, egzersiz gereksinimine göre yetersiz besin alımıdır ve kemik stres yaralanması riskini artırır. [2]

ODAK AĞRI VE MUAYENENİN SINIRI

Kemik üzerindeki lokal hassasiyet, şişlik ve ağrılı yürüyüş değerlendirilir. Kalçada uç hareket açıklığında ağrı olabilir. [5] Negatif provokasyon testi kırığı dışlamaz; tibia testlerini değerlendiren prospektif çalışmada bütün testlerin duyarlılığı düşüktü. [11]

BENZER AĞRI VE ALTTA YATAN HASTALIK

Topuk stres kırığı plantar fasiit veya topuk dikeni ağrısına benzeyebilir. Hafif aktiviteyle oluşan veya tekrarlayan kırıkta beslenme eksikliği ve osteoporoz değerlendirilir; gerektiğinde DXA ve laboratuvar kullanılır. [1] Kalçada yetmezlik/patolojik kırık, enfeksiyon veya tümörle zayıflamış kemiği de düşündürür. [5]

İLK GRAFİ NORMAL OLABİLİR

İlk görüntüleme grafidir; duyarlılığı düşüktür. Şüphe sürüyorsa tanıyı kesinleştirmede MR tercih edilir; yüksek riskli yerleşimde uzman değerlendirmesi geciktirilmez. [3]

MR kemik ödemini gösterebilir; grafide kırık varsa BT kırık ayrıntısını ve takipte iyileşmeyi değerlendirmeye yardımcı olabilir. [2]

ANATOMİK RİSK VE ŞİDDET AYRI KAVRAMLARDIR

Femur boynu, özellikle gerilme tarafı, ve naviküler yüksek riskli yerleşim örnekleridir. Düşük riskli fibula veya posteromedial tibia yaralanmasından farklı uzman yaklaşımı gerekir. Derece ve yerleşim birlikte değerlendirilir. [3] MR’da ileri derece ve düşük kemik yoğunluğu daha uzun spora dönüşle ilişkili bulunmuştur. [8]

DÜŞÜK RİSKLİ KIRIĞIN KORUNMASI

Çoğu olgu ameliyatsız yönetilir. Ağrı azalırken düşük etkili egzersizle kondisyon korunabilir; sonra koşu ve spora özgü yük kademeli artırılır. Yük artışında yeniden ağrı olursa ilerleme durdurulur ve plan gözden geçirilir. [6]

YÜKSEK RİSKTE CERRAHİ SINIRI

Yavaş iyileşen veya kanlanması sorunlu yüksek riskli kırıklar cerrahi değerlendirme gerektirebilir; tedavi yerleşim ve ağırlığa göre değişir. [2] Femur boynunda gerilme tarafı hasarı özellikle tehlikelidir; kaymış kırık acil cerrahi gerektirir. [5]

İkinci/üçüncü metatars baş-boyun kırıkları çoğunlukla koruma ile iyileşir; proksimal kırık veya ağrılı kaynamama farklıdır. Beşinci metatarsta Torg I yeni kırık, II gecikmiş iyileşme, III yerleşik kaynamamayı tanımlar. II–III ve belirgin aralık cerrahi değerlendirme nedenidir. Naviküler kırıkta yükten sıkı korunma önemlidir; başarısız konservatif bakımda tespit/greft değerlendirilir. [4]

SPORA DÖNÜŞ VE TEKRARI ÖNLEME

Spora dönüş yalnız takvime değil ağrısız günlük işlev, iyileşme ve yük toleransına dayanır. Antrenman hataları düzeltilir; düzenli dinlenme ve yeterli beslenme sağlanır. [6] Önceki yaralanma ve düşük enerji alımı giderilmeden yalnız kemiği dinlendirmek tekrarlama riskini çözmez. [2]

GECİKMEDEN DEĞERLENDİRME

Kalça/kasık ağrısının ani artması veya basamama, yüksek riskli femur boynu hasarı açısından gecikmeden ortopedik değerlendirme gerektirir; yük verme kısıtlanır. [5] Normal ilk grafi yüksek riskli kırığı dışlamaz. [3]