SUBAKUT KUTANÖZ LUPUS ERİTEMATOZUS

ÖYKÜ: FOTODAĞILIM, SİSTEMİK BELİRTİLER VE MARUZİYET

Güneşle ilişki, döküntünün süresi, önceki benzer ataklar, eklem-kas yakınmaları, ağız yaraları ve sistemik hastalık öyküsü sorgulanır. Papüloskuamöz ve halkasal biçimler aynı kişide bulunabilir; tek fotoğraf hastalığın bütün seyrini temsil etmez.

Tiyazidler, terbinafin, kalsiyum kanal blokerleri ve diğer olası tetikleyiciler dahil tüm ilaçlar kaydedilir. İlaca bağlı ve kendiliğinden gelişen SCLE histolojide ayrılmayabilir; ilaç zaman çizelgesi önemlidir.

MUAYENE: AKTİF LEZYON VE HASARI AYIRMA

Halkasal/polisiklik kenar, pullanma, güneş gören alanlarla sınırlılık, atrofi, skar ve renk değişikliği ayrı kaydedilir. Skarlı foliküler lezyonlar diskoid lupus gibi başka alt tipleri düşündürür. Yaygın kızarıklık yalnız “lupus” etiketiyle açıklanmamalıdır.

AYIRICI TANI: SEDEF, MANTAR VE DİĞER LUPUS BİÇİMLERİ

Sedef, gövde mantarı, nummüler egzama, dermatomiyozit ve ilaç döküntüleri dikkate alınır. Klinik kuşkuya göre mantar incelemesi veya biyopsi seçilir; her halkalı döküntü SCLE değildir. Atipik, kalıcı lezyonlarda kutanöz lenfoma gibi taklitçiler de değerlendirilir.

TANI: BİYOPSİ VE SEROLOJİNİN SINIRLARI

Tanı klinik görünümle başlar; belirsizlikte aktif lezyondan biyopsi ve otoantikorlar yardımcıdır. İnterfaz dermatiti lupusla uyumludur fakat tek başına alt tipi veya ilaç nedenini kanıtlamaz. Doğrudan immünfloresan özgül değildir ve rutin zorunlu test değildir.

Anti-Ro/SSA sık pozitiftir ancak sonuç tek başına tanı koydurmaz. Mayo serisinde test edilen 85 kişinin 84’ünde pozitiflik vardı; bu seçilmiş örneklemdeki oran bütün SCLE olgularına uygulanmaz.

Sistemik kuşkuda kan sayımı, böbrek-idrar değerlendirmesi, anti-dsDNA ve kompleman gibi hedefli testler kullanılır. SLE sınıflama ölçütlerini karşılamak, klinik tanının veya organ şiddetinin yerine geçmez.

TEDAVİ: DERİ KONTROLÜ VE GÜVENLİ SİSTEMİK SEÇENEK

Yerel hastalıkta dermatolog gözetiminde süreli topikal kortikosteroid veya kalsinörin inhibitörü; yaygın hastalıkta erken sistemik tedavi düşünülebilir. Güçlü steroidin yüze gelişigüzel uzun süre sürülmesi uygun değildir. Hidroksiklorokin ilk basamak sistemik seçeneklerdendir; dirençte uzman yeniden değerlendirmesi gerekir.

Japon çalışmasında hidroksiklorokin grubunda ikincil global değerlendirme daha iyi olsa da 16. haftada primer CLASI değişiminin gruplararası farkı anlamlı değildi. Tüm kutanöz lupus tiplerini içeren bu çalışma, yalnız SCLE için kesin üstünlük veya her kişide yanıt garantisi değildir.

ABD Plaquenil etiketinde 4-aminokinolin aşırı duyarlılığı kontrendikedir; QT uzaması, elektrolit bozukluğu ve etkileşen ilaçlar değerlendirilir. Sedefte yarar riski aşmadıkça, porfiride ise kullanımdan kaçınılır; göz hastalığı ayrıca değerlendirilir. Uzun kullanımda kan sayımı ve kas gücü izlenir; böbrek-karaciğer hastalığında doz yeniden değerlendirilir. Etiket erişkin SLE/diskoid lupusu kapsar; SCLE ve pediatrik kullanım yerel ruhsatla ayrıca değerlendirilir.

Hidroksiklorokin gebelikte gerektiğinde en düşük etkili dozla kullanılabilir; emzirme de bireysel değerlendirilir. Gebelik planını hekime bildirin, ilacı kendiniz kesmeyin veya başlamayın.

İZLEM: DERİ YANITI, GÖZ VE GEBELİK PLANI

AAO’nun 2025 revizyonu başlangıçta fundus, OCT ve geniş alan otofloresans değerlendirmesini; ardından yıllık izlemi önerir. İlk beş yılda erteleme yalnız önemli risk faktörü yoksa düşünülebilir. Böbrek hastalığı, tamoksifen, yüksek doz ve ileri başlangıç yaşı izlem planını değiştirir.

Deri aktivitesi ve tedavi toleransı yeniden değerlendirilir. Anti-Ro/SSA veya anti-La/SSB pozitifliğinde gebelik öncesi romatoloji-obstetri planı gerekir; neonatal lupus ve doğumsal kalp bloğu riski deri hastalığının hafif olmasına bakılarak göz ardı edilmez.

PROFESYONEL SEVK: SİSTEMİK HASTALIĞI YENİDEN DEĞERLENDİRME

Yeni proteinüri, sitopeni, düşük kompleman veya sistemik bulgu romatoloji değerlendirmesini gerektirir. Çocuklarda nadir SCLE için yaşa özgü uzman yaklaşımı kullanılır; erişkin çalışmasının doz ve sonuçları doğrudan aktarılmaz.