TAKAYASU ARTERİTİ

Ateş/kilo kaybı, kol-bacak kladikasyonu, karotis ağrısı, angina, geçici nörolojik belirtiler ve hipertansiyon sorgulanır. Hastalık başlangıcı ve önceki damar görüntüleri karşılaştırılır; yeni iskemi belirtisi aciliyet taşır. [2]

Her iki kolda kan basıncı, üst/alt ekstremite nabızları, büyük damar üfürümleri ve karotis hassasiyeti değerlendirilir. Kol sistolik basınç farkı ≥20 mmHg, nabız azalması ve üfürüm 2022 sınıflandırmasında ağırlıklı öğelerdir; normal bulgular erken hastalığı dışlamaz. [2]

Dev hücreli arterit, ateroskleroz, fibromüsküler displazi, enfeksiyöz aortit ve kalıtsal damar hastalıkları düşünülür. Yaş ve lezyon dağılımı yardımcıdır; 50–60 yaşta büyük damar vaskülitleri örtüşebilir. [2,5]

TANI VE SINIFLANDIRMA

Tanı görüntülemeyle damar duvarı ve lümen değerlendirmesini gerektirir. 2022 ACR/EULAR sınıflandırması için tanıda yaş ≤60 ve görüntülemede vaskülit zorunludur; klinik/görüntüleme öğelerinden ≥5 puan gerekir. Taklitler dışlandıktan sonra araştırma sınıflandırması için uygulanır, tek başına tanı testi değildir. [2]

GÖRÜNTÜLEME

EULAR 2023’e göre Takayasu şüphesinde MR tercih edilir; BT, PET veya ultrason alternatiflerdir. Damar duvarı inflamasyonu ile fibrotik darlık ayrılmaya çalışılır. ESR/CRP yardımcıdır ancak tek başına aktiviteyi güvenle dışlamaz. [3]

Aktif hastalıkta glukokortikoid ile metotreksat veya azatiyoprin gibi steroid azaltıcı immünosupresif birlikte kullanılır; dirençli hastada biyolojik seçenekler değerlendirilir. ACR/VF, dirençli olgularda TNF inhibitörünü tosilizumaba koşullu olarak tercih eder. Tüm hastalara rutin antiplatelet verilmez; kritik serebrovasküler tutulum gibi ayrı endikasyonlar gözetilir. [4]

Klinik belirtiler, nabız/tansiyon, inflamasyon ve ilaç toksisitesi izlenir. ACR düzenli noninvaziv görüntülemeyi destekler; EULAR rutin aktivite görüntülemesi yerine şüpheli nüks ve kişiselleştirilmiş yapısal hasar izlemini vurgular. Sıklık hastanın risk ve önceki lezyonlarına göre belirlenir. [3,4]

Metotreksat kullanılıyorsa düzenli kan sayımı ve karaciğer testleri yapılır; ateş veya enfeksiyon belirtisi gecikmeden bildirilir. [6]

İSKEMİ VE GİRİŞİM

İnme, angina, aort komplikasyonu veya ilerleyen ekstremite/organ iskemisi acil multidisipliner değerlendirme gerektirir. Elektif revaskülarizasyon mümkünse hastalık sakinleşince yapılır; yaklaşan organ infarktında acil girişim ertelenmez. Tek başına CRP artışı otomatik immünosupresyon artırma gerekçesi değildir. [4]