TERAPÖTİK PLAZMA DEĞİŞİMİ
ÖZET
Terapötik plazma değişimi (TPE), kanın sıvı bölümünün cihazla ayrılıp uzaklaştırılması ve yerine albümin veya uygun plazma verilmesidir. Kan hücreleri hastaya geri döner. Amaç bazı hastalıklarda zararlı dolaşan proteinleri uzaklaştırmaktır; rutin “kan temizliği”, gençleşme veya genel bağışıklık güçlendirme işlemi değildir. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Endikasyona göre kanıt, erişim ve replasman/komplikasyonlar; diyaliz değil. Hastalığa özgü terapötik aferez; bağışçı plazmaferezi ve eritrosit değişimi kapsam dışıdır.
HASTA NE BEKLER?
Koldaki damarlar yeterliyse periferik erişim, değilse santral kateter gerekebilir. Kan cihazda ayrılırken pıhtılaşmayı önleyici solüsyon kullanılır. Seans sayısı hastalığa ve yanıta göre değişir; tek bir standart kür bütün hastalara uygun değildir. [1]
HAZIRLIK VE İLAÇLAR
Kan sulandırıcılar dahil tüm ilaçlar ekibe bildirilir; bazı ilaçların etkisi plazma değişiminden etkilenebilir. Giriş yolu, sıvı durumu ve önceki reaksiyonlar değerlendirilir. Onamda amaç, alternatifler, damar yolu ve komplikasyonlar açıklanır. [2]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
HASTALIĞA ÖZGÜ ENDİKASYON
ASFA2026 yaklaşımı endikasyonu hastalık ve klinik durum düzeyinde değerlendirir; yalnız antikor bulunması TPE gerekçesi değildir. İşlem öncesinde hedef, aciliyet, seans planı, replasman sıvısı ve hangi klinik/laboratuvar ölçütle durulacağı kaydedilir. [3]
FİZİK MUAYENE
İŞLEM GÜVENLİĞİ
Tansiyon, nabız, ateş, damar yolu ve kan testleri değerlendirilir; seans sırasında düzenli izlem sürer. Hipotansiyon, üşüme, bulantı veya el/ayakta karıncalanma hemen bildirilir. Elektrolit desteği, hız değişimi veya işlemi durdurma kararı ekipçe verilir. [2]
AYIRICI TANI
ANCA VASKÜLİTİNDE SEÇİCİ KARAR
PEXIVAS genel popülasyonda ölüm veya son dönem böbrek hastalığını azaltmadı. Bu, tüm ağır altgruplarda kullanımın yasak olduğu anlamına gelmez. Güncel ASFA ağır/hızla kötüleşen böbrek işlevi veya alveoler kanama gibi klinik bağlama göre seçici değerlendirme yapar. [3,6]
TANISAL YAKLAŞIM
TTP: GECİKMEYE DUYARLI DURUM
İmmün trombotik trombositopenik purpura kuvvetle düşünülüyorsa hematolojiyle acil tedavi planlanır; doğrulayıcı ADAMTS13 sonucunu beklemek yaşam kurtarıcı tedaviyi geciktirmemelidir. TPE plazma replasmanıyla eksik enzim etkinliğini sağlar ve otoantikorları uzaklaştırır. [3]
TEDAVİ
TPE TEK BAŞINA HER ŞEYİ ÇÖZMEZ
İmmün TTP’de TPE ve immün baskılama birlikte planlanır; caplacizumab ve rituksimab uygun hastada uzman kararıyla eklenir. Konjenital TTP aynı mekanizma değildir: 2025 ISTH güncellemesi remisyonda erişilebiliyorsa rekombinant ADAMTS13 replasmanını destekler. [4]
Guillain–Barré sendromunda bağımsız yürüyemeyen uygun hastalarda IVIG veya plazma değişimi seçeneklerdir; peş peşe TPE ve hemen IVIG rutin önerilmez. Solunum ve otonom izlem, immünoterapiden bağımsız olarak önemini korur. [5]
İZLEM VE ÖNERİLER
YANIT VE İŞLEM SONRASI BAKIM
Yanıt, hastalığa özgü klinik ve laboratuvar hedeflerle izlenir; sırf seans tamamlandı diye hastalık kontrol altında sayılmaz. Süre, değiştirilen hacim ve durdurma ölçütü yeniden değerlendirilir. İşlem kaydı sonraki bakım ekibine aktarılır. [3]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL BİLDİRİM
Giriş yerinde durmayan kanama, kızarıklık/akıntı, yeni kol veya bacak şişliği, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı acil değerlendirme gerektirir. İşlem sonrası yorgunluk görülebilir; ciddi yeni belirtiler buna bağlanmamalıdır. [2]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
REPLASMAN VE POPÜLASYON SINIRI
Albümin ve plazma aynı amaçla her durumda birbirinin yerine geçmez; özellikle TTP’de plazma replasmanının biyolojik amacı vardır. Çocuk, gebelik veya ağır dolaşım sorunu bulunan hastada hacim ve erişim planı ilgili uzmanlıklarla bireyselleştirilir. [3]
İŞLEM KARARINI DEĞİŞTİREN AYRIMLAR
Karar klinik amaç, güvenlik ve hastanın tercihleriyle birlikte verilir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Therapeutic Plasma Exchange: Patient Fact Sheet ↗
American Society for Apheresis · Kaynak tarihi: tarih belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-26
- Plasma Exchange Service at NHNN ↗
University College London Hospitals NHS · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- Guidelines on the Use of Therapeutic Apheresis in Clinical Practice-Evidence-Based Approach From the Writing Committee of the American Society for Apheresis: The Tenth Special Issue. ↗
Nicole D Zantek ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2026 · Erişim: 2026-10-26
- 2025 focused update of the 2020 ISTH guidelines for management of thrombotic thrombocytopenic purpura. ↗
X Long Zheng ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-26
- European Academy of Neurology/Peripheral Nerve Society Guideline on diagnosis and treatment of Guillain-Barré syndrome. ↗
Pieter A van Doorn ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2023 · Erişim: 2026-10-26
- Plasma Exchange and Glucocorticoids in Severe ANCA-Associated Vasculitis. ↗
Michael Walsh ve arkadaşları · Kaynak tarihi: 2020 · Erişim: 2026-10-26
- Comparison of plasma exchange with plasma infusion in the treatment of thrombotic thrombocytopenic purpura. Canadian Apheresis Study Group. ↗
G A Rock, K H Shumak, N A Buskard, V S Blanchette, J G Kelton, R C Nair, R A Spasoff · Kaynak tarihi: 1991 · Erişim: 2026-10-26
- A randomized trial comparing intravenous immune globulin and plasma exchange in Guillain-Barré syndrome. Dutch Guillain-Barré Study Group. ↗
F G van der Meché, P I Schmitz · Kaynak tarihi: 1992 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 3 ARAŞTIRMA
Aşağıdaki çalışmalar işlem seçimi, güvenliği veya hasta deneyimiyle doğrudan ilişkilidir; sonuçlar kendi hasta grupları içinde değerlendirilmelidir.
01 · TTP’DE PLAZMA DEĞİŞİMİ VEYA İNFÜZYONU
Comparison of plasma exchange with plasma infusion in the treatment of thrombotic thrombocytopenic purpura. Canadian Apheresis Study Group.
G A Rock, K H Shumak, N A Buskard, V S Blanchette, J G Kelton, R C Nair, R A Spasoff · The New England journal of medicine · 1991
Çalışma türü: Prospektif randomize çalışma
Kapsam: TTP tanılı 102 hasta; 51’er kişilik gruplar.
ÖZET
İlk tedavi döngüsünde yanıt değişim kolunda daha sık, ölüm daha azdı. Altı ayda da plazma değişimi üstünlüğü sürdü.
1991’deki tanı ve ek tedaviler günümüzden farklıdır; gruplar farklı plazma hacmi aldı. Modern kombinasyonların karşılaştırması değildir. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 2062330 · DOI: 10.1056/NEJM199108083250604
02 · GUİLLAİN–BARRÉ’DE IVIG VE PLAZMA DEĞİŞİMİ
A randomized trial comparing intravenous immune globulin and plasma exchange in Guillain-Barré syndrome. Dutch Guillain-Barré Study Group.
F G van der Meché, P I Schmitz · The New England journal of medicine · 1992
Çalışma türü: Çok merkezli randomize çalışma
Kapsam: İki haftadan kısa süredir hastalığı olan, bağımsız yürüyemeyen 150 hasta.
ÖZET
Dört haftada en az bir işlev basamağı iyileşme IVIG’de %53, TPE’de %34 idi; IVIG grubunda daha az komplikasyon bildirildi.
Tek eski çalışma tüm güncel tedavi seçimini belirlemez; erişim, risk ve zamanlama bireyselleştirilir. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 1552913 · DOI: 10.1056/NEJM199204233261705
03 · PEXIVAS: AĞIR ANCA VASKÜLİTİNDE PLAZMA DEĞİŞİMİ
Plasma Exchange and Glucocorticoids in Severe ANCA-Associated Vasculitis.
Michael Walsh, Peter A Merkel, Chen-Au Peh, Wladimir M Szpirt, Xavier Puéchal, Shouichi Fujimoto, Carmel M Hawley, Nader Khalidi, Oliver Floßmann, Ron Wald, Louis P Girard, Adeera Levin, Gina Gregorini, Lorraine Harper, William F Clark, Christian Pagnoux, Ulrich Specks, Lucy Smyth, Vladimir Tesar, Toshiko Ito-Ihara, Janak Rashme de Zoysa, Wojciech Szczeklik, Luis Felipe Flores-Suárez, Simon Carette, Loïc Guillevin, Charles D Pusey, Alina L Casian, Biljana Brezina, Andrea Mazzetti, Carol A McAlear, Elizabeth Broadhurst, Donna Reidlinger, Samir Mehta, Natalie Ives, David R W Jayne, PEXIVAS Investigators · The New England journal of medicine · 2020
Çalışma türü: 2×2 faktöriyel randomize çalışma
Kapsam: Ağır böbrek tutulumu veya yaygın akciğer kanaması bulunan 704 hasta.
ÖZET
Ölüm veya son dönem böbrek hastalığı TPE’de %28,4, kontrol grubunda %31,0 idi; anlamlı fark gösterilmedi.
Genel birleşik sonlanım bazı yüksek riskli altgruplara ilişkin tüm belirsizliği çözmez; işlem enfeksiyon ve kanama yüküyle tartılır. Yalnız yayımlanmış özet değerlendirildi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 32053298 · DOI: 10.1056/NEJMoa1803537
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez. İşlem yalnız yetkin sağlık ekibince ve uygun izlem koşullarında uygulanır.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.