TERAPÖTİK TROMBOSİTAFEREZ

Terapötik trombositaferez, kandaki aşırı trombosit sayısını hızlı biçimde azaltmak amacıyla yapılan bir işlemdir. Kan damardan alınarak trombositleri ayıran cihazdan geçirilir; kalan kan hastaya geri verilir. Çoğunlukla acil klinik gereksinimlerde değerlendirilir. Sağlıklı kişiden başka hastalar için trombosit bağışı alınmasıyla veya hastaya trombosit verilmesiyle aynı işlem amacı taşımaz.

Her yüksek trombosit sonucu aynı riski göstermez. Enfeksiyon, inflamasyon veya demir eksikliği gibi başka bir nedene bağlı yükselmede öncelik nedenin tedavisidir. Bu kişiler genellikle trombosit azaltıcı işleme ihtiyaç duymaz. Primer trombositemide ise pıhtılaşma ve kanama sorunları birlikte görülebilir; hastanın öyküsü ve belirtileri sayıyla birlikte değerlendirilir.

BSH rehberi, acil ciddi olayla birlikte kontrolsüz trombositozu olan veya acil cerrahi öncesinde hızlı düşüş gereken seçilmiş miyeloproliferatif neoplazi hastalarında işlemi ele alır. Etki kısmi ve geçicidir; trombositler yeniden artabilir. Bu nedenle aferez, uygun olduğunda hastalığa yönelik hücre azaltıcı tedavinin yerini alan kalıcı bir çözüm değildir.

ASFA’nın Eylül 2026 sınıflandırması da semptomatik kullanım ile koruyucu amaçlı kullanımı ayırır. Semptomatik trombositoz için kategori II, profilaktik kullanım için kategori III belirtilir; her ikisinin öneri derecesi 2C’dir. Aynı tabloda yer almaları, iki durumda da bütün hastalara işlem yapılması gerektiği anlamına gelmez. Klinik gerekçe açık olmalıdır.

Uygulamada santrifüj yardımıyla fazla trombositler uzaklaştırılır. Devrede pıhtılaşmayı önlemek için sitrat içeren bir çözelti kullanılır. İşlem sırasında üşüme, bulantı, baş dönmesi veya ağız çevresi ve parmaklarda karıncalanma görülebilir. Bunlar hemşireye bildirilmelidir; belirtiyi saklamak güvenliği artırmaz. İşlem süresi ve izlem gereksinimi kişiye göre değişebilir.

Türkiye’den bir geriye dönük seride 44 hastada trombosit sayısında hızlı düşüş bildirilmiştir. Ancak bu tür çalışmalar, işlemin herkeste trombozu veya ölümü önlediğini göstermez. Başlangıç durumları ve eşlik eden tedaviler farklı olabilir. Laboratuvar yanıtı, hastanın belirtileri ve uzun dönem tedavi gereksinimiyle birlikte yorumlanmalıdır; işlem sonrası izlem sona ermez.