TİBİA PLATO KIRIĞI

MEKANİZMA VE KEMİK KALİTESİ

Genç erişkinde yüksek enerjili trafik/spor yaralanması, ileri yaşta zayıf kemikte düşük enerjili düşme görülebilir. Diyabet ve eşlik eden sağlık sorunları ile işlevsel beklentiler tedavi planına katılır. [1]

DERİ VE NÖROVASKÜLER DEĞERLENDİRME

Açık yara, şişlik ve çevre yumuşak dokular; ayağın sinir ve damar işlevi değerlendirilir. [1] Özellikle medial plato yaralanmasında popliteal damar ve peroneal sinir riski vardır; yaygın yaralanmada kompartman sendromu aranır. [2]

EŞLİK EDEN BAĞ VE EKLEM HASARI

Diz instabilitesinde menisküs/bağ yaralanması araştırılır; ağrı ilk muayeneyi kısıtlıyorsa güvenli koşullarda yeniden değerlendirilir. [4] Çocukta proksimal tibia yaralanmasının örüntüsü yaşa ve mekanizmaya bağlıdır; erişkin plato algoritması büyüme plağı yaralanmasının yerine kullanılmaz. [6]

GÖRÜNTÜLEME VE KIRIK ÖRÜNTÜSÜ

Ön-arka/yan grafi ilk basamaktır; şüphe sürerse oblik görüntü veya BT gerekir. Lipohemartroz gizli kırığı düşündürür. BT cerrahi planlamaya yardım eder; distal nabız azalmış/yoksa BT anjiyografi değerlendirilir. [2]

MR rutin her kırığa gerekmez; grafi negatifken güçlü klinik şüphe veya bağ/menisküs hasarı değerlendirmesinde kullanılabilir. [1]

Schatzker I lateral ayrılma, II ayrılma-çökme, III saf çökme, IV medial plato, V bikondiler, VI metafiz-diafiz ayrışmasıdır. Sınıf tek başına damar güvenliğini veya cerrahi gerekliliğini belirlemez. [2]

AMELİYATSIZ YAKLAŞIMIN SINIRI

Kaymamış, stabil eklemli kırıkta ortez ve yakın klinik/grafik izlem uygundur. Medial plato örüntüleri ikincil kaymaya yatkın olduğundan ayrı değerlendirilir. [3]

Lateral ayrılma kırığında yalnız milimetre ölçümü değil genişleme, valgus stabilitesi, nörovasküler durum ve eşlik eden yaralanmalar birlikte değerlendirilir. Cerrahi gerektirmeyen seçilmiş olguda hareket ve yük verme planı ayrı yazılır. [4]

CERRAHİ VE YUMUŞAK DOKU

Eklem uyumsuzluğu, diz instabilitesi, dizilim bozukluğu ve önemli menisküs yaralanması cerrahi gerekçeleri arasındadır. Şiş/büllü doku üzerinden definitif cerrahi yerine yumuşak doku toparlanmasına göre zamanlama yapılır. [5]

Ağır yumuşak doku hasarında geçici eksternal fiksasyon gerekebilir. Açık kırık ve kompartman sendromu ise beklemeli definitif tespitle karıştırılmaz; acil cerrahi sorunlardır. [1]

HAREKET, YÜK VE KOMPLİKASYON İZLEMİ

Seçilmiş ameliyatsız lateral kırıklarda erken haftalık grafi dizilim kaybını yakalamak içindir; ağrı azaldıkça kontrollü hareket planlanır. Tam yük sıklıkla 6–8 hafta kısıtlanır, fakat kişiye ve örüntüye göre değişir. [4]

Ameliyat sonrası yara ilk iki haftada; grafi ve kaynama genellikle 6 ve 12 haftada değerlendirilir. Yük verme tespit ve eklem hasarına göre ayarlanır. Yeni nörovasküler kayıp acildir. [5] Tromboemboliden korunma riske göre değerlendirilir. [2]

ACİL UYARILAR

Soğuk-soluk ayak, yeni uyuşma veya hızla artan şişlik yeniden acil muayene gerektirir; kompartman sendromunda cerrahi geciktirilmez. [1] Çocukta gelişen kompartman sendromu kuşkusu da acildir. [6]