TİFO DIŞI SALMONELLOZ

ETKEN VE BULAŞIN ANLAMI

Beş yaş altındaki çocuklar, özellikle bebekler, ileri yaştakiler ve bağışıklığı zayıflamış kişiler daha dikkatli değerlendirilir. Elli yaş ve üzerinde kalp hastalığı gibi ek hastalıkların bulunması da riski artırabilir. Seyahat öyküsü hem maruziyet hem direnç olasılığının değerlendirilmesine yardımcı olur. Bu özellikler, yalnız yaşa bakarak tedavi seçilemeyeceğini gösterir; kişinin genel sağlık durumu ve mevcut yakınmalar birlikte ele alınır. Gıda kaynaklı bulaşın yaygın olması, hayvan temasının önemsiz olduğu anlamına gelmez. [1]

BELİRTİLER VE HASTA UYARILARI

İshal, karın krampları ve ateş sık görülür; dışkıda kan veya mukus bulunabilir. Bulantı, kusma ve iştahsızlık eşlik edebilir. Birçok kişi birkaç gün içinde iyileşir, ancak süre kişiden kişiye değişir. Kanlı dışkı, uzayan ishal veya kusma, yüksek ateş ve sıvı kaybı bulgularında sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Az idrar, koyu idrar, ağız kuruluğu ve ayağa kalkınca baş dönmesi sıvı eksikliğini düşündürür. Küçük çocuklarda sıvı kaybı hızla gelişebileceği için değerlendirme geciktirilmemelidir. [4]

Enfeksiyon bazen kan dolaşımı, kemik veya eklem gibi bağırsak dışı alanlara yayılır. Ayrıca enfeksiyon sonrasında eklem ağrısı, gözde tahriş veya idrar yaparken ağrı ile seyreden reaktif artrit gelişebilir. Bunlar her hastada beklenen sonuçlar değildir; fakat yeni veya süren yakınmalar “ishal geçti” denilerek göz ardı edilmemelidir. Hastanın iyileşme sürecinde ortaya çıkan belirtileri ve bunların başlangıç zamanını bildirmesi, devam eden bağırsak sorunu ile başka bir komplikasyonun ayrılmasını kolaylaştırır. [4]

TANI VE YÖNETİM İLKELERİ

Etkenin doğrulanmasında dışkı incelemesi ve özellikle kültür önemlidir. Antibiyotik gerekecekse duyarlılık bilgisi tedavi seçimine yardımcı olur. Çoğu bağırsak enfeksiyonunda temel yaklaşım sıvı kaybının karşılanması ve destekleyici bakımdır; her pozitif test otomatik antibiyotik gerektirmez. Ağır hastalık veya invaziv enfeksiyon riski bulunan kişilerde antibiyotik düşünülür. İlacın seçimi, kişinin özelliklerine ve direnç verilerine dayanır. Evde kalan bir antibiyotiği kullanmak doğru ilaç seçimini garanti etmez. [2]

Belirtiler kaybolduktan sonra bakterinin dışkıyla atılması bir süre devam edebilir. Bu yüzden klinik düzelme, bulaştırma riskinin aynı anda sıfırlandığı anlamına gelmez. Hastanın çocuk bakımı, sağlık hizmeti veya gıda hazırlama işinde çalışması taburculuk ve işe dönüş görüşmesinde belirtilmelidir. Laboratuvar sonucu, klinik gidiş ve halk sağlığı değerlendirmesi birbirini tamamlar; tek başına dışkının görünümü etkeni belirlemek için yeterli değildir. [2]

Bağırsak enfeksiyonu sonrasında dışkılama alışkanlığının eski düzenine dönmesi zaman alabilir. Yine de yeni kanama, kalıcı ağrı veya süren ishal yalnız iyileşme süreci olarak yorumlanmamalıdır. Sağlık görüşmesine belirtilerin başlangıcını, günlük değişimini ve sıvı alımını not ederek gitmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Komplikasyonlar seyrektir, fakat belirgin sıvı kaybı ve bağırsak dışı belirtiler yeniden başvuru gerektirir. [4]

KORUNMA VE ÖĞRETİCİ ÖZET

Ellerin yıkanması, çiğ ve yenmeye hazır gıdaların ayrılması, uygun pişirme ve soğukta saklama birlikte önemlidir. Hayvan sağlıklı görünse bile bakteri taşıyabilir; hayvan veya yaşam alanıyla temas sonrasında el temizliği unutulmamalıdır. Pastörize süt ve güvenli içme suyu tercih edilir. Havuz veya doğal sularda yüzerken su yutmamak da korunmanın parçasıdır. [3]