TIKINIRCASINA YEME BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE NEDENLER

Olağandan hızlı yemek, aç değilken yemek, rahatsız edici doluluğa kadar sürdürmek ve başkalarından gizlemek görülebilir. Yeme dönemleri sonrasında kişi kendini kötü hissedebilir. Genler, duygu ve düşünceler, sosyal baskı ve çevre birlikte rol oynar. Öğün atlama veya aşırı kısıtlama bazı kişilerde döngüyü besleyebilir. [6]

Bu durum her zaman kilo artışıyla fark edilmez. Yakınlar saklanan yiyecekleri veya yeme davranışı değişikliğini görebilir; fakat suçlayıcı sorgulama yardım aramayı zorlaştırır. Konuşma, beden ölçülerinden önce kişinin sıkıntısına ve destek ihtiyacına odaklanmalıdır. [2]

TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Yeme bozuklukları konusunda deneyimli uzman, kontrol kaybını, atakların sıklığını, ilişkili duyguları ve günlük yaşamdaki etkisini değerlendirir. Ara sıra aşırı yemek tek başına tanı değildir. Değerlendirme sırasında diğer ruhsal belirtiler ve sağlık sorunları da ele alınır; tedavi buna göre kişiselleştirilir. [3]

Aile hekimi yeme alışkanlıklarını, genel sağlık durumunu ve kilosunu değerlendirebilir; şüphe varsa uzman ekibe yönlendirir. Randevuya güvenilen birinin eşliği yardım istemeyi kolaylaştırabilir. Kişi “henüz yeterince kötü değilim” düşüncesiyle beklememelidir. [2]

Bu karşılaştırmada telafi davranışlarının ayrımı NIMH tanımlarına dayanır. [5]

Bu tablo klinik görüşmeyi yönlendirir; tanılar kişinin dış görünüşünden seçilmez. [2,3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavide tıkınırcasına yeme bozukluğuna odaklı rehberli öz yardım ve BDT seçeneklerdir. BDT, atakları sürdüren düşünce ve davranışlarla çalışır; bireysel veya grup halinde uygulanabilir. Amaç kişinin yalnız “daha az yemesi” değil, güvenli ve sürdürülebilir bir yeme düzeni kurabilmesidir. [2]

NICE, psikoterapinin temel hedefini doğrudan kilo kaybı olarak belirlemez. Düzenli öğünler ve duygusal tetikleyicilerle çalışma önemlidir; tedavi sırasında katı zayıflama diyeti atakları tetikleyebilir. İlaç, tek başına tedavinin yerine geçirilmemelidir. [4]

Bazı kişilerde ilaç veya farklı psikoterapi yaklaşımları planlanabilir. BDT dışında kişilerarası terapi de seçenekler arasındadır. Beslenme bozukluğu deneyimi olan diyetisyen, ruh sağlığı ekibiyle birlikte çalışmalıdır. Eşlik eden metabolik hastalıkların yönetimi önemlidir, ancak kilo yönetiminin zamanlaması atakların kontrolü ve kişinin durumuyla birlikte değerlendirilir. [3]

İZLEM VE ÖZEL GEREKSİNİMLER

Görüşmelere atakların hangi koşullarda başladığını ve sonrasında ne hissedildiğini gösteren kısa notlarla gitmek yararlı olabilir. Amaç kalori hesabıyla kişiyi cezalandırmak değil, döngüyü anlamaktır. Sürekli aç kalma, katı yiyecek yasakları veya kaçamak sonrası cezalandırıcı davranışlar varsa ekiple açıkça konuşulur. [1]

Tedavi yanıtı, yalnız kilo üzerinden değil atakların azalması, kontrol hissinin güçlenmesi ve gündelik işlevle değerlendirilir. Gençlerde gelişim ve aile bağlamı; erişkinlerde eş hastalıklar ve önceki diyet deneyimleri planı etkiler. Düzelme zaman alabilir; tek bir zor dönem tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. [2,3]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Şiddetli fiziksel yakınma veya kendine zarar düşüncesi, yeme davranışından ayrı bir güvenlik değerlendirmesi gerektirir. Yakın yaşam tehlikesinde 112/acile başvurulur. Daha önce bilinmeyen kusma, ilaçla çıkarma veya uzun açlık ortaya çıkarsa tanı ve fiziksel risk yeniden değerlendirilmelidir. [2,3]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Kişi görüşmeye gelirken kontrol kaybını nasıl yaşadığını kendi sözcükleriyle anlatabilir; “çok yedim” ifadesi herkes için aynı şeyi anlatmaz. Yemek davranışını ahlaki bir başarı veya başarısızlık gibi değerlendirmek, kişinin yaşadığı sıkıntıyı anlamayı zorlaştırır. Tedavide konuşulacak hedeflerden biri, bir sonraki hafta günlük yaşamda neyin daha yönetilebilir olmasının istendiğidir. Bu hedef bir kilo sayısı olmak zorunda değildir. Görüşme sonrasında planın hangi kısmının anlaşılmadığını belirtmek ve uygulanması güç öneriler için alternatif istemek doğaldır.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.