TONSİLLEKTOMİ
ÖZET
Tonsillektomi, boğazın iki yanında bulunan bademciklerin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ameliyatın olası yararı, atakların günlük yaşam üzerindeki yükü ve ameliyatın riskleri birlikte değerlendirilerek karar verilir. Her boğaz ağrısı tonsillit değildir; bademcikler alındıktan sonra da başka nedenlerle boğaz ağrısı yaşanabilir. Ameliyat bütün gelecekteki boğaz yakınmalarını önleme garantisi değildir.
Çocuklarda tekrarlayan boğaz enfeksiyonları yanında uykuda solunum bozukluğu da önemli bir değerlendirme nedenidir. Enfeksiyonların sıklığı ve tıbbi kaydı, eşlik eden durumlar ve uyku belirtileri ayrı ayrı ele alınır. Cerrahi gereksinimin belirsiz olduğu veya muayene ile anlatılan uyku yakınmalarının uyuşmadığı çocuklarda uyku incelemesi kararın açıklığa kavuşmasını sağlayabilir.
Tonsillektomi genel anestezi altında yapılır. Ameliyat öncesinde kullanılan ilaçlar ekibe bildirilmelidir; yakın zamanda enfeksiyon geçirilmesi de haber verilmesi gereken bir durumdur. Sonrasında boğaz ağrısı ve kulağa vuran ağrı beklenebilir. İyileşme alanındaki beyaz ya da sarı görünüm tek başına enfeksiyon anlamına gelmez. Düzenli sıvı ve besin alımı ile önerilen ağrı kontrolü iyileşme planının parçalarıdır.
İlk günlerde ağrı artabilir ve işten ya da okuldan yaklaşık iki hafta uzak kalmak gerekebilir. Çocukta izlem veya cerrahi kararı aileyle birlikte alınır; bazı çocukların yakınmaları zamanla azalabilir. İntrakapsüler yaklaşımda kapsül korunur ve az miktarda doku kalabilir; kalan dokunun büyümesiyle belirtilerin tekrarlaması olasılığı görüşülmelidir.
Erişkinlerde tekrarlayan akut tonsillit için yapılan NATTINA araştırması, cerrahinin iki yılda boğaz ağrılı gün sayısını azaltabildiğini göstermiştir. Bununla birlikte ameliyatla ilişkili istenmeyen olaylar, özellikle kanama, araştırmada belirgindi. Bu bulgu seçilmiş hastalarda yarar olduğunu destekler; az sayıda hafif yakınması olan herkese ameliyat önerildiği anlamına gelmez.
Ameliyattan sonra ağızdan kan gelmesi veya kan kusma olağan iyileşme belirtisi sayılmaz. Kişi böyle bir durumda hemen tıbbi değerlendirme almalıdır. Ağrıyı ve sıvı alımını yönetmek önemlidir, ancak kanamayı evde izleyerek geçmesini beklemek güvenli bir yaklaşım değildir.
- tonsillektomi
- tekrarlayan tonsillit
- uykuda solunum bozukluğu
- ameliyat sonrası kanama
- ortak karar
GENEL OKUYUCU
GENEL OKUYUCU İÇİN: SEÇENEKLERİ KONUŞMAK
Karar görüşmesine atakların iş, okul ve günlük yaşam üzerindeki etkisini getirmeniz yararlıdır. Cerrahi dışı bakım, atak olduğunda belirtilerin giderilmesini ve uygun durumda enfeksiyon tedavisini kapsar; ameliyatın iyileşme süresi ve kanama riskiyle birlikte karşılaştırılmalıdır.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
ATAK KAYDI VE KARAR EŞİĞİ
Çocukta yılda yediden, iki yıl boyunca yılda beşten veya üç yıl boyunca yılda üçten az atakta izlem önerilir. Eşiğe ulaşılması otomatik ameliyat değildir: her atakta kaydedilmiş en az bir destekleyici bulgu (ateş, servikal adenopati, tonsil eksüdası veya pozitif A grubu streptokok testi) aranır. PFAPA, birden fazla peritonsiller apse veya birden fazla antibiyotiğe alerji ya da intolerans kararı değiştirebilir.
FİZİK MUAYENE
AMELİYAT ÖNCESİ GÜVENLİK DEĞERLENDİRMESİ
Kişisel ve ailevi olağandışı kanama veya morarma öyküsü sorgulanır; gevşek, kaplama veya kuronlu dişler anestezi ve cerrahi ekibine bildirilir. Onamda yalnız beklenen yarar değil, ağrı, kanama halinde hastaneye dönüş ve iyileşme için ayrılacak zaman da konuşulur.
Ateş veya yeni enfeksiyon varsa ekip ameliyatın ertelenmesini değerlendirmelidir. Bu karar kişinin kendisinin ilaç kesmesi ya da ameliyata hazırlanmayı değiştirmesi yerine cerrahi ekiple görüşülerek alınır.
AYIRICI TANI
BEKLENEN BULGU İLE KOMPLİKASYONUN AYRIMI
Boğazdaki beyaz-sarı iyileşme alanı ve kulağa yansıyan ağrı ameliyat sonrasında görülebilir. Bunları tek başına enfeksiyon kanıtı saymak doğru değildir; ağrının şiddeti ve sıvı alımı bakım planında değerlendirilir.
Tükürükte veya kusmukta kan görülmesi ise acil değerlendirme gerektirir; kanın koyu renkli olması tek başına güven vermez.
TANISAL YAKLAŞIM
ARAŞTIRMANIN KLİNİK YORUMU
NATTINA, yeni KBB sevki yapılmış ve tekrarlayan akut tonsilliti olan 16 yaş ve üzeri kişilerde yürütüldü. Birincil sonuç hastanın haftalık bildirdiği boğaz ağrılı günlerdi. Açık tasarım ve seçilmiş sevk popülasyonu, sonucu daha hafif olgulara aktarırken önemlidir.
TEDAVİ
ÇOCUKTA YATIŞ PLANI
Üç yaşından küçük veya ağır obstrüktif uyku apneli çocukta ameliyat sonrası gece hastane izlemi planlanır. Rehber ağır apne için AHI en az 10 olay/saat, en düşük oksijen satürasyonu yüzde 80’in altında veya ikisini kullanır. Uyku belirtileri cerrahiden sonra sürebilir ya da tekrarlayabilir.
İZLEM VE ÖNERİLER
İYİLEŞMENİN İZLENMESİ
Çocukta derlenme sırasında nabız, oksijen düzeyi ve solunum gözlenir. Evde ağrının yönetimi sıvı ve besin alımını desteklemelidir. İntrakapsüler cerrahi sonrası yeniden horlama veya tonsillit gelişirse kalan dokunun büyümesi dahil nedenler cerrahla değerlendirilir; yeni ameliyat gerekliliği otomatik kabul edilmez.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
KANAMA DURUMUNDA
Ağızdan kan tükürme veya kan kusmada hemen tıbbi yardım alın; ağır kanamada acil yardım çağırın. Bu uyarı yalnız parlak kırmızı kan için değildir. Kanamayı evde durdurmaya yönelik girişimler profesyonel değerlendirmeyi geciktirmemelidir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Making a decision about recurrent tonsillitis in children and adults ↗
NHS England ve ENT UK · Kaynak tarihi: PDF son güncelleme Ağustos 2023; yayın sayfası 2026 güncellemesi belge tarihi sayılmadı · Erişim: 2026-10-31
- Tonsillectomy in Children: Update to Guidelines for Treating and Managing Care ↗
AAO-HNSF · Kaynak tarihi: 2019-02-05 · Erişim: 2026-10-31
- Tonsillectomy advice leaflet ↗
Cambridge University Hospitals · Kaynak tarihi: 2023-11-20 · Erişim: 2026-10-31
- Tonsillectomy with or without adenoidectomy ↗
Frimley Health NHS Foundation Trust · Kaynak tarihi: Onay 2026-02-23; planlı inceleme 2029-02-01 · Erişim: 2026-10-31
- Tonsillectomy ↗
Canadian Society of Otolaryngology–Head and Neck Surgery · Kaynak tarihi: Tek güncelleme tarihi belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-31
- Tonsillectomy ↗
Cambridge University Hospitals · Kaynak tarihi: Görüntülenen ilgili bölümde sürüm tarihi belirtilmemiş · Erişim: 2026-10-31
- Conservative management versus tonsillectomy in adults with recurrent acute tonsillitis in the UK (NATTINA): a multicentre, open-label, randomised controlled trial ↗
Wilson JA ve arkadaşları; Lancet · Kaynak tarihi: 2023-06-17; elektronik yayım 2023-05-17 · Erişim: 2026-10-31
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
Klinik sorularla doğrudan ilişkili doğrulanmış çalışmalar seçildi; yirmi yayın kotası doldurulmadı. Okuma kapsamı ve çalışma sınırlılıkları ayrıca belirtildi.
01 · NATTINA: CERRAHİ VE KONSERVATİF BAKIM
Conservative management versus tonsillectomy in adults with recurrent acute tonsillitis in the UK (NATTINA): a multicentre, open-label, randomised controlled trial
Wilson JA ve arkadaşları · Lancet · 2023
Çalışma türü: Yirmi yedi merkezli, açık etiketli randomize çalışma.
Kapsam: Dört yüz elli üç katılımcı randomize edildi; birincil ITT analizinde 429 kişi vardı.
ÖZET
Yirmi dört ayda medyan boğaz ağrılı gün 23 ve 30; düzeltilmiş hız oranı 0,53 idi. Cerrahi yapılan 231 kişinin 44’ünde kanama bildirildi.
Özet okundu. Katılımcılar en az 16 yaşındaydı; açık tasarım ve özbildirim sınırlılıktır. Kanama oranı yeniden ameliyat oranı değildir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 37209706 · DOI: 10.1016/S0140-6736(23)00519-6
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı ve tedavinin veya sağlık profesyonelinin bireysel değerlendirmesinin yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.