TORAKOLOMBER OMURGA KIRIKLARI

MEKANİZMA VE KEMİK KIRILGANLIĞI

Travmanın enerjisi, ağrının yeri, yeni güç/duyu kaybı ve eşlik eden yaralanmalar sorgulanır. Yaş, osteoporoz ve ankilozan spondilit değerlendirmeyi değiştirir. Ankilozlu omurga zorla düz pozisyona getirilmez; kişinin olağan hizası korunur. [2]

TRAVMA VE NÖROLOJİK MUAYENE

Başka ciddi yaralanmalar dışlanırken kol ve bacak gücü, duyu, refleksler ve pozisyon hissi değerlendirilir. Mesane/bağırsak işlevi ve gerekli sakral muayene sinir hasarı araştırmasının parçasıdır. [1] Klinik anormallik varsa korunma önlemleri omurga ekibinin değerlendirmesine kadar sürdürülür. [2]

TRAVMA DIŞI VE EŞLİK EDEN NEDENLER

Kas zorlanması gibi görünen ağrıda kırık gözden kaçabilir; düşük enerjili çökmede osteoporoz ve tümör araştırılır. Emniyet kemeriyle fleksiyon-distraksiyon yaralanması yalnız omurga sorunu değildir; yüksek enerjili travmada diğer organ yaralanmaları da değerlendirilir. [1]

BT, MR VE YAŞA UYGUN GÖRÜNTÜLEME

BOA travmatik yaralanmanın değerlendirilmesinde BT’yi başlangıç görüntülemesi olarak önerir. BT belirsizse, nörolojik defisit/omurilik hasarı şüphesi varsa veya ankilozlu omurgada ağrı varsa MR gerekir. [2]

BT kemik morfolojisini gösterir fakat disko-ligamentöz kompleksi güvenilir biçimde dışlayamaz; şüphede MR kullanılır. AO sınıflaması ve TLICS; morfoloji, stabilite ve nörolojiyi birlikte ele alan karar araçlarıdır. [4]

MORFOLOJİ VE İNSTABİLİTE

AO A tipi kompresyondur: A3’te arka duvar ve tek son plak, A4’te iki son plak tutulur. B tipi gerilim bandı ayrılmasıdır; B1 kemik Chance, B2 posterior bağ/kemik, B3 hiperekstansiyon örüntüsünü içerir. C tipinde translasyon veya çıkık vardır. M1 belirsiz gerilim bandı, M2 tedaviyi etkileyen hasta özelliklerini belirtir. [5]

CERRAHİ VEYA KONSERVATİF KARAR

Nörolojik durum, posterior bağ kompleksi, çökme/deformite ve kanal etkilenmesi birlikte değerlendirilir. Belirgin çökme, kifoz veya nörolojik defisitle ilişkili kanal daralması olmayan seçilmiş A2–A4 kırıklar konservatif izlenebilir. B/C örüntüleri genellikle cerrahi değerlendirme gerektirir. Defisitsiz patlama kırığında her hasta için otomatik ameliyat ya da otomatik korse kararı doğru değildir. [4]

Stabil kırıkta korseyle veya korsesiz erken mobilizasyon düşünülebilir; erişkindeki bağ kopmasını korse yeterince kontrol etmeyebilir. Kontrol ön-arka/yan grafiler yer değiştirmeyi değerlendirir. Korse bırakıldıktan sonra karın ve paraspinal kas rehabilitasyonu önemlidir. [6]

CERRAHİNİN SINIRLARI

Defisitli patlama kırığında dekompresyon ve stabilizasyon değerlendirilebilir. Yaklaşım yaralanmaya göre seçilir; tek başına belirli bir kifoz açısı bütün hastalarda cerrahi zorunluluğu oluşturmaz. Anterior veya posterior yaklaşımın evrensel üstünlüğü gösterilmemiştir. [4]

KOMPLİKASYONLARIN ÖNLENMESİ

Hareketsizlikte venöz tromboz/akciğer embolisi, pnömoni ve basınç yarası riski için koruyucu bakım planlanır. Cerrahi sonrası yara enfeksiyonu, beyin-omurilik sıvısı kaçağı, kaynamama ve implant yetmezliği izlenir. [1]

YAZILI İZLEM VE İŞLEV

Ameliyatsız planda stabilite, korse gereksinimi/süresi, bakım ve takip açıkça belgelenir. [2] Ağrı ve hareket kapasitesi ile seri görüntüleme birlikte yorumlanır; yalnız grafide şeklin düzelmesi klinik iyileşme değildir. Korse kullanım süresi ve rehabilitasyon yaralanmaya göre ayarlanır. [6]

ACİL YENİDEN DEĞERLENDİRME

Yeni veya artan bacak güçsüzlüğü, uyuşma ya da idrar/bağırsak kontrol değişikliği acil değerlendirme gerektirir. [1] Nörolojik bulguda omurga korunması sürdürülür ve MR/uzman değerlendirmesi yapılır. [2]