TOURETTE SENDROMU

BELİRTİLER VE GÜNLÜK ETKİLER

Tiklerin türü ve şiddeti zaman içinde değişebilir. Stres, heyecan veya yorgunlukla belirginleşebilirler. Kişi bazen tiki kısa süre bastırabilse de bu, istediği anda tamamen durdurabileceği anlamına gelmez. Ailede benzer yakınmalar bulunabilir. Belirtiler bazı kişilerde yaşla azalırken bazılarında erişkin dönemde sürer; tek bir çocuk için kesin gidişat vaat edilemez. [1]

Tiklerin sayısından çok ağrı, yaralanma, derslere katılım ve sosyal yaşam üzerindeki etkisi önemlidir. DEHB, obsesif kompulsif belirtiler veya kaygı eşlik edebilir; bazen günlük güçlüğün asıl kaynağı bunlardır. Değerlendirme yalnız dışarıdan görülen hareketleri saymaya indirgenmemelidir. [3]

KLİNİK TANI VE AYIRICI TANI

CDC'nin aktardığı DSM-5-TR çerçevesinde Tourette tanısında en az iki motor ve en az bir ses tiki öyküsü, ilk tikten itibaren en az bir yıllık süre ve 18 yaşından önce başlangıç aranır. Hareket ve ses tiklerinin aynı anda görülmesi şart değildir. İlaç, madde veya başka tıbbi durumun etkisiyle daha iyi açıklanmaması gerekir. [2]

Ani başlayan, alışılmadık tik benzeri davranışlar başka bir değerlendirme gerektirebilir. Özellikle sonradan başlayan belirtiler otomatik olarak Tourette kabul edilmez. İşlevsel tik benzeri tabloların değerlendirilmesi ve tedavisi farklı olabilir; kişiler belirtileri nedeniyle suçlanmamalıdır. [2]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tikler belirgin sıkıntı veya işlev kaybı yaratmıyorsa her kişiye ilaç gerekmez. Eğitim, destek ve izlem yeterli olabilir. Tedavi gerekiyorsa tikler için kapsamlı davranışsal müdahale, yani CBIT, önemli bir seçenektir. Bu program tik öncesindeki duyumları fark etmeyi, uygun karşılık davranışlarını öğrenmeyi ve belirtileri etkileyen çevresel koşulları düzenlemeyi içerir. [3]

CBIT “tik yapma” demek veya ceza uygulamak değildir; eğitimli terapistle kazanılan becerilere dayanır. İlaçlar bazı kişilerde tikleri azaltabilir ancak herkeste aynı etkiyi göstermez ve hastalığı bütünüyle ortadan kaldırmaz. Karar kişinin hedefleri, yan etkiler ve eşlik eden sorunlarla birlikte verilir. DEHB veya obsesif kompulsif belirtilerin uygun tedavisi ayrıca planlanmalıdır. [3]

İZLEM, AİLE VE OKUL

Okulla bilgi paylaşımı ve destek düzenlemeleri çocuğun gereksinimlerine göre konuşulmalıdır. Ailenin tikleri sürekli hatırlatması veya utandırıcı biçimde uyarması yerine anlayışlı bir ortam sağlanması önemlidir. Yeterli uyku ve düzenli etkinlik günlük iyilik halini destekleyebilir. Kanıtı belirsiz tamamlayıcı yöntemler, değerlendirme ve etkili tedavinin yerine geçirilmemelidir. [1]

Kontrol görüşmesine gelirken hangi belirtilerin gerçekten zorlayıcı olduğunu örneklerle anlatmak yararlıdır: Boyun ağrısı mı, yazı yazmada güçlük mü, akran tepkileri mi? Böylece tedavinin hedefi “hiç hareket etmemek” değil kişinin yaşamını kolaylaştırmak olarak belirlenebilir. Belirtilerin dalgalanması tek başına tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. [1,3]

UYARILAR VE BAŞVURU

Ağrıya veya yaralanmaya neden olan tikler, belirgin okuldan uzaklaşma veya ruhsal zorlanma için profesyonel yardım gerekir. Yeni güç kaybı, bilinç kaybı veya ağır yaralanma sıradan tik olarak değerlendirilmemelidir. Yakın güvenlik tehlikesinde acil hizmete başvurulmalıdır.

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Çocuğa destek planı anlatılırken kendi görüşü de sorulmalıdır: Sınıfta hangi durum zor geliyor, öğretmenin nasıl davranması yardımcı olur, arkadaşlarına ne kadar bilgi verilmesini ister? Bu sorular bir açıklama yapmaya zorlamak için değildir. Erişkin kişilerde benzer biçimde iş ortamı ve mahremiyet tercihleri konuşulabilir. Tikleri gizlemeye yönelik baskı yerine kişinin seçtiği işlevsel hedefler öne çıkarılmalıdır. Aile ve okulun görevleri açık olduğunda takip görüşmesi yalnız belirtileri saymak yerine destek düzeninin gerçekten uygulanıp uygulanmadığını da değerlendirebilir.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.