TRANSVERS MİYELİT

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Yakınmalar saatler veya günler içinde ilerleyebilir; bazı kişilerde daha yavaş belirginleşir. Kol veya bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, yanma, sırtta ağrı ve gövde çevresinde kuşak hissi görülebilir. Etkilenen omurilik düzeyi, belirtilerin vücudun hangi kısmında olacağını belirler. Boyun düzeyindeki etkilenme kolları da kapsayabilir. İdrar kaçırma kadar idrarı başlatamama da önemlidir. [2]

İki tarafın eşit derecede etkilenmesi şart değildir. Muayenede duyunun değiştiği bir seviye saptanması omurilik hastalığı açısından yol göstericidir. Bununla birlikte güç kaybının derecesi veya reflekslerin görünümü zaman içinde değişebilir. Bu nedenle ilk muayene kaydı sonraki değerlendirmelerle karşılaştırılır. Belirtinin yeri, başlangıç zamanı ve ilerleme hızı hastadan ayrıntılı öğrenilir. [3]

NEDENLER VE RİSKLER

Multipl skleroz, nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu ve başka bağışıklık ilişkili hastalıklar olası nedenler arasındadır. Enfeksiyonlar, bazı sistemik inflamatuvar hastalıklar ve nadiren kanserle ilişkili bağışıklık yanıtları da araştırılabilir. Bütün değerlendirmeye karşın neden açıklanamazsa idiyopatik olarak adlandırılabilir. Her miyelit atağı multipl skleroz değildir; altta yatan neden, tekrar riskini ve uzun dönem tedaviyi değiştirir. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Öncelikle omuriliğe dışarıdan bası yapan cerrahi nedenler ve damar kaynaklı omurilik hastalığı dışlanmalıdır. Omurilik MR'ı bu ayrımda önemlidir. Beyin MR'ı, beyin-omurilik sıvısı ve uygun kan incelemeleri neden araştırmasını tamamlayabilir. Klinik örüntüye göre AQP4 ve MOG antikorları değerlendirilir; sonuçlar tek başına, hastanın bulgularından bağımsız tanıya dönüştürülmez. Periferik sinir hastalıkları da ayırıcı tanıda bulunabilir. [3]

Kan testleri enfeksiyon veya vitamin eksikliği gibi başka açıklamaları araştırabilir. Belden sıvı alma işlemi, sıvıdaki hücreler, proteinler ve enfeksiyonla ilgili bulguların değerlendirilmesini sağlar. Bütün hastalarda aynı neden bulunmadığı için inceleme listesi de aynı olmaz. Hastaya testin yalnız “miyelit var mı” sorusuna değil, “neden oldu ve tekrarlar mı” sorularına da yardım ettiği anlatılmalıdır. [4]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Akut tedavi, omurilik inflamasyonunu azaltmayı ve varsa enfeksiyonu yönetmeyi hedefler. Damar içi kortikosteroidler sıklıkla kullanılır. Ağır hastalıkta veya steroidle yeterli yanıt alınmadığında plazma değişimi değerlendirilebilir. Tedavinin seçimi nöroloji ve ilgili ekiplerce yapılır; belirti düzelmesini beklemek uğruna gerekli müdahale geciktirilmez. Ağrı, kasılmalar ve mesane sorunlarının tedavisi de eşzamanlı planlanır. [4]

İyileşme kişiden kişiye değişir. Bazıları belirgin toparlanırken bazılarında güçsüzlük, kas sertliği veya mesane-bağırsak sorunları kalabilir. İlk günlerdeki bulgular, kişinin uzun dönem işlevini kesin olarak belirlemez. Hastaya ne tamamen düzeleceği garantisi verilir ne de erken dönemde kalıcı kayıp kesinleştirilir. Uzun süreli rehabilitasyon gerekebilir; iyileşme yalnız hastanedeki ilk tedavi dönemiyle sınırlı değildir. [2]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Rehabilitasyonda yürüme, transfer, el işlevleri ve günlük bakım hedefleri birlikte belirlenir. Duyu kaybı ve hareket kısıtlılığı olanlarda cilt yaralarının önlenmesi, mesane ve bağırsak programları önemlidir. Ev ve iş ortamındaki erişilebilirlik değerlendirilir. Gereken yardımcı araçlar bağımsızlığı azaltan bir işaret değil, güvenli hareketi destekleyen araçlardır. Bakım verenlerin eğitimi de bu planın parçasıdır. [3]

Çocuk ve erişkinlerde nedenler ile rehabilitasyon gereksinimleri farklılaşabilir. Bazı hastalarda tekrar atağı önleyici bağışıklık tedavisi gerekir; tek atak geçiren herkes aynı uzun dönem ilacı kullanmaz. Yeni güç veya duyu değişikliği olduğunda önceki atağın olağan devamı kabul edilmeden hekimle görüşülür. Takip, kişinin klinik durumu ve nedenine göre düzenlenir. [1]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Hızla artan kol-bacak güçsüzlüğü, yeni idrar yapamama, bağırsak kontrol kaybı veya belirgin duyu değişikliğinde acile başvurulur. Hızlı kötüleşme ya da solunum güçlüğünde 112 aranır. Hasta yürümekte zorlanıyorsa düşme riskini artıracak şekilde tek başına hareket ettirilmez. Acil değerlendirme, hem miyeliti hem de benzer belirti veren başka omurilik acillerini ayırmak içindir. [1]

Tablo, iyileşmeyi yalnız yürüyüşe indirgememeyi hatırlatır. [2]