TRİKOTİLLOMANİ VE DERİ YOLMA BOZUKLUĞU

DAVRANIŞIN İŞLEVİNİ VE ZARARINI ANLA

Başlangıç, bölgeler, otomatik/odaklanmış davranış, ortam, duyusal tetikleyiciler, duygu ve düşünceler sorulur. Kişinin davranışı durdurma girişimleri ve günlük yaşam etkisi kaydedilir. [4]

Saç yutma/çiğneme, karın yakınmaları, deri hasarı ve enfeksiyon sorgulanır. Etkilenen alan muayene edilir; depresyon, kaygı, OKB ve madde kullanımı birlikte bulunabilir. [5]

GÖRÜNÜŞ BENZERLİĞİ TANI EŞİTLİĞİ DEĞİLDİR

Deri hastalıkları, beden dismorfik bozukluğunda görünüşü düzeltme çabası, psikotik inanç/algılar, stereotipiler ve kasıtlı kendine zarar davranışı ayırıcı tanıdadır. Davranışın amacı ve bağlamı belirleyicidir. [4]

Egzama veya akne yolmayı tetikleyebilir; bunların tedavisi ve belirgin cilt hasarında dermatoloji değerlendirmesi gerekebilir. [3]

İKİ İLİŞKİLİ FAKAT AYRI TANI

Trikotillomani için saç kaybına yol açan yineleyici koparma, azaltma/bırakma girişimleri ve klinik açıdan önemli sıkıntı veya işlev kaybı birlikte bulunur. Deri yolmada aynı çekirdek yapı, deri lezyonuna yol açan yineleyici yolma üzerinden değerlendirilir. Başka bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır. [1]

Saç kaybı dermatolojik hastalıktan kaynaklanmamalıdır. Deri yolmada madde etkisi veya uyuz gibi tıbbi nedenler dışlanır. [4]

DAVRANIŞSAL TEDAVİ ÇEKİRDEĞİ

Alışkanlığı tersine çevirme eğitimi (HRT), farkındalık, davranışla bağdaşmayan karşı tepki ve destekleyici sosyal katılım içerir. ComB yaklaşımı duyusal, bilişsel, duygusal, motor ve çevresel bileşenlere göre kişiselleştirilir. ACT/DBT dürtüye dayanma ve duygu düzenlemeyi destekleyebilir. [4]

HRT içeren BDT, saç koparmada temel tedavidir. Çocuk ve ergenler yaşlarına uygun ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirilir. Antidepresanlar trikotillomani için genellikle rutin verilmez. [2]

İLAÇ ARAŞTIRMALARINI DOĞRU YORUMLA

N-asetilsistein yetişkin trikotillomanisinde bir küçük çalışmada yarar gösterirken, çocuk çalışmasında plasebodan üstün bulunmamıştır. Yetişkin sonucu çocuklara taşınamaz. [6,7]

Deri yolmada N-asetilsistein ve iki bozukluğu birlikte inceleyen memantin çalışması umut vericidir; ancak kısa süreli araştırma sonuçları her hasta için standart tedavi veya ruhsat kanıtı değildir. Uzman değerlendirmesi olmadan ilaç/takviye başlanmamalıdır. [8,9]

İlaç düşünülürse eşlik eden ruhsal hastalıklar ve bireysel yarar/zarar değerlendirilir; ilaç psikoterapinin yerine otomatik olarak geçmez. [5]

BELİRTİ KADAR İŞLEVİ İZLE

Gidiş dalgalanabilir; düzelme sonrası yineleme tedavinin bütünüyle başarısız olduğu anlamına gelmez. Hedefler ve destek planı yeniden gözden geçirilir. Saç/deri hasarı, günlük yaşam ve duygusal yük izlenir. [5]

Kabul temelli davranışsal tedavinin akut üstünlüğü, 6 aylık takipte tüm sonuçlarda sürmemiştir; her iki aktif tedavide kazanımlar korunmuştur. Uzun dönem izlem önemlidir. [10,11]

BEDENSEL KOMPLİKASYONU BEKLETME

Saç yutmaya karın ağrısı veya sindirim yakınmaları eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir; saç kitlesi mide/bağırsak tıkanmasına yol açabilir. Açık yara ve enfeksiyon belirtileri de değerlendirilmelidir. [5]

İyileşmeyen veya belirgin zarar oluşturan deri lezyonlarında aile hekimi/dermatoloji değerlendirmesi alınır. [3]

Kendine zarar veya intihar krizi varsa acil yardım gerekir; Türkiye’de 112/acil servise başvurulur. [1]