TSH SALGILAYAN HİPOFİZ ADENOMU
ÖZET
TSH salgılayan hipofiz adenomu, tiroid bezinin kendi hastalığından farklı olarak hipofiz kaynaklı hormon uyarısının arttığı nadir bir santral hipertiroidi nedenidir. Serbest tiroid hormonları yüksek olmasına rağmen TSH beklenen biçimde baskılanmaz. Hastada tirotoksikoz yakınmaları bulunabileceği gibi baş ağrısı, görme alanı bozukluğu veya başka hipofiz hormonlarının fazla salgılanmasına bağlı belirtiler de ortaya çıkabilir.
Bu biyokimyasal örüntü doğrudan tümör tanısı değildir. Ailesel disalbüminemik hipertiroksinemi, tiroid hormon direnci ve TSHoma arasında klinik ve laboratuvar örtüşmesi olabilir. 2026 tarihli tek merkezli bir araştırma, hormon oranlarının ayrımda yardımcı olabileceğini bildirmiştir; ancak çalışma küçük ve geriye dönüktür. Bildirilen sayısal eşikler başka hasta gruplarında doğrulanmadan kesin karar aracı olarak kullanılmamalıdır.
Tanı doğrulandığında uygun hastalarda temel seçenek hipofiz cerrahisidir. Cerrahiye hazırlıkta hormon fazlalığının kontrolü ve hastanın genel durumu önemlidir. Kalıcı hastalık, cerrahiye uygun olmama veya ameliyatın kabul edilmemesi halinde ilaç ve gerektiğinde radyoterapi seçenekleri değerlendirilir. Tedavinin hedefi yalnız tiroid testlerini düzeltmek değil, tümör ve çevre yapılara etkisini de kontrol etmektir.
Cerrahi sonuçlar hastalar arasında değişir. Yirmi üç yayını ve 536 hastayı birleştiren meta-analizde ameliyat sonrası biyokimyasal remisyon yaklaşık yüzde yetmiş düzeyindeydi. Küçük tümörler ve kavernöz sinüs invazyonunun bulunmaması tam çıkarılma açısından daha elverişliydi. Bu toplu sonuçlar tek bir kişinin ameliyat sonucunu öngörmez; farklı merkez ve dönemlerdeki serilerin birlikte değerlendirilmesinden elde edilmiştir.
İlaç tedavisine ilişkin veriler de sınırlı örneklemlerden gelir. Japonya’da 13 hasta ile yürütülen tek kollu lanreotid çalışmasında hormon düzeyleri ve tümör hacminde azalma bildirilmiştir. Bununla birlikte gastrointestinal ve enjeksiyon yeri sorunları sık görülmüştür. Kontrol grubu bulunmayan bu çalışma ilacın herkes için en iyi seçenek olduğunu veya takip gereksinimini ortadan kaldırdığını göstermez.
İzlem sırasında ani şiddetli baş ağrısı, yeni görme kaybı veya bilinç değişikliği gelişirse acil hastane değerlendirmesi gerekir. Bu belirtiler hipofiz apopleksisi gibi zamanında müdahale gerektiren bir tabloyu düşündürebilir; olağan kontrol tarihini beklemek uygun değildir.
- TSHoma
- TSH-PitNET
- santral hipertiroidi
- transsfenoidal cerrahi
- somatostatin analoğu
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
TSHoma, uygunsuz TSH salgısıyla santral hipertiroidiye yol açar. FT4/FT3 yüksekken TSH baskılanmayabilir.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Çarpıntı, terleme, kilo kaybı ve guatr görülebilir. Baş ağrısı veya görme alanı kaybı kitle etkisini; akromegali bulguları, galaktore veya amenore eş hormon salgısını düşündürebilir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Ani şiddetli baş ağrısı, yeni görme bozukluğu veya bilinç değişikliği hipofiz apopleksisi açısından acil değerlendirme gerektirir; rutin poliklinik randevusu beklenmemelidir.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Önceki tiroid testleri, ailede benzer biyokimya, levotiroksin ve biyotin kullanımı, diğer ilaçlar ve tedavi düzeni kaydedilir; uyumsuz sonuçlar laboratuvarla görüşülür.
Geçirilmiş tiroid ablasyonu ve hipofiz tedavileri sorgulanır. Santral neden tanınmadan tiroidin ortadan kaldırılması tümör büyümesini artırabilir.
FİZİK MUAYENE
Nabız, guatr, görme alanı ve göz hareketleri değerlendirilir. Akral büyüme ve galaktore gibi bulgular varsa eşlik eden hipofiz hormon salgısı araştırılır.
AYIRICI TANI
Başlıca alternatifler RTHβ ve ölçüm girişimidir. Hipofizde tesadüfi lezyon görülmesi tek başına TSHoma tanısı koydurmaz.
Ailesel disalbüminemik hipertiroksinemi gerçek hipertiroidiyi taklit edebilir; aile öyküsü ve uygun genetik-laboratuvar değerlendirmesi önemlidir. Küçük çalışmalardaki hormon oranları evrensel tanı eşikleri değildir.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Doğrulanmış biyokimya, hipofiz MR’ı ve diğer hipofiz hormonları birlikte değerlendirilir. T3 baskılama testi yaşlılarda veya kalp hastalığında kontrendikedir; dinamik testler uzman merkez kararıdır.
Alfa-alt birim ve SHBG yardımcı olabilir; hiçbirinin sonucu tek başına kesin tanı sağlamaz. Alfa-alt birim/TSH oranı için her hastaya uygulanacak tek eşik kullanılmamalıdır.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Uygun hastada deneyimli merkezde transsfenoidal cerrahi temel tedavidir. Kalıcı hastalıkta veya cerrahi uygun değilse somatostatin analogları; seçilmiş durumlarda radyoterapi değerlendirilir. Cerrahi öncesi tirotoksikoz kontrolü planlanır.
Lanreotid çalışmasında gastrointestinal yakınmalar, enjeksiyon yeri reaksiyonları ve safra çamuru/taşı bildirilmiştir. İlaç izlemi etkinlik yanında güvenlilik değerlendirmesini de içermelidir.
İZLEM VE ÖNERİLER
Ameliyat sonrasında kortikotrop eksen dahil hipofiz fonksiyonları kontrol edilir; gerektiğinde hormon replasmanı başlanır.
TSH ve serbest hormonlar, belirtiler ve gerektiğinde diğer hipofiz eksenleri izlenir. Görüntüleme ve görme alanı kontrolü rezidü tümöre göre planlanır; yeni yakınmada değerlendirme öne alınır.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Ani şiddetli baş ağrısı, yeni görme kaybı veya bilinç değişikliğinde apopleksi düşünülerek acil hastane değerlendirmesi sağlanmalıdır.
Biyokimyasal düzelme her zaman tümörün tamamen çıkarıldığı anlamına gelmez. Remisyon, klinik ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Kavernöz sinüs invazyonu ve büyük tümör, tam çıkarılma olasılığını azaltabilir; ek tedavi kararı multidisipliner değerlendirme gerektirir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Thyrotropin-Secreting Pituitary Adenomas ↗
Endotext · Kaynak tarihi: 2025-07-02 · Erişim: 2026-10-28
- 2013 European Thyroid Association Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Thyrotropin-Secreting Pituitary Tumors ↗
European Thyroid Journal · Kaynak tarihi: 2013-05-07 · Erişim: 2026-10-28
- Thyrotropin-secreting pituitary adenomas: a systematic review and meta-analysis of postoperative outcomes and management ↗
Pituitary · Erişim: 2026-10-28
- Preoperative and long-term efficacy and safety of lanreotide autogel in patients with thyrotropin-secreting pituitary adenoma: a multicenter, single-arm, phase 3 study in Japan ↗
Endocrine Journal · Kaynak tarihi: 2021-03-11 · Erişim: 2026-10-28
- Differential diagnosis of familial dysalbuminemic hyperthyroxinemia, RTH, and TSHomas: A single-center retrospective analysis ↗
Endocrine · Kaynak tarihi: 2026-04-01 · Erişim: 2026-10-28
- Approach to the Patient With Raised Thyroid Hormones and Nonsuppressed TSH ↗
Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism · Kaynak tarihi: 2023-11-21 · Erişim: 2026-10-28
- SOCIETY FOR ENDOCRINOLOGY ENDOCRINE EMERGENCY GUIDANCE: Emergency management of pituitary apoplexy in adult patients ↗
Endocrine Connections · Kaynak tarihi: 2016-10-05 · Erişim: 2026-10-28
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 3 ARAŞTIRMA
3 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · TSHOMA CERRAHİSİ SONRASI SONUÇLARIN META-ANALİZİ
Thyrotropin-secreting pituitary adenomas: a systematic review and meta-analysis of postoperative outcomes and management
Giulia Cossu ve ark. · Pituitary · 2019
Çalışma türü: Sistematik derleme ve meta-analiz
Kapsam: 23 yayın, 536 hasta.
ÖZET
Ameliyat sonrası biyokimyasal remisyon %69,7; tam çıkarılma %54 olarak bildirildi.
Cerrahi serilerinin birleştirilmesi; bireysel prognoz hesabı değildir. Özgün özet incelendi, tam metin değil.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 30390277 · DOI: 10.1007/s11102-018-0921-3
02 · TSHOMA İÇİN LANREOTİD FAZ 3 ARAŞTIRMASI
Preoperative and long-term efficacy and safety of lanreotide autogel in patients with thyrotropin-secreting pituitary adenoma: a multicenter, single-arm, phase 3 study in Japan
Akira Shimatsu ve ark. · Endocrine Journal · 2021
Çalışma türü: Çok merkezli tek kollu çalışma
Kapsam: 13 Japon hasta; altısı cerrahi öncesi, yedisi birincil veya ameliyat sonrası tedavi.
ÖZET
Son kontrolde 10/13 hastanın FT4 değeri normaldi; 12/13 kişide advers olay bildirildi.
Küçük, kontrolsüz ve endüstri destekli çalışma. Üç hastada ciddi olaylar vardı; araştırmacılar ilaçla nedensellik saptamadı. Özgün tam metin incelendi.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 33692246 · DOI: 10.1507/endocrj.EJ20-0707
03 · UYUMSUZ TİROİD TESTLERİNDE FDH, RTH VE TSHOMA AYRIMI
Differential diagnosis of familial dysalbuminemic hyperthyroxinemia, RTH, and TSHomas: A single-center retrospective analysis
Yuanmeng Li ve ark. · Endocrine · 2026
Çalışma türü: Tek merkezli geriye dönük karşılaştırma
Kapsam: 12 FDH, 12 RTH ve 37 TSHoma olgusu.
ÖZET
Hormon oranları ve somatostatin test yanıtı gruplar arasında farklıydı.
Daha büyük bağımsız gruplarda doğrulama gerekli. Özgün özet incelendi; eşikler rutin tanı kuralı olarak aktarılmadı.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 41920220 · DOI: 10.1007/s12020-026-04579-7
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.