UYUZ

UYUZ NEDİR?

Uyuz, insan derisinin yüzeysel tabakasında yaşayan *Sarcoptes scabiei var. hominis* adlı akarın oluşturduğu bulaşıcı bir parazit hastalığıdır. Kaşıntı yalnız akarın hareketinden değil, vücudun akar ve ürünlerine verdiği bağışıklık yanıtından kaynaklanır. Her yaşta ve her sosyal koşulda görülebilir; kişinin temizliği ya da karakteri hakkında bir gösterge değildir. Tedavinin amacı hem hastayı iyileştirmek hem yakın çevrede birbirine tekrar bulaşmayı durdurmaktır. Bu nedenle başarılı yaklaşım yalnız bir krem yazılmasına indirgenemez. [1](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/scabies)

BELİRTİLER VE NE ZAMAN BAŞVURMALI?

Geceleri belirginleşen yoğun kaşıntı, küçük kabarıklıklar ve bazen ince, kıvrımlı tüneller tipiktir. Parmak araları, el bilekleri, koltuk altları, bel çevresi, kalça ve genital bölge tutulabilir. Bebeklerde baş, yüz, avuç içi ve ayak tabanları da etkilenebilir; erişkindeki dağılımın aynısını aramak tanıyı geciktirir. Aynı evde birden fazla kişinin kaşınması önemli bir ipucudur. İlk bulaşmadan sonra belirtilerin ortaya çıkması haftalar sürebildiği için yakın temaslının kaşınmaması bulaşmadığını kanıtlamaz. [2](https://www.cdc.gov/scabies/about/index.html)

Kalın kabuklanma, yaygın deri çatlakları veya tırnak çevresinde belirgin değişiklikler varsa kabuklu uyuz düşünülmelidir. Özellikle yaşlılarda, bağışıklığı baskılananlarda ve kaşınma hissi ya da hareket kabiliyeti azalan kişilerde görülür. Şiddetli kaşıntının olmaması güven vermez: bu biçimde akar yükü çok yüksek olabilir. Hızlı tanı ve tedavi, hem hasta güvenliği hem kurum salgınlarını önlemek için önemlidir. [3](https://www.cdc.gov/scabies/hcp/clinical-overview/index.html)

İrinli yaralar, giderek artan ağrı, ateş, hızla genişleyen kızarıklık veya genel durum bozulması ek bakteriyel enfeksiyon açısından gecikmeden değerlendirilmelidir. Uyuz çoğu kişide ayaktan yönetilebilir; ancak deride açılan yaralar ve ikincil enfeksiyonlar özellikle kırılgan hastalarda ciddi sonuçlara yol açabilir. [1](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/scabies)

BULAŞMA VE YAKIN TEMASLILAR

Başlıca bulaş yolu uzun süreli, doğrudan deri temasıdır; birlikte uyuma, bakım verme ve cinsel temas buna dahildir. Kalabalık yaşam alanlarında ve bakım kurumlarında yayılım kolaylaşır. Kısa bir karşılaşma, uzun süreli yakın temasla aynı riskte değerlendirilmez. Kabuklu uyuzda ise yoğun akar yükü nedeniyle çevresel bulaş çok daha önemlidir. Evcil hayvanlardaki farklı uyuz akarları insan uyuzunun sürekli kaynağı değildir. [2](https://www.cdc.gov/scabies/about/index.html) [3](https://www.cdc.gov/scabies/hcp/clinical-overview/index.html) [4](https://www.cdc.gov/scabies/prevention/index.html)

Ev halkı ve yakın temaslılar, belirti göstermeseler bile hekim planına göre aynı zamanda tedavi edilmelidir. Bir kişinin bugün, diğerinin haftalar sonra tedavi olması tekrar bulaşmaya zemin hazırlar. Cinsel partnerlere ve yakın bakım teması olan kişilere damgalayıcı olmayan bir dille bilgi verilmesi gerekir. Kimin tedaviye alınacağı; temasın niteliği, hastalığın biçimi ve kurumsal salgın olup olmadığıyla birlikte değerlendirilir. [4](https://www.cdc.gov/scabies/prevention/index.html)

TANI VE AYIRICI TANI

Hekim kaşıntının başlangıcını, gece artışını, evdeki diğer belirtileri ve daha önce kullanılan ürünleri sorgular. Dermoskopi veya deri kazıntısının mikroskobik incelenmesi akar, yumurta ya da dışkı kalıntılarını gösterebilir. Bununla birlikte örneklemenin duyarlılığı sınırlıdır; negatif sonuç klinik olarak güçlü uyuz olasılığını tek başına dışlamaz. Egzama, kontakt dermatit, böcek ısırıkları ve başka kaşıntılı hastalıklarla ayrım gerekir. Tek bir fotoğraf ya da yalnız kaşıntı, kesin tanı için yeterli değildir. [5](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11589009/)

ÇEVRE DÜZENLEMESİ, İZLEM VE TEKRAR BULAŞMANIN ÖNLENMESİ

Tedavi öncesindeki son üç günde kullanılan giysi, havlu ve yatak takımları sıcak yıkama ve sıcak kurutmayla temizlenmelidir. CDC, 50°C üzerindeki sıcaklığın en az 10 dakika uygulanmasını etkili kabul eder. Yıkanamayan eşyalar birkaç gün ile bir hafta arasında kapalı poşette tutulabilir. Evde böcek ilacı püskürtmek, yoğun kimyasal sisleme yapmak veya eşyaları atmak standart çözüm değildir. İnsan derisi dışında akarların yaşam süresi genellikle iki–üç gündür. [7](https://www.cdc.gov/scabies/treatment/index.html)

Tedavi tamamlanana kadar doğrudan deri temasından kaçınılmalıdır. CDC’ye göre okula veya işe dönüş, klasik olgularda çoğu zaman tedaviden sonraki gün mümkündür; bakım kurumu, kabuklu uyuz veya sağlık çalışanı gibi durumlarda kurumun enfeksiyon kontrol planı ayrıca uygulanır. Ev halkının tedavi tarihlerini yazılı olarak belirlemesi ve kullanılan ürünün nasıl uygulanacağını birlikte gözden geçirmesi pratik hataları azaltır. [4](https://www.cdc.gov/scabies/prevention/index.html)

Başarılı tedaviden sonra kaşıntı birkaç hafta sürebilir; bu tek başına canlı akar kaldığını göstermez. Yeni tünellerin veya yeni kabarıklıkların ortaya çıkması, kaşıntının iki–dört haftadan uzun sürmesi ya da yakınlarda yeni olgu bulunması yeniden muayene gerektirir. Kontrolde uygulama eksikleri, tedavi edilmeyen temaslılar, yeniden bulaşma ve alternatif tanılar değerlendirilmeden “dirençli uyuz” sonucuna atlanmamalıdır. Kaşıntıyı azaltan destek tedavisi ile akarları öldüren tedavi aynı şey değildir. [7](https://www.cdc.gov/scabies/treatment/index.html) [5](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11589009/)