VARDİYALI ÇALIŞMA VE YORGUNLUK RİSK YÖNETİMİ

Vardiyalı çalışma ve yorgunluk risk yönetimi, çalışma düzeninin uykuyu ve güvenli performansı nasıl etkilediğini belirleyip işin organizasyonunu buna göre değiştirmeyi amaçlar. Gece çalışması ve uzayan çalışma saatleri uykuyu kısaltabilir veya bozabilir. Yorgunluk yalnız uyku isteği değildir; dikkat, kısa süreli bellek, tepki hızı ve karar verme de etkilenebilir.

İş yükü, vardiyanın uzunluğu ve görevin gün içindeki zamanı birlikte ele alınır. Zorlayıcı veya güvenlik açısından kritik işlerin geceye ya da uzun vardiyanın sonuna yığılmasından mümkün olduğunca kaçınılır. Vardiya devrinde önceki ekipte oluşan sorunların yeni ekibe aktarılması önemlidir. Çalışma çizelgesinin kâğıt üzerindeki biçimi kadar gerçekte nasıl uygulandığı da değerlendirilir.

Yorgunluğun bildirilebilmesi, yönetimin güvenli yanıt verebilmesine bağlıdır. Cezalandırılma korkusu bildirim sistemini zayıflatır. Molaların artırılması, iş yükünün azaltılması ve vardiyalar arasında toparlanma fırsatı verilmesi uygun önlemler arasında değerlendirilebilir. Uyanıklık izleyen cihazlar tek başına koruyucu önlem değildir; saptanan soruna karşı iş düzeninin değiştirilmesini destekleyen araçlardır. Çalışanın yorulduğunu söylemesi yalnız kişisel dayanıklılık sorunu olarak ele alınmaz.

Uykulu araç kullanmak, vardiya bitince riskin sona ermediğini gösterir. Kahve veya enerji içeceği kişinin kendini daha uyanık hissetmesini sağlayabilir, fakat ciddi uyku eksikliğinde kısa uyku ataklarını güvenilir biçimde önlemez. Sürüş sırasında uykululuk başlarsa güvenli bir dinlenme yerine çekilmek gerekir. Kısa süreli önlemler yeterli uykunun yerine geçmez ve güvenli sürüş garantisi oluşturmaz.

Norveç’te sağlık çalışanlarını kapsayan bir küme randomize araştırmada vardiyalar arasındaki kısa dinlenme aralıklarının azaltılması incelenmiştir. Uykusuzluk belirtileri ve gündüz uykululuğunda küçük iyileşmeler bulunmuş, iş kaynaklı yorgunlukta etki gösterilmemiştir. Bu sonuç, çalışma düzeni değişikliğinin yararlı olabileceğini desteklerken her yakınmayı veya her işyerindeki riski tek başına çözeceğini göstermez.

İşveren ve çalışanlar yorgunluk kaynaklarını birlikte belirlemelidir. Stres, zihinsel veya fiziksel olarak zorlayıcı görevler ve sıcak ortam da tabloya katkıda bulunabilir. Bu nedenle yaklaşım, yalnız çalışana daha erken yatmasını söylemekten ibaret değildir; işin özellikleriyle uyku fırsatını birlikte değerlendirir. Önleme, farklı işlerde farklı risklerin bulunabileceğini kabul eden ortak bir süreçtir.