VARİSLER

GENEL BAKIŞ VE BELİRTİLER

Varisler, çoğunlukla bacaklarda görülen genişlemiş ve kıvrımlı yüzeyel toplardamarlardır. Damar içindeki kapakçıkların kanı yukarı yönlendirme işlevi bozulduğunda kanın geri kaçışı ve göllenmesi gelişebilir. Görünür damarların büyüklüğüyle kişinin yakınması her zaman paralel değildir. Bazı varisler yalnız görünümle ilgili kaygı oluştururken bazıları ağrı, ağırlık, şişlik veya cilt değişikliğine yol açar. Bu yazı yüzeyel venöz reflüye odaklanır; derin ven trombozu ayrı bir sorundur. [1]

Uzun süre ayakta kalınca artan bacak ağırlığı, kaşıntı ve ayak bileği çevresinde şişme görülebilir. Aile öyküsü, yaş, gebelik ve fazla kilo riski etkileyebilir. Ciltte kahverengileşme, egzama benzeri değişiklik veya iyileşmeyen yara gelişmesi uzman değerlendirmesi gerektirir. Bir bacakta aniden başlayan ağrı ve belirgin şişlik ise sıradan varis yakınması kabul edilmemelidir. [1]

ACİL UYARILAR

Varisten kanama olursa bacak yükseltilip temiz bir bezle doğrudan bası uygulanır ve tıbbi yardım alınır. Kanama durmuyorsa veya kişi fenalaşıyorsa acil yardım gerekir. Yeni sert, ağrılı damar boyunca kızarıklık yüzeyel trombozu düşündürebilir. Nefes darlığı veya göğüs ağrısının eşlik ettiği ani bacak yakınmalarında acil değerlendirme geciktirilmez. [1]

TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Hekim bacağı ayakta inceler, şikâyetlerin zamanını ve önceki pıhtı öyküsünü sorar. Dupleks ultrason, kanın akış yönünü ve hangi damarlarda reflü bulunduğunu gösterebilir. Bu inceleme girişim planını belirlemeye yardımcı olur; yalnız ciltte görülen damara bakılarak hangi damarın tedavi edileceği kararlaştırılmaz. Şişlik veya ağrıya başka damar sorunlarının eşlik edip etmediği de araştırılır. [2]

Randevuda ağrının yürümeyi, işi veya uykuyu nasıl etkilediği anlatılmalıdır. Önceki varis işlemleri, gebelikler, kullanılan ilaçlar ve kompresyon çorabıyla ilgili deneyimler paylaşılır. Tedavi beklentisi de önemlidir: görünümün düzelmesi ile ağrı veya cilt komplikasyonlarının azaltılması aynı hedef değildir. Hekim değerlendirmesi bu hedefleri ve damar anatomisini birlikte ele alır. [2]

YÖNETİM VE GİRİŞİM SEÇENEKLERİ

Yürüyüş, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınma, uygun durumlarda bacağı yükseltme ve kilo yönetimi yakınmaları azaltabilir. Kompresyon çorabı bazı kişilerde yararlıdır; ölçüsü ve basıncı uygun seçilmelidir. Özellikle atardamar dolaşımı sorunu olabilecek kişiler kendi kendine yüksek basınçlı çorap almamalıdır. Çorap, mevcut bütün varis damarlarını ortadan kaldıran bir tedavi değildir. [2]

Girişim seçenekleri damar içinden ısı ile kapatma, köpük skleroterapisi ve cerrahiyi içerir. Uygunluk damar çapı ve seyri, reflünün dağılımı, genel sağlık ve kişinin tercihlerine göre belirlenir. Aynı kişide birden fazla yöntem veya seans gerekebilir. Yapılan işlemden sonra hangi etkinliklere ne zaman dönüleceği ve hangi belirtilerin beklenmediği öğrenilmelidir. [2]

NICE yaklaşımı, doğrulanmış ana yüzeyel damar reflüsünde uygun kişilere önce endothermal ablasyon, bu uygun değilse ultrason eşliğinde köpük ve ardından uygunluğa göre cerrahi değerlendirmesini önerir. Kalıcı tedaviyi yalnız çorapla sınırlamak, girişime uygun semptomlu kişiler için otomatik tercih değildir. Bununla birlikte bu sıra kişinin anatomisi ve tedavi tercihleriyle birlikte yorumlanır; herkes için zorunlu tek bir işlem anlamına gelmez. [3]

Takipte yakınmaların düzelmesi, cilt durumu ve yeni damarların gelişmesi değerlendirilir. Tekrarlama ihtimali bulunur; başarılı ilk işlem yaşam boyu hiç varis olmayacağı garantisi vermez. Gebelik sırasında tedavi genellikle koruyucu önlemler ve uygun kompresyon üzerinde yoğunlaşır; elektif girişim kararı gebelik sonrasına bırakılabilir. Kanama, yüzeyel tromboz veya cilt komplikasyonu varsa yalnız kozmetik başvuru olarak değerlendirilmez. [3]

Tedavinin neden önerildiği, alternatifler ve yeniden işlem ihtimali birlikte konuşulmalıdır. Karar verilirken kişinin günlük etkinlikleri, iyileşme dönemine ayırabileceği zaman ve kendi tercihleri dikkate alınır. [3]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.