VESTİBÜLER REHABİLİTASYON

ÖNCE ACİL DURUMLARI AYIRT ETMEK

Yeni baş dönmesine konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, çift görme, yeni belirgin koordinasyon kaybı ya da ayakta duramama eşlik ediyorsa acil yardım gerekir. Türkiye’de 112’yi arayın; egzersiz deneyerek geçmesini beklemeyin. Yeni, şiddetli ve sürekli baş dönmesinde de neden bilinmiyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme alın. İç kulak sorunu ile inme gibi nedenleri evde ayırmaya çalışmak güvenli değildir. [4]

DEĞERLENDİRME NEYİ ARAŞTIRIR?

Öyküde baş dönmesinin ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve genel sağlık konuşulur. Gerektiğinde göz hareketlerini veya vestibüler sistem yanıtlarını inceleyen testler yapılabilir. Testler bazen geçici baş dönmesi oluşturabilir; ne yapılacağı açıklanmalı ve onam alınmalıdır. Bulguların her zaman tek bir nedeni göstermesi beklenmez. Gerektiğinde kulak burun boğaz, nöroloji veya başka değerlendirmeler planlanır. [2]

Pozisyonel vertigoda kullanılan belirli manevralar ile daha uzun süreli vestibüler rehabilitasyon programı aynı şey değildir. BPPV gibi bir durum saptandığında uygun manevra klinikte uygulanabilir; başka sorunlarda farklı yaklaşım gerekir. Baş dönmesinin vestibüler sistem dışındaki nedenleri de araştırılabilir. Bu nedenle başka birinin yaptığı manevrayı veya internet egzersizini kendi belirtilerine doğrudan uyarlamak doğru değildir. [2]

KANITIN SINIRI ÖNEMLİDİR

2022 tarihli Amerikan Fizik Tedavi Birliği rehberi, testlerle belirlenmiş tek veya iki taraflı periferik vestibüler işlev azalmasına odaklanır. Bu grupta gözetimli vestibüler fizik tedavi için güçlü destek bulunur. Ancak bu sonuç bütün merkezi sinir sistemi hastalıklarına veya nedeni belirlenmemiş baş dönmesine otomatik olarak aktarılamaz. Profesyonel değerlendirme hangi tanı ve hedef için hangi yaklaşımın uygun olduğunu belirler. [3]

Programın gözetimi, hareketlerin doğru uygulanmasını ve gerektiğinde değiştirilmesini destekler. Kişinin düşme korkusu, hareket kapasitesi, bilişsel gereksinimleri ve hizmete erişimi gözetim biçimini etkileyebilir. Evde çalışma verildiyse amaç, süre ve sorun yaşandığında ne yapılacağı açıklanmalıdır. Burada herkes için geçerli baş hareketi, tekrar sayısı veya günlük egzersiz süresi verilmez; bunlar kişisel değerlendirmeye dayanır. [3]

KAVRAMSAL HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

GÜVENLİ UYGULAMA VE BEKLENTİLER

Bazı çalışmalarda belirtiler artabilir; bu durumun nasıl yönetileceği terapistle önceden konuşulmalıdır. Şiddetli, yeni veya alışılmadık belirtiler sıradan egzersiz etkisi sayılmamalıdır. Gözetim, programın gereğinden az veya fazla uygulanmasını fark etmeye yardımcı olabilir. Hedeflere ulaşılması, belirtilerin düzelmesi veya ilerlemenin durması gibi durumlarda terapiyi sürdürme kararı yeniden değerlendirilir. Tam düzelme ve belirli sürede sonuç garantisi verilmez. [3]

Görüşmeye hazırlanırken hangi hareketlerin ve ortamların güçlük oluşturduğunu anlatmak yararlıdır. Değerlendirme sonucunda neden kesinleşmezse başka inceleme gerekebilir; bu, yaşanan yakınmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez. Test sonuçlarının neyi gösterdiği ve neyi açıklayamadığı kişiyle paylaşılmalıdır. Rehabilitasyonun uygunluğu, elde edilen bulguların ve günlük gereksinimlerin birlikte yorumlanmasına dayanır. [2]