VEXAS SENDROMU
ÖZET
VEXAS, kan yapıcı hücrelerde sonradan oluşan UBA1 varyantıyla ilişkili hematoinflamatuvar hastalıktır. Özellikle ileri yaş erkeklerde ateş, deri/akciğer inflamasyonu, kondrit ve makrositik anemi birlikteliğiyle düşünülür; nadiren kadınlarda da görülür. [1]
GENEL OKUYUCU
KAPSAM
Somatik UBA1 ilişkili erişkin VEXAS; kalıtsal otoinflamatuvar sendromlardan ayrılır.
HASTA İÇİN
Genetik değişiklik sonradan kan hücrelerinde oluşur; klasik biçimde aileden geçen bir hastalık değildir. Romatoloji ve hematolojinin birlikte değerlendirmesi gerekir; ateş her zaman yalnız hastalık atağı olmayabilir. [2]
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Steroid azaltınca tekrarlayan ateş, kondrit, döküntü, nefes darlığı, göz inflamasyonu, tromboz ve transfüzyon öyküsü sorgulanır. Önceki polikondrit, Sweet sendromu veya miyelodisplazi tanıları yeniden birlikte değerlendirilir. [1]
FİZİK MUAYENE
Deri lezyonları, kulak/burun kıkırdağı, göz, solunum ve periferik dolaşım incelenir. Sitopeni ve organ inflamasyonu aynı hastada farklı hızla ilerleyebilir. [2]
AYIRICI TANI
İdiyopatik polikondrit, Sweet sendromu, vaskülitler, hematolojik malignite ve enfeksiyonlar benzer olabilir. UBA1 sonucu klinik/hematolojik örüntüyle yorumlanır; enfeksiyon VEXAS ile eşzamanlı bulunabilir. [1]
TANISAL YAKLAŞIM
DOĞRULAMA
Uyumlu klinikte periferik kan veya kemik iliğinde somatik patojenik UBA1 varyantı gösterilir. Kemik iliği vakuolleri destekleyicidir fakat tek başına tanı değildir. [1] Sınırlı hedef testi negatifse düşük varyant yükü veya farklı bölge varyantı göz önüne alınır. [2]
HEMATOLOJİK VE ORGAN ARAŞTIRMASI
Hemogram/MCV, inflamasyon, kemik iliği ve klonal hastalık incelemesi; deri biyopsisi ve semptoma yönelik akciğer/göz değerlendirmesi planlanır. B12/folat eksikliği gibi makrositoz nedenleri ve miyelodisplastik hastalık ayrıca ele alınır. [1]
TEDAVİ
Glukokortikoidler inflamasyonu baskılar; en düşük etkili doza yavaş azaltılır. JAK veya IL-6 hedefli tedaviler, klonal hastalığa yönelik azasitidin ve seçilmiş ağır hastada allojenik nakil uzman ekipçe değerlendirilir. Randomize karşılaştırmalı kanıt sınırlıdır. [2]
GÜVENLİK
Sitopeni, enfeksiyon ve tromboz tedavi seçimini etkiler. Hastaneye yatış gibi yüksek riskli durumlarda kontrendikasyon yoksa tromboprofilaksi düşünülür; herkese süresiz antikoagülasyon için yerleşmiş standart yoktur. [3]
İZLEM VE ÖNERİLER
Kan sayımı, inflamasyon, transfüzyon ihtiyacı ve organ işlevi izlenir. Tedavi toksisitesi/enfeksiyon, inflamatuvar alevlenmeden ayrılır; steroidin kemik ve kardiyometabolik etkileri ile fırsatçı enfeksiyon profilaksisi planlanır. [2]
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR
Yeni dispne, göğüs ağrısı veya tek taraflı bacak şişliği tromboz açısından; ateş ve hızlı genel bozulma enfeksiyon açısından acil değerlendirilir. Antikoagülan kullanımı yeni trombozu tamamen dışlamaz. [3]
DİĞER PROFESYONEL AYRINTILAR
KLİNİK AYRIM VE KARAR
Bulgular klinik bağlamda birlikte değerlendirilir; tablo tek başına tanı koydurmaz.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- VEXAS Syndrome ↗
Hadjadj J; Beck D; GeneReviews · Kaynak tarihi: 2025 · Erişim: 2026-10-26
- American College of Rheumatology Guidance Statement for Diagnosis and Management of VEXAS ↗
Mekinian A; Georgin-Lavialle S; Ferrada MA ve ark. · Kaynak tarihi: 2026; çevrimiçi 2025 · Erişim: 2026-10-26
- Venous and arterial thrombosis in patients with VEXAS syndrome. ↗
Kusne Y; Ghorbanzadeh A; Dulau-Florea A ve ark. · Kaynak tarihi: 2024 · Erişim: 2026-10-26
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 3 ARAŞTIRMA
Moleküler hastalık tanımı, tromboz yükü ve gerçek yaşam tedavisi birbirini tamamlar. Gözlemsel tedavi karşılaştırmalarında endikasyona bağlı seçim yanlılığı gözetilir.
01 · VEXAS’I TANIMLAYAN GENOTİP ODAKLI ÇALIŞMA
Somatic Mutations in UBA1 and Severe Adult-Onset Autoinflammatory Disease.
Beck DB; Ferrada MA; Sikora KA ve ark. · The New England journal of medicine · 2020
Çalışma türü: Klinik-genomik keşif ve işlevsel araştırma
Kapsam: Somatik UBA1 p.Met41 varyantı taşıyan 25 erkek.
ÖZET
Miyeloid hücrelerde değişiklik, bozulmuş ubikitinasyon ve doğuştan immün yol aktivasyonu gösterildi; daha önce ayrı inflamatuvar tanılar almış olgular aynı sendrom altında birleşti.
Seçilmiş keşif kohortu prevalans veya bütün varyantların penetransını belirlemez. Değerlendirme erişilebilen PubMed özetiyle sınırlıdır; tam metin yöntem ve ekleri incelenmemiştir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 33108101 · DOI: 10.1056/NEJMoa2026834
02 · VEXAS’TA TROMBOZ YÜKÜ
Venous and arterial thrombosis in patients with VEXAS syndrome.
Kusne Y; Ghorbanzadeh A; Dulau-Florea A ve ark. · Blood · 2024
Çalışma türü: 119 hastalık gözlemsel kohort
Kapsam: Genetik/klinik VEXAS hastaları.
ÖZET
Hastaların %49’unda tromboz, %41’inde venöz tromboemboli saptandı. Venöz olayların %41’i tekrarlayıcıydı; %20’si antikoagülasyon altında gelişti.
Gözlemsel seri antikoagülan türü ve süresi arasında üstünlük kanıtlamaz; olay oranları seçilmiş kohortu yansıtır. Değerlendirme erişilebilen PubMed özetiyle sınırlıdır; tam metin yöntem ve ekleri incelenmemiştir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 38306657 · DOI: 10.1182/blood.2023022329
03 · HEDEFLİ TEDAVİLERİN BİRLEŞİK KRALLIK DENEYİMİ
Treatment outcomes in patients with VEXAS syndrome: a retrospective cohort study.
Al-Hakim A; Trikha R; Phyu Htut EE ve ark. · The Lancet. Rheumatology · 2025
Çalışma türü: Altı merkezli retrospektif kohort
Kapsam: 59 genetik doğrulanmış hasta; 71 hedefli tedavi maruziyeti.
ÖZET
Altıncı ayda tedavide kalan azasitidin hastalarının 10/11’i, tosilizumab hastalarının 7/11’i yanıt verdi. Toplam maruziyetlerin %39’u kesildi; enfeksiyonlar sık görüldü.
Tedavide kalanlara göre oranlar sağkalım/tolerans seçilimi taşır. Küçük ve randomize olmayan gruplar doğrudan ilaç üstünlüğü sağlamaz. Değerlendirme erişilebilen PubMed özetiyle sınırlıdır; tam metin yöntem ve ekleri incelenmemiştir.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 40412417 · DOI: 10.1016/S2665-9913(25)00034-7
Bu içerik eğitim amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi yerine geçmez.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.