WERNİCKE ENSEFALOPATİSİ

TİAMİN EKSİKLİĞİ RİSKİ

Besin alımı ve kilo kaybı, alkol kullanımı, uzun süreli kusma, gastrointestinal hastalık/cerrahi ve vitamin desteği sorgulanır. Gebelikte hiperemezis, malignite ve ciddi hastalıkta da beslenme eksikliği aranır. Alkol öyküsünün yokluğu klinik şüpheyi ortadan kaldırmaz. [2,3]

KLASİK ÜÇLÜDEN FAZLASI

Bilinç, dikkat/bellek, göz hareketleri ve nistagmus, duruş-yürüme ve ekstremite koordinasyonu değerlendirilir. Hipotermi, hipotansiyon veya koma ağır tabloda eşlik edebilir. Muayene ve beslenme öyküsü birlikte yorumlanır. [2]

EŞZAMANLI NEDENLERİ ARAŞTIR

Hipoglisemi ve diğer metabolik bozukluklar, ilaç/madde etkisi, inme, enfeksiyon ve diğer ensefalopatiler tabloyu taklit edebilir. Tiamin başlanması bu nedenlerin araştırılmasını durdurmaz. [2]

Hepatik ensefalopati eşlik edebilir; Caine doğrulamasında bu birliktelik tanısal duyarlılığı azaltmıştır. İki durumdan birini seçmek zorunlu değildir. [4]

KLİNİK TANI VE CAİNE YAKLAŞIMI

Alkolle ilişkili risk grubunda beslenme eksikliği, okülomotor bulgu, serebellar bozukluk ve mental durum değişikliği/hafif bellek bozukluğundan en az 2’si Caine ölçütlerini karşılar. Özgün doğrulama alkol kullanan, nöropatoloji verisi bulunan kişilerde yapılmıştır; bütün yaş ve nedenler için aynı doğruluk varsayılamaz. [4]

Tiamin ölçümü yapılacaksa tedavi öncesi kan alınabilir, ancak sonuç beklemek tedaviyi geciktirmemelidir. MR tanıyı destekler; şüpheli veya belirgin hastalıkta parenteral tiamin endikasyonu kliniktir. [3]

Normal MR dışlatıcı değildir. Küçük tanısal çalışmada MR duyarlılığı yalnız % 53 bulunmuştur; BT’nin Wernicke tanısındaki yararı sınırlıydı. [5]

GECİKMEDEN PARENTERAL TİAMİN

Şüpheli Wernicke hastanede tedavi edilir. Birleşik Krallık 2025/2026 alkol tedavisi rehberi IV tiamin 300–500 mg, günde 3 kez, 3–5 gün ve günlük değerlendirme önerir. İlk 5 gün sonunda belirtiler sürüyorsa 300–500 mg/gün IV 3–5 gün daha, ardından klinik düzelme sürdükçe devam edilir; sonrasında oral tedavi planlanır. [6]

EFNS 2010 önerisi 200 mg IV günde 3 kezdir. Rejimler arasındaki fark, en iyi doz konusunda güçlü kanıt bulunmamasını yansıtır; yerel protokol, neden ve klinik ağırlık dikkate alınır. Erişkin alkol rehberi dozları çocuklara otomatik uygulanmaz. [3,6]

2022 doz karşılaştırma çalışmalarında incelenen kısa dönemlerde yüksek dozun belirgin üstünlüğü gösterilmedi. Bu, tiamin vermemenin güvenli olduğunu veya tüm dozların eşdeğerliğinin kanıtlandığını göstermez. [7]

Planlı karbonhidrat/beslenme desteğinden önce tiamin verilir. Ancak hipogliseminin acil glukoz tedavisi tiamin beklenerek geciktirilmez; tiamin eşzamanlı veya mümkün olan en kısa sürede eklenir. [3,8]

EŞLİK EDEN EKSİKLİKLER VE GÜVENLİK

Magnezyum kontrol edilip düşükse düzeltilir; eksiklik tiamine yanıtı engelleyebilir. IV uygulama anafilaksi yönetimine hazır personel ve ortamda yapılır. [6]

Malnütrisyonda yeniden beslenme riski değerlendirilir; potasyum, fosfat ve magnezyum yakından izlenerek eksiklikler giderilir. Beslenme desteği diyetisyen ve klinik ekipçe planlanır. [9]

YANIT VE KALICI HASARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Göz bulguları, yürüme, bilinç ve bellek seri değerlendirilir. Yanıt yetersizse eşlik eden eksiklikler ve alternatif nedenler araştırılır; yalnız bir dozun ardından düzelmeme tanıyı tek başına reddettirmez. [2,6]

Beslenme ve emilim sorunu düzeltilmeli; kalıcı bellek/işlev kaybında bakım ve rehabilitasyon gereksinimi değerlendirilmelidir. Alkol bağımlılığı varsa bırakma ve yoksunluk yönetimi profesyonel destekle yürütülür. [1,6]

Bariatrik cerrahi sonrası EFNS en az 6 ay tiamin durumunun takibini önerir; devam eden kusma veya yetersiz alımda yeniden değerlendirme gerekir. [3]

ACİL BAŞVURU

Riskli bir kişide yeni bilinç değişikliği, yürüyememe veya göz hareketi bozukluğu; özellikle hipotermi, hipotansiyon ya da koma varsa acil hastane değerlendirmesi yapılır. Klasik üçlüyü, kan sonucunu veya MR randevusunu beklemek uygun değildir. [2]