YANIKLAR

MEKANİZMA VE RİSK

Isı, kimyasal, elektrik veya duman teması; süre, kapalı ortam, ilk yardım, tetanos durumu ve eşlik eden travma sorgulanır. Çocukta gelişim düzeyiyle açıklanamayan öykü ve yaralanma örüntüsü korunma değerlendirmesi gerektirir. [2]

ÖNCE YAŞAMI TEHDİT EDEN DURUMLAR

ABCDE yaklaşımı yanık görünümünden önce gelir. Ses kısıklığı, stridor, kurum, solunum sıkıntısı veya artan yüz şişliği inhalasyon hasarını düşündürür; oksijen ve erken uzman havayolu değerlendirmesi gerekir. Çevresel yanıkta distal dolaşım seri değerlendirilir; dolaşımı bozan eskar için yanık ekibiyle acil girişim planlanır. [2]

YANIĞA EŞLİK EDEN VEYA BENZEYEN SORUNLAR

Erken şok yalnız yanık yüzdesine bağlanmaz; kanama ve diğer travmatik nedenler araştırılır. Çocukların ince derisi ve yüksek ısı kaybı riski erişkin yaklaşımının doğrudan kopyalanmamasını gerektirir. [2]

DUMAN VE KARBONMONOKSİT

Kapalı ortam dumanında karbonmonoksit düşünülür: % 100 oksijen başlanır, venöz veya arteriyel kanda CO-oksimetriyle karboksihemoglobin ölçülür. Normal standart pulse oksimetre sonucu zehirlenmeyi dışlamaz; düzey klinik ağırlıkla iyi korele değildir. Ağır olguda EKG ve troponin değerlendirilir. [17]

DERİNLİK VE TOPLAM YANIK ALANI

Toplam yanık yüzdesine yalnız epidermal kızarıklık eklenmez. Erişkinde dokuzlar kuralı, küçük dağınık alanlarda hastanın avuç ve parmak yüzeyinin yaklaşık % 1 olması yardımcıdır. Ölçüm ve derinlik tekrar değerlendirilir. [5]

Pembe, nemli ve hızlı kapiller dolan yüzeysel dermal yanık ile soluk/benekli, dolumu yavaş veya kaybolmuş derin dermal yanık ayrılır. Beyaz-mumsu, kahverengi veya siyah tam kat yanıkta kapiller dolum yoktur; ağrının azlığı hafiflik göstergesi değildir. [4,5]

RESÜSİTASYON VE MERKEZ SEÇİMİ

Tam kat yanık, kısmi kat yanıkta ≥ % 10 alan, derin özel bölge yanığı ve şüpheli inhalasyon hasarı acil yanık merkezi konsültasyonu/transfer değerlendirmesi gerektirir. Çocuklarda ağrı, pansuman, rehabilitasyon ve bakım gereksinimi nedeniyle daha düşük eşik kullanılır. [1]

ABA 2024 sıvı kılavuzu yalnız ≥ % 20 alanlı erişkinlerin ilk 48 saatini kapsar. İlk 24 saat için başlangıç hesabı 2 mL/kg/% yanık alanıdır; bu sabit infüzyon hedefi değil, idrar çıkışı ve organ perfüzyonuyla ayarlanan başlangıçtır; büyük yanıklarda albumin düşünülebilir. Bu kılavuz çocuklara veya her küçük yanığa uygulanmaz. Kılavuz yayımlandığında yüksek doz C vitamini için öneri verememiştir; sonraki VICTORY denemesi ayrıca aşağıda özetlenmiştir. [7,8]

RCH çocuk yolunda > % 10 yanıkta intravenöz resüsitasyon gerekir; yaralanma saatinden hesaplanan Hartmann sıvısına ayrı idame sıvısı (% 0,9 sodyum klorür ve % 5 glukoz) eklenir. Çocuk yanık ekibiyle perfüzyon ve sıvı yanıtı izlenir. [2]

Tüm kimyasal yanıklar, yüksek voltaj ve yıldırım acil yanık merkezi görüşü gerektirir; düşük voltajda konsültasyon ve izlem planlanır. [1]

YARA KAPATILMASI VE CERRAHİ SINIR

Yüzeysel dermal yanık sıklıkla kendiliğinden iyileşirken derin dermal ve tam kat yaralarda cerrahi değerlendirme gerekir. Derinlik, beklenen iyileşme ve işlevsel bölge birlikte ele alınır; tek fotoğraftan greft kararı verilmez. [4]

Çocukta örtü derinlik, yer ve eksüdaya göre seçilir; her ürün günlük değiştirilmez. Ağrı ve işlem kaygısı birlikte yönetilir. Rutin koruyucu sistemik antibiyotik önerilmez. Beslenme, eklem hareketi, kontraktür önleme ve gerekirse fizyoterapi/ergoterapi bakımın parçasıdır. [6]

İYİLEŞME VE İŞLEV İZLEMİ

Taburculukta aile pansumanı sürdürebilmeli ve kontrol yolu kesinleşmelidir. Kontrolde kapanma, ağrı, enfeksiyon, eklem hareketi ve psikososyal uyum izlenir; derin veya eklem geçen yanıkta rehabilitasyon erken planlanır. Okula dönüş ve görünümle ilişkili sıkıntılar da değerlendirilir. [6]

ACİL YENİDEN BAŞVURU

Solunum güçlüğü, stridor veya artan yüz şişliği bekletilmez. [2] Artan yara ağrısı, kötü koku/akıntı, çevresel kızarıklık, nekroz veya iyileşmenin durması enfeksiyon açısından hızlı değerlendirme gerektirir. [6]