YAPAY BOZUKLUK
ÖZET
Yapay bozukluk, belirgin dış ödül olmadan fiziksel veya ruhsal belirtilerin kasıtlı olarak yanlış sunulması ya da hastalık oluşturulması ve buna eşlik eden aldatmayla tanımlanır. Bu madde öncelikle kişinin kendisine uyguladığı biçimi ele alır. Kişi kendini hasta veya yaralanmış olarak sunar; davranış başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır. Bu, yalnızca zor bir hasta olmak veya açıklanamayan yakınmalar yaşamak demek değildir.
Tanı, kişinin niyetini tahmin etmekten çok nesnel bulgulara dayanır. Ayrıntılı görüşme, önceki tıbbi kayıtlar ve kişinin izniyle yakınlarından alınan bilgiler değerlendirmeye yardımcı olur. Bedensel sorunları araştırmak için yalnız gerekli testler yapılmalıdır. Uyuşmayan öykü veya beklenmeyen hastalık seyri kuşku doğurabilir; fakat değerlendirme, gerçek tıbbi gereksinimleri göz ardı etmeden yürütülmelidir.
Bu bozukluğu gösteren tek bir laboratuvar testi yoktur. Klinik ekip fiziksel ve ruhsal açıklamaları değerlendirir. Maddi kazanç veya yükümlülükten kaçma gibi somut bir yarar için hastalık taklidi yapılması, temaruz açısından ayrıca ele alınır. Bakımda temel hedef zararı azaltmak ve gereksiz girişimleri önlemektir. Kendine zarar verme düşüncesi veya yakın tehlike varsa gecikmeden yardım alınmalıdır.
Bakımın güvenilen bir sağlık uzmanı tarafından koordine edilmesi, gereksiz tekrarlayan başvuruları azaltmaya yardımcı olabilir. Psikoterapi, stresle baş etme ve işlevselliği geliştirmeye odaklanabilir; eşlik eden depresyon veya kaygı ayrıca tedavi edilir. Yargılayıcı suçlamalar bakım ilişkisinin kopmasına yol açabilir. Başkasında hastalık oluşturulması veya yanlış hastalık sunulması söz konusuysa, o kişinin güvenliği ve istismar değerlendirmesi ayrı bir önceliktir.
Fransa’da yapılan bir geriye dönük olgu serisi, bin dokuz yüz doksan beş ile iki bin on dokuz yılları arasında değerlendirilen kırk dokuz yetişkini incelemiştir. Tanıda çoğu kez dolaylı belirtilere dayanıldığı görülmüştür. Çalışma, klinik tanının güçlüğünü gösterir; belirli bir mesleğin, cinsiyetin ya da normal test sonucunun tanı koydurduğunu kanıtlamaz. Tek merkezli kayıt incelemesi, herhangi bir tedavinin etkinliğini de belirleyemez.
- yapay bozukluk
- nesnel değerlendirme
- zarar azaltma
- bakım koordinasyonu
- temaruz
GENEL OKUYUCU
GENEL BAKIŞ VE KAPSAM
Belirti üretme veya yanlış sunma, belirlenmiş aldatmayla değerlendirilir.
BELİRTİLER VE GÜNLÜK YAŞAM
Fiziksel veya ruhsal belirtiler yanlış sunulabilir.
NE ZAMAN YARDIM ALINMALI?
Zarar verici davranış kuşkusunda sağlık uzmanından yardım alın.
SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM
ANAMNEZ
Önceki kayıtlar ve izinli yakın bilgisi ayrıntılı görüşmeyle birleştirilir.
FİZİK MUAYENE
Olası gerçek bedensel sorunlar değerlendirilir; yalnız gerekli testler yapılır.
AYIRICI TANI
Somut dış kazanca yönelik temaruz ayrıştırılır; fiziksel ve diğer ruhsal açıklamalar araştırılır.
TANISAL YAKLAŞIM
TANI VE TESTLERİN SINIRLARI
Belirlenmiş aldatma, hasta olarak sunulma, belirgin dış ödül yokluğu ve başka ruhsal açıklamanın dışlanması aranır.
TEDAVİ
TEDAVİ VE GÜVENLİK
Cezalandırmayan yaklaşım, erken psikiyatri işbirliği ve zarar azaltma esastır; güçlü tedavi kanıtı sınırlıdır.
İZLEM VE ÖNERİLER
Koordine bakım, işlevsellik ve gereksiz girişimlerin önlenmesi izlenir.
ACİL/SEVK ÖLÇÜTLERİ
ACİL UYARILAR VE SEVK
Kendine zarar riski ve yakın tehlike acil değerlendirme gerektirir.
KAYNAKLAR
Kaynakları görüntülemek için tıklayın
- Factitious Disorder Imposed on Self ↗
MSD Manual Professional · Kaynak tarihi: 2026-06 · Erişim: 2026-10-28
- Factitious disorder: diagnosis and treatment ↗
Mayo Clinic · Kaynak tarihi: 2026-02-11 · Erişim: 2026-10-28
- Factitious Disorder Imposed on Self ↗
Cleveland Clinic · Kaynak tarihi: 2024-12-01 · Erişim: 2026-10-28
- A descriptive, retrospective case series of patients with factitious disorder imposed on self ↗
BMC Psychiatry · Kaynak tarihi: 2021-11-23 · Erişim: 2026-10-28
KONU HAKKINDA SEÇİLMİŞ 1 ARAŞTIRMA
1 doğrudan ilgili çalışma/rehber seçildi; sayı kotası veya sistematik derleme iddiası yoktur. Erişim sınırları kanıt kaydında tutuldu; hekim değerlendirmesi beklenmektedir.
01 · KENDİNE UYGULANAN YAPAY BOZUKLUKTA FRANSIZ OLGU SERİSİ
A descriptive, retrospective case series of patients with factitious disorder imposed on self
Bérar A, Bouzillé G, Jego P, Allain JS · BMC Psychiatry · 2021
Çalışma türü: Tek merkezli, tanımlayıcı geriye dönük kayıt araştırması.
Kapsam: 1995–2019 döneminde 49 yetişkin.
ÖZET
Tanı çoğunlukla dolaylı klinik bulgulara dayanıyordu.
Seçilmiş kayıtlar; tanısal belirteç veya tedavi etkinliği kanıtı değildir. Özgün özet ve tablolar okundu.
Tam özeti oku · PubMed · PMID 34814866 · DOI: 10.1186/s12888-021-03582-8
Eğitim amaçlı taslaktır; kişisel tanı, tedavi veya acil yardım hizmetinin yerine geçmez. Klinik uzman incelemesi ve kullanıcı onayı beklenmektedir.
BU MADDEYİ GELİŞTİRİN
Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.