YAŞLILIKTA KIRILGANLIK SENDROMU

YAŞLANMAYLA AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Kırılganlık yaşlanmanın kaçınılmaz sonucu sayılmaz. Engellilik, birden fazla kronik hastalık ve kırılganlık örtüşebilir, fakat aynı kavramlar değildir. Uzun süredir engellilikle yaşayan bir kişinin mutlaka kırılgan olduğu varsayılamaz. Benzer biçimde tek bir hastalık listesinden kişinin bütün bakım gereksinimi anlaşılamaz. Kırılganlığın düzeyi değişebilir; kişinin güçlü yanları ve uyum yolları değerlendirmede görünür tutulmalıdır. [1]

Kullanılan dil önemlidir. Kişiyi yalnız “kırılgan” etiketiyle tanımlamak, beklentilerini ve tercihlerini geri plana itebilir. Görüşmede kişinin ne yapmak istediği, neyi korumayı önemsediği ve hangi desteği kabul ettiği sorulmalıdır. Sağlık hizmetinin amacı kararları onun yerine almak değil, onurunu ve yaşam üzerindeki söz hakkını koruyarak uygun destek sağlamaktır. [1]

HANGİ DEĞİŞİKLİKLER DİKKAT ÇEKEBİLİR?

İşlev kaybı, düşmeler, hareketin belirgin azalması, yeni idrar kaçırma veya ilaçlarla ilişkili sorunlar kırılganlık bağlamında görülebilir. Ancak bunların her biri ayrıca değerlendirilmesi gereken başka nedenlerden de kaynaklanabilir. Kırılganlık, bütün yeni belirtilerin açıklaması olarak kullanılmamalıdır. Erken belirtilerin tanınması, gereksinimlerin kriz ortaya çıkmadan ele alınmasına fırsat verebilir. [2]

Kırılganlık tek bir evet veya hayır durumundan çok farklı ağırlık düzeyleri bulunan bir tablodur. Tanımlama ve ağırlığın değerlendirilmesi klinik beceri gerektirir. Özellikle erken dönemde bazı etkiler iyileştirilebilir; ileri düzeyde bile kişinin gidişatı hakkında kesin zaman tahminleri yapmak doğru değildir. Tanı, otomatik olarak yaşamın son döneminde bulunulduğu anlamına gelmez. Bakım planı kişinin mevcut durumuna göre yapılmalıdır. [2]

ÇOK BOYUTLU DEĞERLENDİRME

Kapsamlı değerlendirmede özbakım, ev işlerini yürütme, hareket, düşme öyküsü, beslenme, uyku, görme ve işitme ele alınabilir. Bilişsel durum, duygu durumu ve kullanılan ilaçlar da gözden geçirilir. Ev ortamı, ulaşım ve destek veren kişilerin olanakları değerlendirmeyi tamamlar. Böylece yalnız hastalık adlarına değil, kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi için gereken koşullara odaklanılır. [3]

Tarama ölçekleri daha kapsamlı değerlendirmeye kimin gereksinim duyabileceğini belirlemeye yardımcı olur; tek puan bütün klinik kararı karşılamaz. Hekim, hemşire, rehabilitasyon ve diğer ilgili profesyonellerin katkısı gerekebilir. Kilo kaybı, güçsüzlük veya hareket azalmasının düzeltilebilir nedenleri araştırılmalıdır. Gerektiğinde yapılan tetkikler, kişinin öyküsü ve muayenesiyle ilişkilendirilir; herkes için aynı test listesi uygun olmayabilir. [3]

KLİNİK HIZLI BAŞVURU KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki hızlı başvuru kartında sunulmuştur.

ANİ BİLİNÇ DEĞİŞİKLİĞİ ACİLDİR

Bir kişi aniden şaşkın, dikkatini toparlayamaz veya nerede olduğunu bilemez hâle gelirse bunu yalnız yaşlılığa bağlamayın. Ani bilinç bulanıklığı ciddi nedenlere bağlı olabilir ve acil değerlendirme gerektirir; Türkiye’de 112’yi arayın. Yardım beklerken kişinin yanında kalın, kısa ve sakin cümlelerle iletişim kurun. Kullandığı ilaçları mümkünse hazır bulundurun; nedenini evde tahmin ederek beklemeyin. [4]

Kırılganlıkla yaşayan kişilerin kaygı ve depresyon gibi ruhsal gereksinimleri de olabilir. İşlev kaybının duygusal etkileri bakım görüşmelerinde açıkça sorulmalıdır. Kişinin kendini yük gibi hissetmesi, yardım istemekten kaçınması veya sosyal yaşamdan çekilmesi küçümsenmemelidir. Sağlık ve sosyal desteğin birlikte düşünülmesi, yalnız fiziksel belirtilere odaklanmayan daha bütüncül bir bakım planına katkı sağlar. [2]