YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU

BELİRTİLER VE RİSKLER

Kaygıya huzursuzluk, kolay yorulma, odaklanma güçlüğü, gergin kaslar, sinirlilik ve uyku sorunları eşlik edebilir. Bazı kişiler önce mide yakınması, baş ağrısı veya çarpıntı nedeniyle başvurur. Kaygının konusu değişebilir; önemli olan yalnız düşüncenin içeriği değil, ne kadar denetlenebildiği ve yaşamdan neleri götürdüğüdür. Ailesel yatkınlık, biyolojik etkenler ve stresli yaşantılar birlikte rol oynayabilir; tek bir neden gösterilemez. [1]

TANISAL YAKLAŞIM VE AYIRICI TANI

Görüşmede başlangıç, süre, farklı kaygı alanları, kaçınma ve işlev kaybı sorgulanır. Sıklıkla kullanılan tanı çerçevesinde kaygı çoğu gün bulunur ve en az altı ay sürer. Bununla birlikte belirgin sıkıntısı olan kişinin destek istemesi için altı ay beklemesi gerekmez. Fizik muayene ve öykü, bedensel nedenlerin değerlendirilmesine yardımcı olur; internet ölçeği tek başına tanı koydurmaz. [1]

Kaygıyla birlikte depresyon, alkol veya madde kullanımı ve fiziksel sağlık sorunları bulunabilir. Bu nedenle görüşme yalnız kaygının konusuyla sınırlandırılmaz; kişinin günlük yaşamının nasıl etkilendiği de konuşulur. Bedensel sağlık ve ruhsal sıkıntı birbirini etkileyebildiğinden ikisinin birlikte ele alınması önemlidir. [5]

Bu karşılaştırma görüşmeyi düzenler; birden fazla örüntü aynı kişide bulunabilir. [3]

YÖNETİM VE TEDAVİ İLKELERİ

Tedavide birlikte hedef belirlemek önemlidir. Bilişsel davranışçı ilkelere dayalı psikolojik müdahaleler, düşünce ve davranış bağlantılarını anlamaya ve kaçınılan durumlarla çalışmaya yardımcı olur. Destek bireysel veya grup biçiminde, yüz yüze ya da uygun uzaktan yöntemlerle sunulabilir. Gevşeme becerileri de kaygının yönetilmesine katkı sağlayabilir. [5]

SSRI grubu antidepresanlar erişkinlerde seçenekler arasındadır; antidepresan önerilmesi mutlaka depresyon tanısı bulunduğu anlamına gelmez. Yarar, yan etkiler, kişinin tercihleri ve tedaviye erişim birlikte değerlendirilir. Benzodiazepinler bağımlılık potansiyeli ve sınırlı uzun dönem etkileri nedeniyle genel olarak önerilmez. İlaçlar kendi kendine başlanmamalı veya başkasının reçetesinden kullanılmamalıdır. [5]

İZLEM, KORUNMA VE ÖZEL GRUPLAR

Kontrolde yalnız kaygı düzeyi değil uyku, işe veya okula katılım ve kaçınma da konuşulmalıdır. Düzenli hareket, yeterli uyku ve düzenli öğünler tedaviyi destekler; fazla kafein kaygıyı artırabilir. Bu önlemler profesyonel tedavinin yerine geçirilmemelidir. Gebelikte ve doğum sonrasında kaygı varsa bakım ekibiyle paylaşılmalı; tedavi seçimi bu dönemin gereksinimlerine göre düzenlenmelidir. [3]

İlaç başlangıcında yan etkiler için erken kontrol gerekir. Öğrenme güçlüğü olanlara tedavi anlaşılır biçimde uyarlanmalı; eşlik eden hastalıklar nedeniyle bakım parçalanmamalıdır. Yanıt alınamıyorsa kişi suçlanmadan tedavi planı ve uzman desteği yeniden değerlendirilir. [4]

ACİL UYARILAR VE BAŞVURU

Kendine zarar verme düşüncesi, ağır öz bakım kaybı veya hızla kötüleşme olağan kontrolü beklememelidir. Yakın ve somut tehlikede Türkiye'de 112/acil hizmete başvurulmalı; güvenlik sağlanana kadar kişi yalnız bırakılmamalıdır. [2,3]

GÖRÜŞMEYE HAZIRLIK

Görüşmeye hazırlanırken kaygının en çok hangi kararları etkilediğini düşünmek yararlı bir başlangıç olabilir: İşe giderken sürekli kontrol etmek mi, yakınlarını tekrar tekrar aramak mı, gece ertesi günü planlamayı bırakamamak mı? Bunlar tanı ölçütü listesi değil, kişisel hedefleri anlatma örnekleridir. “Kaygım tamamen yok olsun” beklentisi yerine yeniden yapılmak istenen etkinlikleri konuşmak, bakım planını kişinin yaşamına bağlar. Görüşmede anlaşılmayan açıklamalar için örnek istemek ve önerilen tedavinin günlük düzene nasıl uyacağını sormak doğaldır.

KLİNİK AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.