YÜZEYEL VEN TROMBOZU

GENEL BAKIŞ

Yüzeyel ven trombozu, cilde yakın bir toplardamarda pıhtı oluşması ve çevresinde iltihabi tepki gelişmesidir. Sıklıkla damar boyunca kızarıklık, sıcaklık, hassasiyet ve ele gelen sert bir kordonla fark edilir. En sık bacakta görülür; kolda damar yolu sonrasında da gelişebilir. “Yüzeyel” sözcüğü, her olgunun önemsiz veya derin damarlarla ilişkisiz olduğu anlamına gelmez. [1]

BELİRTİLER VE İLK DEĞERLENDİRME

Ağrılı damar, çevresinde şişlik, kaşıntı ve renk değişikliği görülebilir. Koyu ciltte kızarıklık daha az belirgin olabilir; sıcaklık ve hassasiyet de değerlendirilir. Yeni başlayan tek taraflı şişlik, sert ağrılı damar veya giderek yayılan yakınmalar hekim tarafından incelenmelidir. Derin ven trombozu benzer yakınmalara neden olabileceği için evde yalnız görünümle ayrım yapılmaz. [1]

Hafif ve sınırlı olgularda yakınmalar zamanla azalabilir. Ancak ağrının artması, şişliğin genişlemesi veya belirtilerin sürmesi yeniden değerlendirme gerektirir. Hekim önerisi olmadan güçlü kompresyon çorabı kullanılmamalıdır; uygunluk ve ölçü kişiye göre belirlenir. Ağrı kesici seçimi de kullanılan diğer ilaçlara ve eşlik eden hastalıklara bağlıdır. Kişi daha önce aynı durumun hafif geçtiğini düşünerek yeni atağı değerlendirmesiz bırakmamalıdır. [1]

RİSKLER, TANI VE AYIRICI DEĞERLENDİRME

Varis, yakın zamanda ameliyat, hareketsizlik, aktif kanser, gebelik veya lohusalık, östrojen kullanımı ve önceki pıhtı öyküsü riski artırabilir. Ultrason çoğu olguda pıhtının uzunluğunu, derin toplardamara birleşim yerine uzaklığını ve eşlik eden derin pıhtıyı değerlendirmek için kullanılır. Özellikle kasığa veya diz arkasına yakın yayılım önemlidir. [2]

Nefes darlığı, soluk alırken göğüs ağrısı, kanlı balgam veya bayılma gelişirse akciğer embolisi açısından acil yardım gerekir. Damar yolu yerinde irin, ateş veya belirgin enfeksiyon bulgusu varsa bu ayrıca değerlendirilir. Her kızarık damarın bakteriyel enfeksiyon olduğu varsayılmaz; antibiyotik rutin olarak bütün yüzeyel pıhtılarda gerekli değildir. [2]

RİSK TEMELLİ TEDAVİ

Tedavi, pıhtının yeri ve yaygınlığı ile kanama riskine göre belirlenir. Derin damara çok yakın, uzun segmentli veya yüksek risk özellikleri taşıyan olgularda antikoagülasyon gerekebilir. Kısa ve düşük riskli bazı olgularda belirti giderici yaklaşım ve yakın izlem yeterli olabilir. Damar yolu ilişkili kol trombozlarının yaklaşımı da farklıdır. Gebelik ve aktif kanserde ilaç seçimi ve süre ayrıca değerlendirilir; başka bir hastanın kan sulandırıcısı kullanılmamalıdır. [2]

Hekim uygun bulursa dinlenirken uzvu yükseltmek, tolere edilen hareket ve sıcak uygulama gibi önlemler rahatlama sağlayabilir. Ağrılı bölgeye sert masaj yapılması veya pıhtıyı dağıtmak amacıyla bastırılması önerilmez. Antiinflamatuvar ilaçlar, özellikle kan sulandırıcı kullananlarda kanama riskini artırabileceğinden birlikte kullanımları mutlaka görüşülmelidir. Evde bakım, gereken ultrason veya ilaç tedavisinin yerine geçmez. [3]

TAKİP VE GÜNLÜK YAŞAM

İyileşme sırasında hassasiyet azalırken damar üzerinde sertlik veya renk değişikliği bir süre devam edebilir. Buna karşılık yeni ağrı, genişleyen kızarıklık ya da bütün bacağın şişmesi kontrol gerektirir. Tedavi planında hangi durumda yeniden görüntüleme yapılacağı ve hangi belirtilerde acil başvuru gerektiği öğrenilmelidir. Tekrarlayan ataklarda altta yatan nedenler yeniden gözden geçirilir. [3]

Uzun süre oturmak zorunda kalan kişi hareket planını hekimiyle görüşebilir. Antikoagülan başlanmışsa doz, süre, unutulan dozda yapılacaklar ve kanama uyarıları reçeteyi düzenleyen ekipten öğrenilir. Belirtiler geriledi diye ilaç kendiliğinden bırakılmaz. Kontrole kullanılan ilaç listesi ve varsa ultrason raporu götürülür; farklı yerde yeni bir ağrılı damar gelişmesi ayrıca bildirilir. [3]

Ağrının başladığı gün, yayılma yönü ve eşlik eden şişliğin kaydı görüşmede yardımcı olabilir. Bulguların fotoğrafı değişimi gösterebilir; ancak fotoğraf muayene veya ultrasonun yerine geçmez. [1]

AKIL KARTI

Bu bölümün içeriği aşağıdaki klinik akıl kartında sunulmuştur.