İçeriğe geç
ÜYELİK VE KATKI
Ana sayfa / Kütüphane
Madde metnine geç
HASTALIK

ZONA (HERPES ZOSTER)

ÖZET

Zona, suçiçeğine yol açan varisella-zoster virüsünün vücutta sessiz kaldıktan sonra yeniden etkinleşmesiyle oluşur. Yeni bir dış temas zorunlu değildir: daha önce edinilmiş virüs sinir dokusunda kalır ve yıllar sonra hastalığa neden olabilir. Ağrılı deri döküntüsü en bilinen bulgudur; ancak hastalığın önemi yalnız derideki kabarcıklarla sınırlı değildir. Göz, işitme veya sinir sistemi etkilenebilir; bazı kişilerde döküntü iyileştikten sonra da ağrı devam eder. [1](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/shingles-(herpes-zoster))

Kaynaklar:[1]
Son güncelleme tarihi:

GENEL OKUYUCU

ZONA NEDİR?

Zona, suçiçeğine yol açan varisella-zoster virüsünün vücutta sessiz kaldıktan sonra yeniden etkinleşmesiyle oluşur. Yeni bir dış temas zorunlu değildir: daha önce edinilmiş virüs sinir dokusunda kalır ve yıllar sonra hastalığa neden olabilir. Ağrılı deri döküntüsü en bilinen bulgudur; ancak hastalığın önemi yalnız derideki kabarcıklarla sınırlı değildir. Göz, işitme veya sinir sistemi etkilenebilir; bazı kişilerde döküntü iyileştikten sonra da ağrı devam eder. [1](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/shingles-(herpes-zoster))

Yaş ilerledikçe ve hücresel bağışıklık zayıfladıkça risk artar. Kanser, HIV enfeksiyonu, organ nakli ve bağışıklığı baskılayan tedaviler değerlendirmede önemlidir. Bununla birlikte zona yalnız yaşlıların hastalığı değildir; genç erişkinlerde ve daha seyrek olarak çocuklarda da görülebilir. Bir kez geçirmek yaşam boyu kesin koruma sağlamaz. [2](https://www.cdc.gov/shingles/about/index.html)

Kaynaklar:[1][2]

BELİRTİLER NASIL GELİŞİR?

Döküntüden önce aynı bölgede yanma, batma, dokunmayla ağrı, kaşıntı veya karıncalanma olabilir. Sonrasında genellikle vücudun bir tarafında, bir sinirin deri alanını izleyen kümelenmiş içi sıvı dolu kabarcıklar belirir. Gövde sık tutulur; yüzde de ortaya çıkabilir. Tipik döküntü orta hattı geçmez, fakat bağışıklığı baskılanmış hastalarda alışılmadık veya yaygın görünümler mümkündür. Kabarcıklar zamanla kabuklanır; derinin toparlanması çoğunlukla iki–dört hafta alır. [3](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html)

Postherpetik nevralji, döküntü başlangıcından 90 günden uzun süren aynı bölgedeki ağrıyı tanımlar. Özellikle ileri yaşta günlük yaşamı ve uykuyu bozabilir. Döküntü hafif görünse bile ağrı ciddi olabilir; hastanın işlev kaybı ayrıca sorulmalıdır. Deri iyileşmesini ağrının mutlaka bittiği anlamında yorumlamak doğru değildir. [3](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html)

Kaynaklar:[3]

BEKLEMEMEYİ GEREKTİREN DURUMLAR

**Alın, göz kapağı veya burun çevresinde döküntü; göz kızarıklığı, göz ağrısı, ışığa hassasiyet veya görme değişikliği aynı gün acil değerlendirme gerektirir.** Burun ucundaki kabarcıklar göz tutulumu açısından uyarıcıdır; bunların olmaması göz sorununu dışlamaz. Göz çevresindeki zonada “önce krem deneyelim” yaklaşımı uygun değildir. [4](https://assets.hse.ie/media/documents/Shingles_treatment_guideline.pdf) [5](https://www2.hse.ie/conditions/shingles/)

Kulak çevresinde döküntüyle birlikte yüzün bir tarafında güçsüzlük, işitme azalması veya baş dönmesi varsa hızlı değerlendirme gerekir. Yaygın döküntü, bilinç değişikliği, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, nefes darlığı veya belirgin genel durum bozukluğu acil başvuru nedenidir. Bağışıklığı baskılanmış kişide yeni zona şüphesi, döküntü küçük olsa bile geciktirilmemelidir. Bu grupta iç organ tutulumu ve ağır seyir riski daha yüksektir. [5](https://www2.hse.ie/conditions/shingles/) [6](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index.html)

Kaynaklar:[4][5][6]

BULAŞICI MIDIR?

“Zona başkasına zona olarak geçmez” ifadesi, “hiç bulaştırmaz” demek değildir. Aktif kabarcıklardaki virüs, suçiçeğine bağışıklığı olmayan kişiye bulaşırsa **suçiçeği** gelişebilir. Bulaş kabarcık sıvısıyla doğrudan temas veya kabarcıklardan kaynaklanan virüs parçacıklarının solunmasıyla olabilir. Lezyonlar tamamen kuruyup kabuklanana kadar bulaş riski sürer. Döküntüyü örtmek riski azaltır ama her koşulda tek başına yeterli değildir. [2](https://www.cdc.gov/shingles/about/index.html) [7](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/infection-control/index.html)

Bu dönemde özellikle suçiçeğine bağışıklığı olmayan gebelerden, yenidoğanlardan ve bağışıklığı baskılanmış kişilerden uzak durulmalıdır. Yakın temas olduysa riskli temaslı, korunma seçeneklerinin değerlendirilmesi için gecikmeden sağlık hizmetine başvurmalıdır. Yaygın zonada ve bağışıklığı baskılanmış hastada yayılım dışlanıncaya kadar hastane ortamında hava yolu ve temas önlemleri gerekir. Bağışıklığı normal, sınırlı ve örtülebilir lezyonları olan hastanın önlemleri bununla aynı değildir. [7](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/infection-control/index.html) [8](https://www2cdn.web.health.state.mn.us/diseases/shingles/hcexposurezos.html)

Kaynaklar:[2][7][8]

TANI VE BENZER HASTALIKLAR

Tipik tek taraflı ağrılı kabarcıklar çoğu zaman klinik tanıya yönlendirir. Herpes simpleks, kontakt dermatit ve diğer kabarcıklı döküntüler benzer görünebilir. Döküntü yokken yalnız ağrı üzerinden zona tanısı koymak güçtür; başka acil nedenleri gözden kaçırmamak gerekir. [3](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html)

Atipik, ağır veya tanısı belirsiz olguda lezyondan alınan örnekte VZV PCR incelemesi yararlıdır. Kabarcık tabanından örnek veya kabuk uygun materyaller arasındadır. Kan antikor testleri, aktif zona tanısını doğrulamada lezyon PCR’ının yerine rutin olarak geçmez. Örnek alınması gerekli görülse de görmeyi veya genel sağlığı tehdit eden durumda tedaviyi gereksiz yere geciktirmemelidir. [9](https://www.cdc.gov/chickenpox/php/laboratories/index.html)

Kaynaklar:[3][9]

EVDE BAKIM, TAKİP VE KORUNMA

Deri temiz ve kuru tutulabilir; gevşek giysiler ve uygun serin kompres rahatlatabilir. Kabarcıkları patlatmamak ve yapışkan pansumanla tahriş etmemek gerekir. Ağrı kesici seçimi diğer hastalıklar ve ilaçlarla birlikte yapılmalıdır. İkincil enfeksiyon yokken antibiyotik, viral hastalığın tedavisi değildir. Ağrının uykuya, beslenmeye ve hareket etmeye etkisi kontrolde anlatılmalıdır. [5](https://www2.hse.ie/conditions/shingles/)

Zona aşısı akut atağı tedavi etmez; gelecekteki hastalık ve komplikasyon riskini azaltmayı hedefler. CDC, ABD için 50 yaş ve üzerindeki erişkinlere, ayrıca bağışıklığı baskılanmış 19 yaş ve üzerindekilere iki doz rekombinant aşı önerir. Geçirilmiş zona aşı değerlendirmesine engel değildir; akut atak sırasında uygulanmaz. Türkiye’de uygunluk, temin ve ödeme koşulları güncel yerel bilgilerle ayrıca değerlendirilmelidir; ABD önerisi otomatik olarak ulusal program anlamına gelmez. [11](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/vaccine-considerations/index.html)

Kaynaklar:[5][11]

SAĞLIK PROFESYONELLERİ İÇİN KLİNİK YAKLAŞIM

HEKİMİN TEDAVİ YAKLAŞIMI

Antiviral tedavi için erken başvuru önemlidir; en yüksek yarar genellikle döküntünün ilk 72 saatinde beklenir. Asiklovir, valasiklovir veya famsiklovir uygun hastalarda kullanılır. Amaç yeni lezyonları, virüs saçılımını ve akut hastalığın şiddetini azaltmaktır. Tedavi, uzun süreli sinir ağrısını kesin olarak önleyeceği vaadiyle sunulmamalıdır. [4](https://assets.hse.ie/media/documents/Shingles_treatment_guideline.pdf) [6](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index.html)

İlk 72 saatin geçmiş olması “artık değerlendirmeye gerek yok” anlamına gelmez. HSE rehberine göre yeni kabarcık oluşumu, ileri yaş, bağışıklık baskılanması, ciddi ağrı veya birden çok sinir alanının tutulması varsa seçilmiş hastalarda döküntü başlangıcından bir haftaya kadar antiviral başlanması düşünülebilir; daha geç veya karmaşık başvurular uzman tarafından değerlendirilir. Doz ve süre böbrek fonksiyonuna, bağışıklık durumuna ve hastalığın ağırlığına göre düzenlenir; ağır veya yaygın hastalıkta hastane tedavisi gerekebilir. Gebe ve emzirenlerde uzman görüşüyle kişiselleştirme önemlidir. [4](https://assets.hse.ie/media/documents/Shingles_treatment_guideline.pdf) [10](https://www.hpra.ie/img/uploaded/swedocuments/Licence_PA1436-005-001_26012023160641.pdf)

*Tablo: [3–8] kaynaklarından klinik sentez.*

Kaynaklar:[3][4][5][6][7][8][10]

AKIL KARTI

- **İpucu:** Tek taraflı sinir alanında ağrı ve kümelenmiş kabarcıklar. - **Zaman:** Antiviral değerlendirmesini geciktirme; 72 saat katı bir “başvuru son günü” değildir. - **Acil:** Göz, yüz felci/işitme, yaygın döküntü veya ağır sistemik bulgular. - **Bulaş:** Duyarlı kişide suçiçeği yapabilir; tüm lezyonlar kabuklanana kadar önlem. - **Takip:** Deri iyileşse de süren ağrı ayrıca tedavi gerektirebilir. - **Korunma:** Uygun kişide aşı; akut tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar:[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]

KAYNAKLAR

Kaynakları görüntülemek için tıklayın
  1. WHO. [Shingles](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/shingles-(herpes-zoster)). ↗

    WHO · Erişim: 2026-10-25

  2. CDC. [About Shingles](https://www.cdc.gov/shingles/about/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  3. CDC. [Clinical Features of Shingles](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-signs/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  4. HSE. [Shingles antiviral prescribing, V2.0](https://assets.hse.ie/media/documents/Shingles_treatment_guideline.pdf). ↗

    HSE · Erişim: 2026-10-25

  5. HSE. [Shingles: symptoms, diagnosis and treatments](https://www2.hse.ie/conditions/shingles/). ↗

    HSE · Erişim: 2026-10-25

  6. CDC. [Clinical Overview of Shingles](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/clinical-overview/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  7. CDC. [Varicella-Zoster Virus: Infection Control](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/infection-control/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  8. Minnesota Department of Health. [Managing Herpes Zoster Exposures in Healthcare Settings](https://www2cdn.web.health.state.mn.us/diseases/shingles/hcexposurezos.html). ↗

    Minnesota Department of Health · Erişim: 2026-10-25

  9. CDC. [Laboratory Testing for VZV](https://www.cdc.gov/chickenpox/php/laboratories/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

  10. HPRA. [Valaciclovir ürün bilgisi](https://www.hpra.ie/img/uploaded/swedocuments/Licence_PA1436-005-001_26012023160641.pdf). ↗

    HPRA · Erişim: 2026-10-25

  11. CDC. [Shingles Vaccine Recommendations](https://www.cdc.gov/shingles/hcp/vaccine-considerations/index.html). ↗

    CDC · Erişim: 2026-10-25

**MediReferans | Yeni konu taslağı | Kaynak kontrolü: 25 Ekim 2026** Bilgilendirme metnidir; kişisel değerlendirme ve reçete yerine geçmez.

BU MADDEYİ GELİŞTİRİN

Bir hata veya eksik kaynak mı gördünüz? Gerekçenizi ve varsa kaynaklı düzeltme önerinizi editoryal incelemeye iletin.

Bildirimler yönetici değerlendirmesine alınır. Bildirim sayısı tek başına içerik değişikliği veya silme kararı oluşturmaz.

Türkçe Sağlık Ansiklopedisi

AYRIVON © YAZILIM tarafından geliştirilmiştir.